HASTANIN SAĞLIĞI MI, İLAÇ FİRMASININ KÂRI MI?

Bir haftalık beş yıldızlı tatil, sınırsız ikram, lüks oteller, açık büfeler, özel davetler…

Peki, bütün bu cömertliğin sebebi ne?

İlaç firmaları neden bazı hekimleri böylesine özel ağırlamak için yarışıyor? Bir ticari şirket, bir hekime neden günlerce süren tatil imkânı sunuyor? Bu ikramların karşılığında ne bekleniyor?

Elbette her hekimi aynı kefeye koymak haksızlık olur. Mesleğini onuruyla yapan, hastasının sağlığını her türlü çıkarın üzerinde tutan binlerce hekimimiz var. Onlara saygımız sonsuz.

Ancak ilaç sektöründe hekimlerin kararlarını etkileyebilecek ilişkiler varsa, bunun üzeri örtülemez!

İddialara göre bazı ilaç firmaları, hekimleri beş yıldızlı otellerde günlerce ağırlıyor, bütün masraflarını karşılıyor, çeşitli organizasyonlarla kendilerine özel bir ortam oluşturuyor. Bu buluşmalarda kendi ilaçlarının üstünlükleri anlatılıyor. Hatta bazı ilaçların 25-30 yıl gibi çok uzun süreler kullanılmasının gerekliliği yönünde telkinlerde bulunulduğu ileri sürülüyor.

Şimdi soruyorum:

Bir hekim, bir ilaç firmasının bütün bu ikramlarından yararlandıktan sonra muayenehanesine veya hastanesine döndüğünde kendisini ne kadar bağımsız hissedebilir?

Bir haftalık lüks tatilin, ağırlamanın, ikramların ardından o firmaya karşı bir minnet duygusu oluşmaz mı?

Ve asıl önemli soru:

Hastaya ilaç yazarken hekimin önceliği hastanın ihtiyacı mı olacak, yoksa kendisini ağırlayan firmanın beklentisi mi?

İşte tehlike tam da burada başlıyor!

Hekimlik, bir ticari şirketin pazarlama departmanına dönüşmemelidir. Doktorun reçetesi, ilaç firmasının satış hedeflerini gerçekleştirmek için kullanılan bir reklam aracına dönüşmemelidir.

Bir ilacın gerçekten gerekli olup olmadığına, hastaya sağlayacağı faydaya, yan etkilerine, alternatiflerine ve kullanım süresine bilimsel veriler ışığında karar verilmelidir.

Bir insanın yıllar boyunca ilaç kullanması gerekiyorsa bunun gerekçesi bilimsel olarak ortaya konulmalıdır. Sırf bir firmanın ilacı daha fazla satılsın diye kimsenin yıllarca ilaç kullanmaya yönlendirilmesi kabul edilemez.

Unutulmamalıdır ki ilaç firmaları ticari kuruluşlardır. Kâr etmek istemeleri doğaldır. Ancak ticari kazanç beklentisiyle insan sağlığı arasına kesin bir çizgi çekilmelidir.

Hastanın cebinden çıkan para, ilaç şirketinin bilançosuna yazılan kazançtan çok daha fazlasıdır. O para bazen emeklinin mutfak masrafından, bazen asgari ücretlinin çocuğunun okul harçlığından, bazen de bir ailenin son kuruşundan karşılanmaktadır.

Üstelik mesele yalnızca para da değildir. Yanlış veya gereksiz ilaç kullanımı, yan etkiler, ilaç etkileşimleri ve gereksiz yere sürdürülen tedaviler doğrudan insan sağlığını ilgilendirir.

Öyleyse yapılması gereken bellidir:

Hekimlerle ilaç firmaları arasındaki bütün mali ve ayni ilişkiler şeffaf olmalıdır. Kongre ve bilimsel toplantı desteği, lüks tatil ve kişisel ağırlamadan kesin çizgilerle ayrılmalıdır. İlaç tanıtımları bağımsız bilimsel denetime tabi tutulmalı, çıkar çatışmaları açıklanmalı ve kuralları ihlal edenlere etkili yaptırımlar uygulanmalıdır.

Hekimlerin bilimsel gelişmeleri takip etmesine elbette kimse karşı çıkamaz. Tam tersine, bu desteklenmelidir. Ancak bilimsel eğitim başka, ticari nüfuz oluşturmak başkadır!

Sağlık Bakanlığı, Türk Tabipleri Birliği ve ilgili denetim kurumları bu konuda daha etkin bir denetim mekanizması oluşturmalıdır.

Çünkü hekim, ilaç firmasına değil hastasına karşı sorumludur.

Reçete, bir şirketin satış belgesi değildir. Doktorun kalemi de hiçbir ticari kuruluşun reklam aracı olamaz.

Bir ülkede hastanın hangi ilacı kullanacağına bilim değil de ticari ilişkiler yön vermeye başlarsa orada yalnızca sağlık sistemi değil, toplumun sağlık kurumlarına duyduğu güven de yara alır.

Hekimin vicdanı, ilaç firmasının ikramından daha değerli olmalıdır.

İNSAN SAĞLIĞI TİCARETİN, HEKİMLİK DE PAZARLAMANIN KONUSU OLAMAZ!

İlyas Erbay