13 Haziran 2025

Son zamanlarda yeni bir anayasa tartışması ülkemizin önemli gündemini oluşturmakta ve “Darbe Anayasası” denilen 1982 Anayasası’nın yerine sivil bir anayasa söylemi özellikle iktidar tarafından ısrarla dile getirilmektedir. Biz, 23 yıllık iktidarları sırasında yapılan 12 düzenleme ile 134 maddesi değiştirilen 177 maddelik 1982 Anayasası’nın nasıl hala Darbe Anayasası olarak tanımlandığını merak ederken, insanlık tarihinin ilk anayasası olarak kabul edilen MAGNA CARTA’ yı anımsıyoruz.

Zalim İngiltere Kralı John bundan 810 yıl önce tam da bu günlerde, 19 Haziran 1215’te silah zoruyla insanlık tarihinin ilk anayasası olan Magna Carta’yı kabul ederek imzalamak zorunda kalmıştı.

Kral John bütün hukuk kurallarını çiğniyor, İngilizlerin önemli bir sınıfı olan baronlar, lordlar gibi soylular ile köylülerin ellerindeki toprak ve arazileri zorla alıyor, tahtını korumak ve saltanatını sürdürmek amacıyla muhaliflerini tutukluyor, işkence ve şiddet uyguluyor ve hatta öldürüyordu. Merhametsiz, kötü karakterli ve güvenilmez bir kişi olan kral bugün bile hala İngiltere’de tarihin en kötü yöneticisi olarak anılmaktadır.

Arazileri ellerinden alınan soylular ile halk birleşerek krala karşı başlattıkları mücadelede önce onu öldürmek istediler. Fakat güçlü bir muhafız ordusu karşısında bunu başaramadılar. Kral John tepkilerin artması üzerine ölene kadar tahtını korumak amacıyla muhaliflerinin hazırladığı 63 maddeden oluşan bu anayasayı imzalamak zorunda kaldı.

MAGNA CARTA olarak bilinen bu anayasa ile halkın özgürce yaşaması ve insan haklarının sağlanması, kiliseler için serbest seçimlerin yapılması, limanların ve şehirlerin özgürlüklerinin dokunulmazlığı, deniz aşırı ticaret serbestliği, vergilerin indirilmesi, hukukun üstünlüğü ve yargının bağımsızlığı gibi konular anayasal güvence altına alınmıştı.

MAGNA CARTA’nın 40 ncı maddesinde, mevcut kanunlara uygun ve herkese eşit uygulanan adalet kuralları dışında hiçbir insan tutuklanmayacak, hürriyetlerinden mahrum bırakılmayacak, öldürülmeyecek, başka ülkelere sürülmeyecek, kanun dışı insan ilan edilmeyecek ve kral her hangi bir kişi aleyhine karar aldıramayacak hükümleri yer almaktaydı.

Günümüzde orijinali bulunmayan MAGNA CARTA’nın imzalanmasından hemen sonra hazırlanan kraliyet mühürlü 4 kopyasından ikisi, biri kısmen yanmış okunamaz durumda olup British Museum’da, diğerleri Lincoln ve Salisbury katedrallerindedir.

1225 yılında Kral III. Henry zamanında bazı ilaveler yapılan MAGNA CARTA, sonraki 200 yıl içinde 37 defa değişikliğe uğramış ve 16 ncı yüzyıldan itibaren parlamentonun güçlenmesiyle etkisi azalmış olsa bile günümüzde yazılı bir anayasası olmayan İngiltere’de hala kurallarıyla işleyen hukuk sisteminin temelini oluşturmaktadır.

Kaynakça :

* Hayat Tarih Mecmuası, 1 Ağustos 1965, sayı 7, sayfa 77 ve 79
** Açık kaynaklar

Fikret GÖKÇE Kıbrıs Gazisi – Mak. Müh.