Hitit İmparatorluğu’ndaki arınma ritüellerinde kullanılan ve kutsal olduğuna inanılan suyun kaynağı, Şapinuva’da yürütülen hafriyatlarda gün yüzüne çıkartılıyor.
Dünyanın en büyük medeniyetlerinden biri olan Hitit İmparatorluğu’na başşehirlik yapan birebir vakitte en değerli dini ve askeri merkezlerinden birisi olan Çorum’daki Şapinuva’da arkeolojik hafriyatlar sürüyor. Antik kentteki kutsal yerlerin yer aldığı Ağılönü ve idari yapı ile depoların bulunduğu Tepelerarası mevkiiinde Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Kısmı Dr. Öğretim Üyesi Başkan İpek başkanlığında devam eden kazıların yanı sıra, Hititlerin başşehri Hattuşa’da bulunan arınma ritüelleri içeren tabletlerden elde edilen bilgiler ışığında 7 kaynaktan alınarak küçük kaplar içerisine konulup bütün Hitit dünyasına dağıtılan arınma suyunun kaynaklarının tespit edilmesi için çalışma yürütülüyor.
Anadolu’nun en büyük tablet arşivleri tarihe ışık tutuyor
Şapinuva kazılarında açığa çıkan ve sayıları 5 bine ulaşan çivi yazılı tablet ve modülün oluşturduğu arşivde, Hititçe yazılmış olanların yanı sıra Hattice, Hurrice ve Akadca lisanlarında idari, dini, askeri ve fal metinleri bulunuyor. Hattuşa’dan sonra Anadolu’nun ikinci büyük tablet arşivi Şapinuva’da bulunurken, yazışmalardan elde edilen bilgilerden 2. Tuthaliya ve eşi Taduhepa ile kraliyet ailesinin bu kentte karar sürdüğü görülüyor.
Şapinuva’nın geçmişi araştırılıyor
Ortaköy Şapinuva’daki kazılarıb 1990 yılında Prof. Dr. Aygül Süel ve Dr. Mustafa Süel tarafından başlatıldığını ve ve 2021 yılından itibaren Hitit Üniversitesi ismine Dr. Öğr. Üyesi Başkan İpek başkanlığında devam ettiğini hatırlatan Şapinuva Hafriyat Lider Yardımcısı Dr. Murat Aydın, Orta Hitit Periyodu kenti ve Hattuşa’dan sonra ikinci büyük çivi yazılı tablet arşivine sahip olan Şapinuva’nın değerli bir idari merkez olduğunu söyledi.
“Şapinuva bir devir Hitit İmparatorluğuna da başşehirlik yapmıştır”
Hitit arşivlerinde Hititçe, Hurrice, Akadça tabletler ve tablet modüllerinin ele geçtiğini anlatan Dr. Aydın, “Tabletler incelendiğinde mektuplar, dini metinler, ritüeller, Hurrice dini ritüellerin bulunduğu bilgilerin olduğu görüldü. Bu metinlerin gün yüzüne çıkmasıyla birlikte orta Hitit devrinde karanlık bir periyot vardı. Bu devir biraz daha aydınlanmış oldu. Burada büyük kral 2. Tuthaila ve eşi Taduhepa Şapinuva’dan Hitit İmparatorluğunu yönetmiş. Şapinuva bir devir Hitit İmparatorluğuna da başşehirlik yapmıştır. Dini kıymetinin yanı sıra başşehirlik değeri de vardır. Bunları biz çivi yazılı tabletlerden görüyoruz. Bu alanda Prof. Dr. Aygül Süel hocamızın çok sayıda yayını da bulunuyor. Hitit dünyasının yanı sıra Mısır’la olsun Kuzey Suriye ve Batı Anadolu’daki devletlerle olsun yazışmaları mevcut. Bunlar tarihe yeni bilgiler kattı. Bilinenleri değiştirdi. Örneğin Şapinuva buranın keşfinden evvel biraz daha Hurri bölgesine yakın bir yerde güneyde aranırdı. Keşfiyle birlikte coğrafik olarak hem kendi hem de Şapinuva’nın yanında ismi geçen birçok kenti üst taşımış oldu” dedi.
“Şapinuva’daki 7 kutsal kaynaktan Hitit dünyasına su dağıtılmış”
Boğazköy tabletlerinde Şapinuva’daki 7 kutsal kaynaktan Hitit dünyasına su dağıtıldığına dair bilginin yer aldığının altını çizen Hafriyat Lider Yardımcısı Dr. Murat Aydın, “Şapinuva’daki kazılarla birlikte tabletlerde belirtilen 7 kutsal kaynağın da nerelerde olabileceğine ait çalışmalarda devam ediyor. Tespit ettiğimiz birkaç nokta var. Şapinuvanın başşehir olmanın yanı sıra, dini bir kıymeti var. Bugünkü Kudüs, Mekke üzere Hititlerin kutsal bir kenti. Tabletlerde yer alan kutsal kaynaklardaki sular ağız temizleme ritüellerinde kullanılıyor. Tövbe ritüellerinde kullanılıyor. Onun için buradan gitmesi ve Hitit dünyasına dağılması çok değerli. Kurban çukurlarımız var. Yabancı bilim adamları kurban çukurlarının bulunmasının imkansız olduğunu belirtmişti. Burada Prof. Dr. Aygül Süel ve Dr. Mustafa Süel hocalarım kelam konusu kurban çukurlarının arkeolojik delillerini bularak bu kanıyı ortadan kaldırdılar. Burada kurban çukurlarıyla ilgili birçok çalışma yapıldı. Ayrıyeten metinlerde yer alan bilgilerle kurban çukurlarının nasıl bir yapıda olduğu, içerisinde hangi materyallerin olduğu kurban çukurlarında metinlerle birebir örtüşen bilgiler var” diye konuştu.
“Şapinuva’nın dini misyonu başkentlikten sonra da devam etti”
Şapinuva’nın dini misyonunun başkentlikten sonra da devam ettiğini açıklayan Aydın, “Daha sonraki periyotlarda muahede metinlerinde örneğin Şapinuva’nın iki ’fırtına tanrısı’ vardır. Boğazköy tabletlerinin yanı sıra Ortaköy dokümanlarında de bunları görüyoruz. Hitit dünyasına yenilikler sunmaya devam ediyoruz” formunda konuştu.
“Zemzemin bizdeki yerinin farkı üzere Hititler’de kutsal kaynaklardan çıkan suyun değeri aynı”
Hititler’de kutsal kaynaktan çıkan suların değerli olduğunu anlatan Aydın, “Zemzem’in bizde yeri farklıdır. Hitit dünyasında da 7 kutsal kaynaktan çıkan suyun kıymeti birebir. Yani ruhen temizlenmek vardır. Bir hata işlersiniz cezasını çekersiniz lakin ruhen de arınmanız gerekir. Makûs kelam söylemişsinizdir arınmanız gerekir. Hititlerin başşehri Boğazköy’ün Çorum’da olması büyük bir talih. Ayrıyeten ikinci başşehrinde burada olması kültürel manada büyük bir zenginlik katıyor bize” tabirlerini kullandı.
