“Türkiye’nin tamamını ilgilendiren, terör ve Kürt meselesi gibi onlarca yıllık bir soruna ilişkin bu kadar önemli bir düzenlemenin sadece milletvekillerinin oyuyla değil, doğrudan milletin oyuyla da meşruiyet kazanması daha doğru olmaz mıydı?” sorusu sıkça soruluyor.
Bazı muhalefet partileri böylesine önemli bir konuda kararı milletin vermesini yani referanduma gidilmesi gerektiğini dillendiriyor.
Referandum konusuna açıklık getirmek gerekiyor.
Meclis’ten geçen her kanun referanduma götürülemez.
“Terörsüz Türkiye” kapsamında kabul edilen çerçeve yasa, bir anayasa değişikliği değil, normal bir kanun niteliğindedir. Dolayısıyla Anayasa’nın 175. maddesindeki zorunlu/isteğe bağlı halkoylaması mekanizması bu kanun için doğrudan işletilemiyor. Anayasa’nın 175. maddesi, referandum mekanizmasını anayasa değişiklikleri bakımından düzenlemiş.
Meclis, “Bu kanunu kabul ettik ama halkın onayına da sunalım” şeklinde anayasa değişikliğindeki referandum prosedürünü kullanamaz. Normal kanunlarla ilgili referandum, anayasa değişiklikleri için öngörülen sistemden farklıdır.
Nitekim TERÖRSÜZ Türkiye Çerçeve Yasası için meclis kendi içinde uzlaşmıştır.
Söz konusu çerçeve yasa TBMM’de milletin temsilcileri tarafından 467 gibi çok yüksek bir oyla kabul edildi. Yani referandum eşiği fazlasıyla asılmış oldu.
“Bu, hukuktan ziyade demokratik meşruiyet tartışmasıdır ve savunulabilir bir görüştür.
Hatta bunun avantajları olabilir:
Kararın toplumsal meşruiyeti daha güçlü olurdu.
“Bunu Meclis yaptı, halk istemiyor” şeklindeki tartışmalar azalabilirdi.
Evet veya hayır sonucu, toplumun bu sürece ilişkin doğrudan iradesini gösterirdi.
Özellikle şehit aileleri, gaziler, Kürt vatandaşlar ve diğer bütün toplumsal kesimler açısından sonuç daha açık bir halk iradesine dayanırdı.” görüşünü savunan bir kesim var.
İyi de, şunu göz ardı edemeyiz. Referandumun dezavantajı da var: Böyle bir konuyu “evet-hayır” şeklinde tek soruya indirgemek, yasanın çok sayıdaki farklı maddesinin ayrı ayrı değerlendirilmesini engelleyebilir. Ayrıca toplumdaki kutuplaşmayı artırma ihtimali de bulunur.
“Referanduma gitmesi hukuken zorunluydu” demek doğru değil. Fakat “Türkiye’nin geleceğini bu kadar yakından ilgilendiren bir düzenleme için halka doğrudan sorulması demokratik açıdan daha güçlü bir yöntem olurdu demek gayet makul bir görüştür.
“Terörsüz Türkiye çerçeve yasası referanduma gitseydi, referandumda ne sorulabilirdi ve EVET/HAYIR çıkmasının hukuki sonuçları ne olurdu?” sorusunu da ayrıntılı şekilde incelemek gerekir.
Kanun 10 Ağustos 2026’da kabul edildi ve 11 Ağustos itibarıyla yasalaştı. TBMM kayıtlarında kanun 12 maddeden oluşuyor.
Bu 12 maddeyi hukuk dilinden sade Türkçeye çevirerek anlatırsak;
1. Madde — Amaç ve kapsam
Kanunun temel amacı şu:
PKK/KCK’nın ve bağlantılı oluşumların fiilen sona erdiği ve silahlarını teslim ettiği güvenlik kurumlarınca tespit edilecek. Bu tespit MGK tarafından teyit edilip Resmî Gazete’de yayımlandıktan sonra kanundaki hukuki mekanizmalar devreye girecek.
Yani kanunun uygulanması silah bırakma ve örgütün fiilen sona ermesi şartına bağlanıyor.
2. Madde — Kimler kapsamda?
PKK/KCK açısından;
örgütü kuran veya yönetenler,
örgüt üyeleri,
bilerek ve isteyerek yardım edenler,
örgüt propagandası yapanlar,
örgüt faaliyeti kapsamında belirli suçları işleyenler
ve örgüt lehine terörizmin finansmanı kapsamında kalan kişiler için düzenlemeler getiriliyor.
Ancak bu, her suçun otomatik olarak ortadan kalkması anlamına gelmiyor.
3. Madde — Soruşturma ve davalar
Kanunun şartları gerçekleşirse, kapsama giren kişiler bakımından devam eden soruşturma ve kovuşturmaların ertelenmesine ilişkin hükümler uygulanabilecek.
Buradaki önemli nokta: “Bütün davalar düşer” şeklinde otomatik bir sonuç yok; kanunda öngörülen hukuki prosedür işletiliyor.
