Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi’nde, glioblastoma “beyin kanseri” hastalarında ömür mühletini uzatacak, yara güzelleştirici özelliklere sahip yerli teknolojiyle yeni bir nano molekül geliştirdi. Türkiye’de birinci kere geliştirilen nano molekülün patenti alındı.

Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde, beyin kanseri hastalarında tedavi seçeneklerinin sonlu olması ve ömür mühletinin çok kısa olması meselesine tahlil bulmak için 2020 yılında birinci adım atıldı. 2020 yılında başlatılan projede, beyefendisine geçebilen, toksisitesi düşük, kanser hücrelerini gaye alan ve birebir vakitte antibakteriyel ile yatak yaralarında, diyabet yaralarında ve birçok farklı yara cinsinde düzgünleştirici özelliklere sahip yenilikçi bir nano molekül geliştirildi. Nano molekülün patenti ise geçtiğimiz aylarda alındı. 6 yıldır öğretim üyesi olarak misyon yapan Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı’ndan Prof. Dr. Akif Hakan Kurt, geliştirilen bu molekülün beynin gözetici bariyerini aşarak direkt kanserli hücrelere ulaşabildiğini, patentlerini aldıklarını ve yerli sanayi iş birliğiyle molekülün gelecekte ilaç olarak üretimini hedeflediklerini açıkladı.

“Amacımız beyin kanseri hastalarında tedavi seçeneği oluşturmaktı”

Amaçlarının, beyefendisine geçebilen toksisitesi düşük yeni bir nano eser geliştirmek olduğunu söyleyen Prof. Dr. Akif Hakan Kurt, “Biz aslında projemize 2020 yılında başladık. Projemizdeki asıl hedefimiz, glioblastoma hastalarında yani halk lisanıyla beyin kanseri hastalarında bir tedavi seçeneği oluşturmaktı. Burada en değerli problemimiz, glioblastoma hastalarında hayat mühletinin 1 ile 5 yıl ortası olması, ilaçlara karşı direnç göstermesi ve tedavi seçeneğinin çok kısıtlı olmasıydı. Bizim hedefimiz, bilhassa beyefendisine geçebilen, toksisitesi düşük yeni bir nano eser geliştirmekti. Bunun için 3 etken husustan yararlandık. Bir tanesi, bilhassa kuersetin, propolisin içinde bulunan ana etken husus. Birçok bitkide bulunan bu flavonoidin anti-kanser tesiri, antibakteriyel tesiri ve antioksidan tesirleri kelam konusu. Tek dertli olan süreci, beyefendisine geçmesi sıkıntı olan bir molekül olmasıydı. Biz de bu molekülü nasıl beyefendisine geçirebiliriz diye düşündük ve bilhassa beyefendisine taşıyıcı molekül olarak gümüş ve kitosanı kullandık. Gümüş, tarih boyunca kullanılan, antibakteriyel, anti-kanser tesirleri de olan değerli bir unsur. Biz bu projede koloidal, yani nano boyutta gümüşü kullandık. Ayrıyeten burada ‘kitosan’ dediğimiz husus, yengeç, karides üzere kabuklu canlıların dışında yer alan, antibakteriyel ve anti-kanser tesirleri olan, non-toksik, doku uyumlu ve asgarî seviyede ziyanı olabileceğini düşündüğümüz bir taşıyıcı olarak kullanabileceğimiz ikinci molekülümüzdü” dedi.

“Geliştirdiğimiz nano molekül, direkt kanserli hücreye ulaşabiliyor”

Beyin kanseri tedavisinde kıymetli bir çalışmaya imza atan Prof. Dr. Akif Hakan Kurt, geliştirdikleri nano eserin, beynin kollayıcı bariyeri olan beyin omurilik sıvısını (BOS) aşabildiğini ve direkt kanserli hücrelerin içine ulaşabildiğini belirtti, Kurt, “Biz, kitosan ve gümüşe kuersetin yükleyerek nano bir molekül elde ettik. Bu elde ettiğimiz nano molekül, artık ‘beyin omurilik sıvısı’ dediğimiz, BOS olarak da bilinen beyefendisine geçişi engelleyen kısmı geçebilecek ve kansere ulaştığında, bilhassa kanserli hücrenin içine kadar geçebilecek bir eser olarak tasarlandı. Bu eserimizin tasarlanmasında, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kimya Kısmı öğretim üyelerinden Elif Berna Ulutaş hocamızın önderliğinde, birçok hocamızla birlikte nano eserimizi geliştirme sürecini bir buçuk yıl içerisinde tamamladık. Bu elde ettiğimiz nano eserimizin, sahiden nano bir eser olduğunu ve yapısal özelliklerinin karakterizasyon süreçlerini tamamladık” diye konuştu.

