Kahverengi kokarcaya yönelik biyolojik gayret kapsamında bilim insanları zehirli mantarların öldürücü tesirini kullanmak için çalışmalar yürütüyor.
Türkiye’de bilhassa Karadeniz Bölgesi’nde her yıl milyar dolarlık ihracat geliri sağlanan fındık başta olmak üzere tarım eserlerine son yıllarda büyük ziyan veren kahverengi kokarcaya karşı tesirli uğraşa yönelik arayışlar sürüyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr İsmail Demir, Doğu Karadeniz Bölgesi’nden elde ettikleri öldürücü tesiri yüksek mantarların bu böceğin uğraşında kullanımına yönelik çalışmalar sürdürdüklerini söyledi.
Prof. Dr İsmail Demir, "Laboratuvarda yaptığımız çalışmalarda epeyce yüksek öldürücü tesir elde ettik. Hem yavru hem de ergin bireyler üzerinde yaptığımız deneylerin akabinde, ilerleyen aylarda, bilhassa böceğin baharda yine tabiata çıkmasıyla birlikte bu denemeleri alanda da gerçekleştireceğiz" dedi.
Ülkemizde 2017 yılında birinci sefer tespit edilen kahverengi kokarca, son yıllarda Karadeniz Bölgesi’nde süratle artan popülasyonuyla önemli bir tehdit oluşturmaya devam ediyor. Hopa’dan İstanbul’a kadar tüm kıyı şeridinde ağır halde görülen istilacı tıbbın tesirinin bir müddet daha devam etmesi bekleniyor. Kahverengi kokarcanın bilhassa Karadeniz’in iklim şartlarını sevdiği ve geniş bir beslenme yelpazesine sahip olduğu belirtilerek en çok fındığa ziyan vermesinin yanı sıra meyve ve sebzelerde de önemli kayıplara neden oluyor.
Kahverengi kokarcanın büsbütün ortadan kaldırılmasının mümkün olmadığını lakin tesirli usullerle baskı altına alınabileceğini vurgulayan Prof. Dr İsmail Demir, "Kokarca, maalesef ülkemize en son giriş yapan fakat epey tesirli olan istilacı zararlılardan biridir. 2017 yılında ülkemizde birinci defa tespit edildikten sonra süratli bir popülasyon artışı göstermiştir. Son yıllarda da bu artış sürat kesmeden devam etmektedir. Karadeniz kıyı şeridinde doğudan batıya, yani Hopa’dan İstanbul’a kadar tüm bölgede çok ağır bir popülasyon düzeyine ulaşmıştır. Görünüşe nazaran bu yoğunluk bir mühlet daha devam edecek" diye konuştu.
"Böceğin baharda yine tabiata çıkmasıyla birlikte bu denemeleri alanda da gerçekleştireceğiz"
Kokarcaya karşı yaptıkları laboratuvar çalışmalarında olumlu sonuçlar aldıklarını kaydeden Demir, "Böceğin bölgede ağırlaşması ve popülasyon artışının sürat kazanmasıyla birlikte biz de mevzuyu çalışma alanımıza dahil ettik. Bilhassa birtakım teşebbüslerin akabinde, şu anda yürütmekte olduğum ve KTÜ Bilimsel Araştırma Koordinatörlüğü tarafından desteklenen projede, bölgemizden izole ettiğimiz öldürücü tesiri yüksek mantarların bu böceğin çabasında kullanımına yönelik çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Laboratuvarda yaptığımız çalışmalarda epey yüksek öldürücü tesir elde ettik. Hem yavru hem de ergin bireyler üzerinde yaptığımız deneylerin akabinde, ilerleyen aylarda bilhassa böceğin baharda yine tabiata çıkmasıyla birlikte bu denemeleri alanda da gerçekleştireceğiz. Umuyoruz ki bu çalışma sonucunda böceğin gayretinde kullanabileceğimiz mahallî bir fungal biyopreparat geliştireceğiz. Emelimiz tabiattaki bir canlıyı büsbütün yok etmek değil; şayet o canlı ziyanlı düzeyine ulaşmışsa popülasyonunu ziyan eşiğinin altına çekmektir. Bu türlü istilacı tipleri büsbütün yok etmek zati kolay değildir. Bilhassa kahverengi kokarca, Karadeniz iklimini seven bir ziyanlıdır. Beslendiği bitki sayısı da hayli fazladır. En çok fındığı tercih eder; bunun yanında şeftali, bölgede ağır bulunan incir ve birçok sebzede önemli ziyana neden olmaktadır. Bu kadar geniş besin çeşitliliğine sahip bir zararlıyı yok etmek ya da büsbütün baskı altına almak epey zordur. Biz de elbette canlıyı yok etmeyi değil, popülasyonunu ziyan eşiğinin altına indirmeyi hedefliyoruz. Bunun için vakte ve farklı metotların birlikte uygulanmasına gereksinim vardır. Böceğin hayat döngüsünde farklı evreler bulunduğundan hangi kademede nasıl müdahale edileceği, hangi kademede daha yüksek randıman alınacağı yanlışsız belirlenmelidir. Kışlak çabası, tabiata çıkış periyodundaki çaba, kimyasal çaba ve biyolojik çaba üzere çeşitli sistemler vardır" biçiminde konuştu.