4. Madde — Mahkûmiyet ve infaz
Daha önce mahkûm olmuş kişiler açısından da belirli koşullarda cezaların infazının ertelenmesi düzenleniyor.
Dolayısıyla bu maddeyi “mahkûmiyet kararı yok sayılıyor” şeklinde anlamamak gerekir.
5. Madde — Hak yoksunlukları
Kanun kapsamında işlem yapılan kişilerin, mahkûmiyet nedeniyle ortaya çıkan bazı hak yoksunluklarının kaldırılması veya sona erdirilmesi için yargısal mekanizma düzenleniyor.
Burada da otomatik ve sınırsız bir af değil, kanunda belirlenen hukuki sonuçların uygulanması söz konusu.
6. Madde — Yargısal başvuru ve karar mekanizması
Kanundan yararlanmak isteyen kişiler açısından başvuru ve yargısal değerlendirme usulleri düzenleniyor.
Yani devlet “şu kişilerin tamamı otomatik olarak yararlanacak” demiyor; kanunda belirtilen şartlar ve prosedür üzerinden işlem yapılmasını öngörüyor.
7. Madde — Süreci yönetecek kurul ve TBMM denetimi
Sürecin koordinasyonu için Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında bir kurul oluşturuluyor.
Ayrıca TBMM’nin süreç hakkında bilgilendirilmesi ve Meclis bünyesinde İzleme Komisyonu oluşturulması öngörülüyor.
Bu önemli; çünkü süreç yalnızca yürütme organının işi olarak bırakılmayıp TBMM’nin de izlemesine bağlanıyor.
8. Madde — Silahların teslimi
Örgüt mensuplarının teslim ettiği veya beyan ettiği:
silah, mühimmat, patlayıcı, araç-gereç, diğer malzemeler
kayıt altına alınacak.
Bunların nasıl teslim alınacağı ve kayıt altına alınacağına ilişkin usulleri İçişleri ve Millî Savunma Bakanlıkları, güvenlik kurumlarının görüşlerini alarak belirleyecek.
9. Madde — Altı aylık süre
Bu çok önemli bir madde.
MGK’nın ilgili kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından sonra 6 ay içinde kanundan yararlanmak isteyen kişinin bulunduğu yerdeki Cumhuriyet Başsavcılığına veya yetkilendirilen kuruma yazılı başvuruda bulunması gerekiyor.
10. Madde — Görevlilerin sorumluluğu
Kanunun uygulanması için görev yapan kamu görevlilerinin, kanunun amaçları doğrultusunda yaptıkları görevler nedeniyle hukuki, idari veya cezai sorumluluklarının doğmaması düzenleniyor.
Amaç, süreçte görev yapan kamu görevlilerine hukuki güvence sağlamak.
11. Madde — Yürürlük
Kanun, yayımlandığı tarihte yürürlüğe giriyor.
Ancak 1. maddede belirtilen esas hukuki mekanizmaların uygulanabilmesi için ayrıca silah bırakma/örgütün fiilen sona ermesi tespiti ve MGK teyidi gerekiyor.
12. Madde — Yürütme
Kanunun uygulanmasından Cumhurbaşkanı sorumlu.
En kısa haliyle 12 madde ne yapıyor?
Şöyle bir zincir kuruluyor:
PKK/KCK fiilen sona erecek, silahlar teslim edilecek.
Güvenlik kurumları bunu tespit edecek
MGK bunu teyit edecek
Karar Resmî Gazete’de yayımlanacak
Kanundan yararlanmak isteyenler 6 ay içinde başvuracak
Soruşturma, dava ve infazlarla ilgili kanunda öngörülen hukuki işlemler uygulanacak
Silah ve malzemeler kayıt altına alınacak
Süreç bir kurul ve TBMM İzleme Komisyonu tarafından takip edilecek.
Dolayısıyla “12 maddelik yasa PKK’lılara genel af getiriyor” demek doğru değil. Daha doğru ifade, “PKK/KCK’nın silah bırakıp fiilen sona ermesi şartına bağlanan özel bir hukuki geçiş mekanizması oluşturuyor” şeklinde olur.
Önümüzde çok zorlu bir süreç var. Milletin örgüte güveni yok!
Nitekim örgüt liderlerinin açıklamaları ve talepleri bu yönde.
Türkiye terörün sona ermesini istiyor; terör örgütünün yeni siyasi talepler üretmesini değil.
Silah bırakma ve örgütsel yapının tasfiyesi konusunda samimiyet gösterilecekse, bunun karşılığında sürekli yeni şartlar ileri sürülmesi kamuoyunda tepki yaratıyor.
Çerçeve yasa, devletin ve Meclis’in iradesiyle ortaya çıkmış bir hukuk düzenlemesidir; bunun sınırlarının örgüt mensuplarının açıklamalarıyla yeniden çizilmesi düşünülemez.
Türkiye terörün tasfiyesine evet diyor; terör örgütünün bitmeyen taleplerine değil.
İlyas Erbay