“Molekülümüz hem kanser hücrelerini yok ediyor hem de dirençli bakteriler üzerinde etkili”

Prof. Dr. Akif Hakan Kurt, geliştirilen nano molekülün sırf beyin kanseri hücrelerinde değil, tıpkı vakitte antibiyotiklere dirençli bakteriler üzerinde de tesirli olduğunu kaydetti. Kurt, “Kanser hücrelerinde yani U118MG glioblastoma hücrelerinde birinci denemelerimizi gerçekleştirdik. Denemelerimizde, elde ettiğimiz molekülün kanser hücreleri üzerinde güçlü apoptotik tesiri olduğunu gözlemledik ve bu molekülü geliştirme safhalarına devam ettik. İkinci bir evrede ise, elde ettiğimiz üç molekülün oluşturduğu yeni molekülün antibakteriyel tesirler de içerebileceğini düşündük. Zira gümüş güçlü bir antibakteriyeldir. Tekrar, kitosan da bilinen ve besinde dahi kullanılabilen antibakteriyel özelliğe sahiptir. Dirençli bakteriler için kullanılabileceğini düşündük ve burada Mikrobiyoloji Anabilim Dalı’ndan Fatma Avcıoğlu hocamızla birlikte antibakteriyel tesirlerini test ettik. Bilhassa dirençli bakteriler üzerinde çok olumlu tesirler gözlemledik. Bu etken hususların güçlü antibakteriyel tesirli olduğu aslında biliniyordu. Sonuçlar, eserin güçlü bir antibakteriyel casus olarak da kullanılabileceğini gösterdi” tabirlerini kullandı.

“Bu hususların yara uygunlaştırıcı özelliği de var”

Geliştirilen nano molekülün sırf kanser ve enfeksiyon tedavisinde değil, birebir vakitte yara uygunlaşmasını hızlandıran bir formda da kullanılabileceğini belirten Prof. Dr. Akif Hakan Kurt, “Bu, öteki bir açıdan da kıymetli. Bu hususların yara uygunlaştırıcı özelliği de var. Bu yara güzelleştirme özelliği, yatak yaralarında, diyabet yaralarında ve birçok farklı yara tipinde bu molekülün krem formu üzere yeni biçimlerde tasarlanarak kullanılmasını da mümkün kılmaktadır. Yani, elde ettiğimiz molekül, makul özellikleriyle anti-kanser tesirli, muhakkak özellikleriyle antibakteriyel tesirli, birtakım özellikleriyle ise anti-inflamatuvar tesire sahip olup yara güzelleşmesini hızlandırıcı tesir göstermektedir” dedi.

“Patentimizi aldık, yerli sanayi iş birliğiyle üretim hedefleniyor”

Projelerinin patentini aldıklarını söyleyen Prof. Dr. Akif Hakan Kurt, geleceğe yönelik planlar hakkında bilgi verdi. Kurt, “Çalışmalarımız hala devam ediyor. Bunun yanında, yaptığımız çalışma sonuçlarını bilhassa nanoteknoloji alanında dünya çapında kıymetli bir mecmuada yayınladık. Yayınladıktan sonra, birinci yılın sonunda bu yıl patentimizi aldık. Yerli firmalarla, eserimiz hakkında sanayi iş birliği kapsamında gelecekte ilaç olarak üretilebilmesi için görüşmeler yapmaktayız. Sıhhat Bakanlığı’nın da takviyesiyle birlikte, Sıhhat Dairesi Projeler Başkanlığı’ndan Züfer Bey’in de bize çok büyük dayanakları oldu. Bilhassa sanayi ile tanışıp, endüstride akademi-sanayi iş birliğini geliştirmek ve yeni eserler üreterek ülkemize katma bedel sağlamak için birlikte hareket etmemiz gerekiyor. Sürecimiz bu formda devam etmektedir. İnşallah, ülkemiz için katma kıymeti olan bir eser haline gelir” sözlerine yer verdi.