Türkiye’nin birçok ekonomik ve toplumsal sorununun çözümünde hukukun üstünlüğü ve tarafsız, bağımsız yargı temel meselelerden biri olarak karşımıza çıkıyor.
Çünkü hukuk sistemi güven vermediğinde sorun yalnızca mahkemelerle sınırlı kalmıyor.
Yatırımcı, parasının ve mülkiyetinin hukuk tarafından korunacağına güvenmek ister.
Kamu gücünü kullanan herkesin aynı hukuk kurallarına tabi olması gerekir.
Kuralların kişiye göre değişmediği bir sistem, kayırmacılığın önündeki en önemli engellerden biridir.
İnsanlar haklarını adil biçimde arayabileceklerine inanmazsa adalete ve devlete güven zedelenir.
Çoğunluğun yönetme hakkı vardır; ancak çoğunluk dahil hiç kimse hukukun üzerinde olmamalıdır.
Burada özellikle “tarafsız yargı” ile “bağımsız yargı” kavramlarını birlikte düşünmek önemli. Yargı hem dış müdahalelerden bağımsız olmalı hem de önüne gelen kişiye, siyasi görüşe, ekonomik güce veya makama göre farklı karar vermediğine dair güçlü bir güven oluşturmalı.
Yolsuzluk, yandaşlık, israf, gelir dağılımı ve ekonomik sorunlar açısından bakarsak, bunların önemli bir bölümünün ortak paydası kurumlara ve kurallara güven meselesidir.
Ekonomiyi düzeltmeden önce hukuka güveni düzeltmek gerekir. Çünkü adaletin terazisi doğru tartmıyorsa, ekonominin terazisinin doğru tartmasını beklemek de zordur.
Ve daha iddialı bir tez olarak: Türkiye’nin ekonomik reformlarının bile önünde, güven veren bir hukuk düzeninin oluşturulması bir ön koşul olarak görülebilir.
Ekonomiyi düzeltmek zorundayız. Ancak ekonomiyi düzeltmenin yolu yalnızca ekonomi politikalarından geçmiyor.
Önce hukuka güveni güçlendirmek, adalete olan inancı yeniden tesis etmek ve kuralların herkes için eşit uygulandığına dair güçlü bir güven oluşturmak gerekiyor.
Çünkü adaletin terazisi doğru tartmıyorsa, ekonominin terazisinin doğru tartmasını beklemek de zordur.
Belki de Türkiye’nin önündeki en temel soru şu:
Ekonomik krizi nasıl aşacağız?
sorusundan önce,
Hukuka ve adalete olan güveni nasıl yeniden inşa edeceğiz?
Türkiye’nin ekonomik ve toplumsal sorunlarının çözümü yalnızca doğru ekonomi politikalarından değil, öncelikle hukukun üstünlüğüne, bağımsız ve tarafsız yargıya duyulan güvenin yeniden tesis edilmesinden geçiyor. Yolsuzlukla mücadele, liyakatin sağlanması, gelir dağılımının iyileştirilmesi ve toplumsal huzurun korunması, kuralların herkes için eşit uygulandığı bir hukuk düzeniyle mümkün olabilir. Çünkü hukuka güvenin olmadığı bir ülkede ekonomik istikrarı kalıcı kılmak da zordur. Belki de Türkiye’nin ekonomik krizden çıkış yolunda cevaplaması gereken ilk soru, ekonomiyi nasıl düzelteceğimizden önce, adalete ve hukuka olan güveni nasıl yeniden inşa edeceğimizdir.
Toplum yargılamaları dikkatle takip ediyor. Özellikle de sakız çiğneyen çekirgenin akibetini
İlyas Erbay