"Samuray arısı olarak bilinen çeşidin mevcut popülasyonu baskılaması şu an için mümkün görünmemektedir"
Samuray arısı ile yürütülen biyolojik çaba çalışmalarını da kıymetlendiren Demir, "Halk ortasında ’Samuray arısı’ olarak bilinen cinsin mevcut popülasyonu baskılaması şu an için mümkün görünmemektedir; tesiri kâfi değildir. Kimyasallar da kullanılmaktadır lakin onların da yetersiz kaldığı görülmektedir. Zararlının bulunduğu her alanı ilaçlamak mümkün değildir, bunun için tüm Karadeniz kıyısının ilaçlanması gerekir. Bu nedenle daha toplu ve bölgesel baskılama yapılması gerekmektedir. Ayrıyeten kışlığa gelen bir böceği ilaçlamanın çok manası yoktur; zira kışlığa gelenlerin esasen yüzde 80-90’ı ölür. Kışlaklara mekanik müdahale, yani süpürmek ya da kışlak alanlarını ortadan kaldırmak yararlıdır. Kışlık devrindeki ilaçlamalar daha çok toplumun telaşını azaltmaya yöneliktir. Temel müdahale böceğin tabiata çıktığı periyotlarda olmalıdır. Yapılan uygulamalardaki eksiklikler nedeniyle baskılamada hâlâ istenen muvaffakiyet sağlanamamıştır. Popülasyon şu an çok yüksek olduğu için mevcut yollar tek başına kâfi olmamaktadır. Bu nedenle mikrobiyal çabayı öne çıkarıyoruz. Yani böcekleri hastalandıran ve öldüren mikroorganizmaları kullanmak istiyoruz. Bu böceğin biyolojisi ve ağız yapısı, mantarların kullanılmasına epeyce uygundur. Ayrıyeten izole ettiğimiz mantarlar bölgemize ilişkin olduğu için tabiatta kendi varlıklarını sürdürebilir ve kendilerini koruyabilirler" tabirlerini kullandı.
"İlaçlama yapıldıktan sonra ise bölgeye aşikâr bir mühlet geçmeden girilmemelidir"
Yapılacak tarım ilaçlamalarının insan sıhhati açısından risk oluşabileceğine de dikkat çeken Prof. Dr. İsmail Demir, açıklamalarını şöyle sürdürdü:
"Kullanılacak ilaçların halk sıhhati açısından risk oluşturmaması gerektiğini kaydeden Demir, "Bu böceğe karşı kimyasal çaba ve biyolojik gayret birlikte değerlendirilmeli. Aslında biz kimyasal kullanmak istemiyoruz; bu nedenle biyolojik gayrete tartı veriyoruz. Biyolojik çabayı öne çıkarmamızın sebebi, böcekleri öldüren kimyasalların amaç dışı canlıları ve bizleri de etkilemesidir. Hasebiyle bu önemli bir sorun oluşturuyor. Fakat bazen öteki bir yol kalmadığında kimyasala başvurmak zorunda kalıyoruz. Tesirli öbür bir tahlil olmadığında mecburen kimyasal kullanımına yöneliyoruz. Kimyasal kullanırken, ne vakit ve nasıl uygulanacağını kesinlikle bilmek gerekir. Hangi dozda kullanılacağı çok değerlidir ve tüm bunlara dikkat ederek uygulama yapılmalıdır. Aksi hâlde tabiata zehir vermiş oluruz ve kısa vadeli bir çıkar sağlamak isterken çok daha büyük ziyanlara yol açabiliriz. Ne yazık ki toplumda vakit zaman, bilhassa tarım ilaçlarının kullanımıyla irtibatlı zehirlenmeler yaşanabiliyor. Bu nedenle dozun, kullanım vaktinin, uygulanacak tekniklerin ve hasat öncesi bekleme mühletinin devletin yetkili kurumlarınca önerildiği halde uygulanması gerekmektedir. Ayrıyeten bu ilaçların halk sıhhati açısından risk oluşturmaması gerekir. Dozun yanlışsız ayarlanması bu riski azaltabilir. İlaçlama yapıldıktan sonra ise bölgeye belirli bir müddet geçmeden girilmemelidir. Vatandaşların ve amaç dışı organizmaların, ilaçlama sonrasında çabucak o bölgede bulunmaması büyük kıymet taşır."