KAYYIMLIK MESLEK OLDUYSA, ÜNİVERSİTESİ DE AÇILSIN!
Türkiye'de kayyımlık uygulamasının bir meslek haline geldiği eleştirisiyle başlayan yazıda, geçmişten günümüze kayyım atamalarının hukuki ve siyasi boyutu tarihsel örneklerle ele alınıyor.
Türkiye'de bazı işler vardır, yıllarca eğitim alırsınız, sınavlara girersiniz, dirsek çürütürsünüz; yine de bir makama gelmeniz garanti değildir.
Ama görünen o ki yeni bir yönetim modeli gelişiyor, Kayyımlık!
Öyleyse soruyorum, Kayyımlık artık Türkiye'de bir meslek haline mi geldi?
Madem öyle, neden üniversitelerimizde Kayyımlık Fakültesi açılmıyor?
Dört yıllık lisans eğitimi verilsin. Ardından yüksek lisans, doktora, hatta doçentlik gelsin!
Bölümün adı da hazır:
KAYYIMLIK VE ATANMIŞ YÖNETİCİLER FAKÜLTESİ!
Peki, bu fakülteye öğrenci kabul ederken hangi kriterler aranacak?
Seçim kazanmak şart mı? Hayır, o başka bir iş!
Halkın oyunu almak gerekiyor mu? Gerekmiyor!
Yıllarca o şehirde yaşamak gerekiyor mu? O da şart değil!
Halkın güvenini kazanmak gerekiyor mu? Belli ki o da tartışmaya açık!
Peki, hangi siyasi ve idari kriterler aranacak? İşte asıl merak edilen soru bu!
Hatta müfredatı bile hazırlayabiliriz;
Birinci sınıf: Seçilmişlerin yerine atanmanın teorisi.
İkinci sınıf: Belediye yönetiminde merkezi idarenin rolü.
Üçüncü sınıf: Halkın iradesi ile atanmış irade arasındaki farklar.
Dördüncü sınıf: Seçim sandığına ihtiyaç duymadan yönetim teknikleri!
Mezuniyet töreninde de diplomalar, törenle atanmış yöneticilere takdim edilir!
Şaka bir yana…
Kayyımlık, hukukta belirli şartlar altında başvurulan istisnai bir görevlendirmedir. Belediyeler bakımından da bunun kanuni dayanakları vardır. Ancak hukuki bir yetkinin bulunması, o yetkinin sınırsız ve tartışmasız kullanılabileceği anlamına gelmez.
Bir belediye başkanı hakkında suç iddiası varsa elbette hukuk işletilmelidir. Kimse hukukun üstünde değildir. Ancak suç iddiası ile kesinleşmiş mahkûmiyet aynı şey değildir.
Üstelik demokrasinin temelinde yalnızca seçilmek değil, seçmenin iradesine saygı göstermek de vardır.
Unutmayalım ki belediye başkanını o makama getiren bir makamın takdiri değil, halkın oyudur.
KAYYIMLIK YENİ BİR KAVRAM DEĞİLDİR, SİYASİ GEÇMİŞİMİZİN HER DÖNEMİNDE UYGULANMIŞTIR !
Türkiye'de belediyelere, derneklere ve siyasi kurumlara yönelik kayyım atamaları ve benzeri görevden uzaklaştırma uygulamaları önceki iktidarlar ve askeri yönetim dönemlerinde de görülmüştür. Ancak 2016 yılında çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile bu uygulamanın kapsamı ve kalıcılığı önemli ölçüde değiştirilmiştir.
Türkiye tarihinde önceki dönemlerde uygulanan kayyım ve yönetim devri örnekleri dönemlere göre şöyle özetlenebilir:
Tek Parti Dönemi (1930–1948)
• Belediyelere Atamalar. 1930 tarihli Belediye Kanunu çerçevesinde, 1930 ile 1948 yılları arasında ülke genelinde toplam 109 belediyeye çeşitli idari ve siyasi gerekçelerle kayyım ataması yapılmıştır. Bu belediyelerin 90'ı Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde, 19'u ise batı illerinde yer almıştır.
12 Eylül 1980 Askeri Darbesi ve Sonrası
• Tüm Belediyelerin Feshi. 12 Eylül 1980 darbesinin ardından çıkarılan 2303 sayılı kanunla mevcut tüm belediye meclisleri feshedilmiş ve seçilmiş belediye başkanları görevden alınmıştır. 25 Mart 1984 yerel seçimlerine kadar belediyeler darbe yönetiminin atadığı isimler ve kayyımlar tarafından yönetilmiştir.
