1 Ocak 2005 yılında, TL den 6 sıfır atıldığında, 1.000.000 TL= 1 TL olmuştu. 1 ABD Doları ise, 1.3 TL ye eşitlenmişti. O tarihten daha 1 gün önce, 31 Aralık 2004 te 1 dolar almak için yaklaşık 1 milyon 300 bin TL veriyorduk.
Hatırlayınız, Dolar ile TL yi neredeyse kafa kafaya getirince nasılda kendimizi iyi hissetmiştik!
Liradan sıfırların atılması zor ve riskli bir prosesti. Dönemin Merkez Bankası Başkanı Rahmetli Süreyya Serdengeçti'nin büyük emeklerle hazırlamış olduğu proje başarıyla sonuçlanmıştı.
Neticede, milletin biraz kafası karışmıştı.
Bugün hala bin liraya 1 milyar diyenleri görüyoruz. Maaşın ne kadar oldu? diye emeklilere sorun, çoğu 20 milyar diyecektir.
İlginç günlerdi, 2005 yılından önce ülkede herkes milyarderdi!

TL den 6 sıfırı atmasaydık, şimdi 1 dolar almak için 43 milyon TL verecektik. Tuvalete de 20 milyon TL ödeyecektik.
Ev almak için 5-10 trilyon'u gözden çıkaracaktık.
Asgari ücret 28.000.000.000 ₺ ( 28 milyar lira ) olacaktı.
Yanlış hatırlamıyorsam bu yılın bütçesi 19 trilyon liraydı. TL den 6 sıfır atmasaydık, bütçe ne kadar olacaktı? diye merak ettim. 19 trilyona 6 sıfırı eklemeye kalktım. Telefonumun hesap makinesi 15 sıfırdan fazla yazamazsın diye uyarı verdi.

2005 te iyi ki, liradan 6 sıfırı atmışız. hesabın içinden çıkamaz, bütçe falan yapamazdık!
Ben yüzyılın vizyonu diye buna derim!
Hoş, aradan geçen 20 yılda tekrar başa dönmeye başladık. Olsun, hiç önemli değil! Artık deneyimliyiz, tekrar sıfırları atar, doları bile pul eder, dünya piyasasından sileriz! Dünyanın en değerli parası TL olur! Böyle bir durumda 1 kuruş, yarım kuruş, çeyrek kuruş, hatta daha da küçük bozuk paralar basmak gerekirse de basarız. Darphane ne güne duruyor?

Şaka bir yana, paramızın bu kadar değersiz olduğu bir dönemi hatırlamıyorum. Dikkatinizi çekmiştir. Bazı iş yerleri "Metal para ihtiyacımız var" diye camlarına yazı asıyordu. Şimdi yüzüne bakan yok. Metal parayı geçtim 5 ve 10 TL ye de ihtiyaç kalmadı. En küçük para 20 TL oldu. Yakındır onunda kaybolması!
En büyük kağıt paramızla lokantada anca 1 tas çorba içebiliyoruz. Nerdeeen nereye!

Almanya'da Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra yüksek enflasyon ve aşırı arz nedeniyle paranın değeri düşmüş ve Almanlar, bir somun ekmeğin 201 milyon Mark'a çıktığı 1923 yılında ekmek almak için fırına el arabası ile para götürür hale gelmişlerdi. Adamlara ders olmuş ki, şimdi dünyanın en güçlü ekonomilerinden biri oldular. Bu gidişat hiç iç açıcı değil. Aman! Allah korusun! Almanların 2. Dünya savaşındaki durumuna düşmeyelim. 100 dolar almak için 4336 TL, 100 Euro almak için 5129 TL vermemiz gerekiyor. Bu ülkenin bir vatandaşı olarak bunu kabullenemiyorum.

Peki neden 500 lük 1000 lik hatta 5 binlik banknotlar basılmıyor? Bunun birden fazla nedeni var. En önemlisi artık tüm dünyada devletlerin nakit kullanımını istememesi. Çünkü nakit kullanımı arttığında kayıt dışı ekonomi artıyor. Bu da ciddi bir vergi kaybına neden oluyor.
İşin birde psikolojik yönü var. Asgari ücretli biri bankaya gidip, maaşını çekmek istediğinde, eline tam 140 adet 200 lük banknot sayıyorlar. Hepsi 100 lük olursa 280 adet. Cüzdana koysa sığmaz. Bankaya çantayla gitmesi lazım. Çok para aldığı algısına kapıyor, morali düzeliyor.5 binlik banknotlar basılmış olsa, banka maaşını 5 binlik olarak 5-6 adet olarak verecek, garibimin morali bozulacak. Ülkeyi yönetenler bu konuda çok hassas! Vatandaşın moralini bile düşünüyorlar!

Büyük banknotların basılmamasının diğer bir nedeni de, halkta oluşacak hiperenflasyon algısı.
500 ya da 1000 TL'lik banknotlar basılmış olsa birkaç ay sonra onlarda pula dönecek,
Vatandaşın morali yine bozulacak!
Enflasyon kırılmadan büyük banknotların basılmasın bu yüzden bir anlamı yok!

Hükümet 500 TL 1000TL ve 5000TL basmayarak, kredi kartı kullanımını yaygınlaştırıyor. Kayıt dışını ve vergi kaçağını kontrol altına alıyor. Fakat bir şey gözden kaçırılıyor yada önemsenmiyor diye düşünüyorum. Türkiye'deki bankaların çoğu yabancıların elinde!
Bankaların kredi kartlarından aldığı milyarlarca komisyon yurt dışına akıyor!

Konunun uzmanları, "Merkez Bankasının büyük paraların basımı konusunda bir çalışması var. Piyasaya sürmek için enflasyonun kontrol altına alınması bekleniyor." diyorlar.

Böyle bir ekonomik modelde enflasyonun kontrol altına alınması mümkün mü? diyeceksiniz.
Onu da Sn.Mehmet Şimşek'e sorun. Benden bu kadar.

İlyas Erbay