Trabzon’da 1840’lı yıllarda Hacıyakupoğlu Ahmet Ağa tarafından inşa edilen ve Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan bir periyoda tanıklık eden tarihi konak, hem mimarisi hem de Hacıyakupoğlu ailesinin siyaset, askerlik ve iş dünyasındaki tesirleriyle tarihe ismini yazdırıyor.
İş insanı Alaattin İlyas Saral’ın teşebbüsüyle “Baştımar Aile Müzesi ve Kitaplığı” olarak düzenlenen müze tarihi atmosferde fiyatsız olarak halkın hizmetine sunuldu.
Trabzon’da 1840’lı yıllarda Hacıyakupoğlu Ahmet Ağa tarafından yaptırılan tarihi konak, “Baştımar Aile Müzesi ve Kitaplığı” olarak ziyarete açıldı. 1916 Rus işgali sırasında çevreyi yakıp yıkan askerlerin bile ziyan vermediği konakta doğup büyüyen Hacıyakupoğlu ailesi, tarih boyunca siyaset, askerlik ve iş dünyasında kıymetli roller üstlendi. Trabzon Vilayet Özel Yönetimi tarafından restore edilen konak, ailenin torunlarından iş insanı Alaattin İlyas Saral’ın teşebbüsüyle müze ve kitaplığa dönüştürüldü. Ziyaretçiler, Türkçe, İngilizce ve Rusça hazırlanan tanıtım sinemaları eşliğinde müzeyi gezebiliyor. Karadeniz ve Trabzon temalı kitapların yer aldığı kitaplık, bilhassa öğrenciler için kaynak niteliği taşırken, tarihi atmosferde çaylarını yudumlayan ziyaretçiler, aile bireylerinin hayat hikayelerini okuyarak yahut dinleyerek geçmişe seyahat yapabiliyor.
Baştımar Aile Müzesi’nde yapılan restoran ve düzenleme çalışmaları ile ilgili bilgiler veren Tarihçi-Yazar Fatih Yurttaş, konağın Ahmet Hacıyakupoğlu Ağa tarafından 1840’lı yıllara yaptırıldığını belirterek “Burası Trabzon ve Karadeniz’in kültürel mirasına çok kıymetli katkılar sağlamış bir ailenin yaşadıklarını, yaşananları ve yaşanmışlıkları gelecek kuşaklara daha uygun anlatabilmek ismine müzeye dönüştürülmüş bir yapı. Bu binayı özel kılan temel sebeplerden bir tanesi de aslında isminden da anlaşılacağı üzere Baştımar Ailesi Müzesi. 1461 yılında Trabzon Osmanlı Devleti tarafından fethedildiğinde yani Fatih Sultan Mehmet burayı fethettiğinde bölgenin güvenliğini sağlamak hedefiyle güvendiği aileleri bu bölgelere yerleştirmiş. Hasebiyle tımar sistemi dediğimiz Türk İslam Devletlerinde olan bir toprak işletim sistemidir. Yani toprağa işletirsiniz karşılığında o bölgenin güvenliğini sağlarsınız ve devlete gereksinim duyduğunda asker gönderirsiniz. Burası da Baştımar yani bu bölgenin en büyük tımarından bahsediyoruz. Görmüş olduğumuz bu yapı Ahmet Hacıyakupoğlu Ağa tarafından 1840’lı yıllara yaptırılmış. Kimi yapılar vardır ki tarihe cansız tanıklık ederler. Ancak bu yapıların özelliği bunların ruhsuz oluşu değildir. Bunların kendine ilişkin bir ruhları vardır. O ruhu da yaşatan içinde yaşayanların yaşanmışlıklarıdır. Bu bina bir imparatorluğun çöküşüne şahitlik ederken yeni kurulan genç Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna da şahitlik etmiş bir yapıdır. Bu yapıda yaşayan aile asker, siyasetçi, bürokrat, iş insanı aklınıza gelebilecek her alanda üst seviyede yetişmiş beşerler armağan etmiş. Bilhassa bir isim karşımıza çıkıyor ki bu da Hafız Mehmet bey. Hafız Mehmet bey bu konakta doğup büyüyen en değerli aile bireylerinden biri. Hafız Mehmet bey, Osmanlı Devleti’nde 3 periyot milletvekilliği yapmış tıpkı vakitte İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin kuruluşunda yer almış” dedi.
“Misafirler ünlü isimlerin biyografilerini müzede görme imkanı bulacak”
Müzede konaktan çıkan ünlü isimlerin biyografilerinin de bulunduğuna dikkat çeken Yurttaş, “Özellikle üzerinde çalıştığımız konaktan çıkan ünlü isimlerin biyografilerini gelen konuklar müzede görme imkanı bulacak. Tıpkı vakitte Türkçe, İngilizce ve Rusça olarak seslendirme yoluyla da görüntü klipler eşliğinde de dinleme imkanını bulacaklar. Bilhassa bu bölgede yaşayanların hafta sonları yahut boş günlerinde tarihe tanıklık edip gelip çaylarını yudumlayarak kendi ailelerinden de bir şeyler bulabilecekleri bir ortam oluşturuldu. Bence bölgenin kültürel binasına çok değerli bir hizmet yapıldığını düşünüyorum. Kıyı şeridinde çok bedelli bir eser, çok pahalı bir kültürel miras milletimize, ülkemize kazandırılarak halkımızın hizmetine sunulmuş durumda” formunda konuştu.
“Ruslar bölgeden çıkarken her yeri yakıp yıkıyorlar ancak konağın hoşluğu karşısında konağı yakıp yıkmaya kıyamıyorlar”
Baştımar Ailesi Müzesi’nde yapılan onarım çalışmalarının titizlikle yürütüldüğünü söyleyen Yurttaş, “1800’li yıllarda binada yaşayan ailenin Baştımar vazifesi vardı. Devlet ismine bu bölgedeki çeşitli idari işlerin düzenlenmesinden sorumluydular. Münasebetiyle burada birebir vakitte siyasi işlerin konuşulduğu bir hükümet konağı üzere de fonksiyon yaptığını düşünebiliriz. Birinci Dünya Savaşı’nda Ruslar bu bölgeden çıkmak zorunda kaldıklarında her yeri yakıp yıkıyorlar ama konağın hoşluğu karşısında konağı yakıp yıkmaya kıyamıyorlar. Konağa dokunmadan içindeki kıymetli bir kadro kapıları, üst tavan motiflerini, pencereleri falan alıp kendi ülkelerine götürüyorlar. Daha sonra tadilatla bir arada hepsi aslına uygun olarak tekrar yapılıp hizmete sunulmuş. Yeni yapılan tadilatı ile bir arada birebir Osmanlı Türk mimari özelliklerine ve imal biçiminde uygun olarak neredeyse birebir biçiminde yapılmış. Tarihi vesikalara baktığımızda birtakım şeyler gözümüzde canlanır ancak gözünüzde canlandırmayın gelin görün eşsiz bir yapı. Çok ince bir işçilikle ve Türk kültür tarihinin anlatılması ve yaşanması açısından değerli bir eser ortaya çıkmış. Gerçekten gelecek yüzyıllara iz bırakacak kıymetli bir eser yapılmış. Burada yalnızca bir ailenin tahminen geçmişiyle alakalı bilgiler toplayıp derlenip anlatıldı lakin bu aslında hepimizin ailesinden bir şeyler bulabileceği, o periyodu yaşayabileceğimiz bir ortam oluşturulması bakımından çok önemli” tabirlerini kullandı.