• Parti ve Derneklere Kayyım. Ekim 1980'de kabul edilen geçici kanun tasarısıyla, faaliyetleri durdurulan siyasi partilerin, derneklerin, federasyonların ve konfederasyonların malvarlıklarını ve işlerini yürütmek üzere kayyım tayin edilmiştir.
1984–2016 Arası Çok Partili Dönem
• Görevden Uzaklaştırma Yetkisi. 1982 Anayasası ve ilgili belediye kanunları uyarınca İçişleri Bakanlığı, hakkında soruşturma veya kovuşturma açılan belediye başkanlarını geçici olarak görevden uzaklaştırma yetkisini kullanmıştır. Örneğin 1984 ile 1994 yılları arasında 91 belediye başkanı görevden uzaklaştırılmış ve yargılamalar sonucunda bunların 52'si görevine iade edilmiştir.
• Meclis İçi Seçim Farkı. 2016 öncesindeki sivil iktidarlar döneminde görevden alınan belediye başkanlarının yerine doğrudan merkezi hükümet tarafından bir vali veya kaymakam atanmıyordu. Mevzuat gereği, görevden alınan başkanın yerine belediye meclisi kendi üyeleri arasından yeni bir başkan veya başkan vekili seçiyordu.
• Özel İstisnalar. 2014 yerel seçimleri öncesinde köye dönüştürülen ancak mahkeme kararıyla yeniden belde statüsü kazanan Kütahya'nın Kuşu beldesinde, ara seçim yapılana kadar belediyeyi yönetmek üzere kayyım görevlendirilmesi gibi istisnai idari örnekler yaşanmıştır.
2016 Sonrası Değişiklik
• KHK Düzenlemesi. 1 Eylül 2016'da yayımlanan 674 sayılı KHK ile belediye mevzuatında köklü bir değişikliğe gidilmiştir. Terör veya terör örgütlerine yardım ve yataklık suçları kapsamında görevden alınan belediye başkanlarının yerine, belediye meclisi tarafından seçim yapılması usulü kaldırılarak doğrudan merkezi yönetim (İçişleri Bakanlığı veya valilik) tarafından kayyım atanması yasalaşmıştır.
Elbette devletin hukuka aykırılıkları önleme ve kamu düzenini koruma sorumluluğu vardır. Fakat bu sorumluluk, sandığın anlamını ortadan kaldıracak biçimde kullanılmamalıdır.
Çünkü demokrasi, yalnızca işimize gelen sonuç çıktığında kabul edeceğimiz bir yönetim biçimi değildir.
Seçim sonuçlarını beğenmediğimizde sandığı bir kenara koyup başka yöntemlere başvuracaksak, o zaman seçim yapmanın anlamı nedir?
Bir ülkede seçilmişler görevden uzaklaştırılırken, halkın seçtiği iradenin yerine atanmış yöneticiler getiriliyorsa, bunun demokratik meşruiyet bakımından mutlaka sorgulanması gerekir.
Benim önerim hazır:
Kayyımlık yaygınlaşacaksa üniversitesini de açalım!
Hatta YÖK'ten bir ricamız olsun: Kontenjanları geniş tutsun. Nasıl olsa memlekette yönetilecek kurum çok!
Ama bir şartım var:
Bu fakülteden mezun olanlara önce demokrasi, sonra yönetim yetkisi verilsin!
Çünkü unutulmasın:
Bir koltuğa oturmakla o koltuğun sahibi olmak aynı şey değildir. Atanmakla seçilmek, yönetmekle temsil etmek birbirine karıştırılmamalıdır.
Kayyım atamaları zorunlu hallerde, elbetteki olacaktır. Fakat o ince çizgiyi aşmamak şartıyla.! Unutulmamalıdır ki,
DEVLETİN GÜCÜ, HALKIN İRADESİNİN YERİNE GEÇMEKTE DEĞİL, O İRADEYE SAYGI GÖSTERMEKTE YATAR!

İlyas Erbay
Resmi İlanlar
Tüm İlanlarYorumlar
Henüz yorum yok.
İlk yorumu sen yaz, tartışmayı başlat.

