İktisat biliminde yedek akçe (ihtiyat akçesi), işletmelerin veya merkez bankalarının kar elde ettikleri dönemlerde, gelecekteki olası zararları karşılamak, finansal istikrarı korumak veya beklenmedik kriz durumlarında nakit akışını sağlamak amacıyla kârlarından ayırıp bünyelerinde tuttukları öz kaynak fonudur.
Cari fazla veren, yani ihracat geliri ithalat gelirinden fazla olan ülkelerin yedek akçe gibi bir dertleri yoktur.
Millet olarak geleneğimizde vardır. Kara günler için bir kenarda bir miktar para yada altın bulundurulur. Yaşlıların “o benim kefen param” diye ayırdıkları para da iktisat bilimindeki yedek Akçenin bir benzerdir. Hoş, yaşadığımız büyük yoksulluk nedeniyle artık çoğumuz bir kenara 3 kuruş atamıyoruz.
İran savaşından en çok etkilenen ülkelerden biride Türkiye. Petrol krizi zaten yüksek olan enflasyonu katladı.
Merkez Bankası rezervlerimiz eridi. Merkez Bankası savunmayı “Swap”la sürdürmeye çalışıyor. Tahvil ve altın satışının ardından, “Emanet Döviz” ile kur baskısını frenlemeye çalışıyoruz.
Dolardaki yükselişi frenlemek için, savaşın başından bu yana yaklaşık 41 milyar dolarlık döviz satışı yaptık. Yetmedi, yabancı ülke tahvilleri sattık. O da yetmedi, 60 ton altını satış ve swap yoluyla dövize dönüştürdük. Yerli bankalarla döviz TL takası ( swap) işlemlerinden medet umuyoruz.
TCMB yerli bankalardan 8.26 milyar dolar borç aldı. Karşılığında 367.5 milyar TL borç verdi.
Ekonomistler Merkez Bankası’nın net(!) döviz varlıklarının 70 milyar dolardan bugün 20 milyar dolar seviyesine gerilediğini söylüyor.
BANKALARIN İKİ AYLIK NET KARI 170 MİLYARA YAKLAŞTI
Özellikle, kriz ortamlarında büyüyen bir sektör var. O da bankacılık sektörü.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun ( BDDK) Şubat ayı raporuna göre,bankacılık sektörünün net karı 169 milyar 401 milyon TL olarak gerçekleşti. Aynı dönemde sektörün aktif büyüklüğü 48.8 trilyon liraya ulaştı.
Bankacılık sektöründe karlılık ve büyüme her zaman olduğu gibi devam ediyor.
İran savaşı uzarsa, enflasyon ve ekonomik dengeler daha da kötüye gidecek. İhtiyat akçesi olarak ayırılan kaynak; ülkelerin böyle dönemleri çok fazla zarar görmeden atlatabilmeleri için zorunludur. Miktarı ne kadar çok olursa bunalımlı dönemler o kadar kolay atlatılır.
Bizim gibi, cari açık veren ülkelerde yedek akçe hep yetersizdir. Ekonomisi zayıf ve kırılgan olan ülkeler, zayıf yakalandıkları krizlerden daha da zayıf’layarak çıkarlar.
Not; Rakamlar internet ortamındaki açık kaynaklardan ve ulusal basında yer alan haberlerden derlenmiştir.
İlyas Erbay
