18 Mart 2026
Bugün Çanakkale Deniz Zaferimizin 111’nci yılını kutluyoruz.
Bugün, 18 Mart 1915 sabahı dünyanın en büyük donanması boğaza girmeye başlamış ve saat 11.00 sıralarında mevzilerimizi ateş altına almıştı. Önde Suffren, Bouvet, Charlemegne ve Gaulois adlı Fransız gemileri büyük çaplı toplarıyla yoğun ateşlerini sürdürerek ilerliyorlardı.
Saat 12.30’da Gaulois yara alınca çekilmek zorunda kaldı. Inflexible ve Agememnon’da topçumuzun isabetli atışlarıyla büyük yaralar alınca yerlerini Vengeance, Ocean, Albion, Irreristible, Triumph ve Majestic adlı İngiliz gemilerine bırakarak çekilmek zorunda kaldılar. Saatler 13.55’i gösterirken şiddetli bir patlamanın ardından, önce havaya yükselen bir su kümbeti ve duman sütunu görüldü. Bir dakika içinde manevra yapmak için Erenköy Koyu’na giren ve Nusrat’ın döktüğü mayınlara çarpan Fransız zırhlısı Bouvet, sancak tarafına yatarak sulara gömüldü. Patlamalar birbirini izliyordu. Saat 15.15’te Irresistible mayına çarptı ve onu yedeğe alarak kurtarmaya çalışan Ocean’da mayına çarpınca, bu iki zırhlı bir anda gözden kayboldu. Bu arada Inflexible’da mayına çarparak ikinci bir yara aldı. Kilitbahir, Aktepe, Dardanos ve Mesudiye tabyaları ile Hamidiye istihkamlarından yapılan yoğun ateşle şaşkına dönen düşman donanması büyük yaralar aldı. Donanma komutanı Amiral de Robeck durumun vahametini anlayınca saat 17.00’den itibaren geri çekilme emri verdi. Deniz ve karada 6 saat devam eden bu savaş sonunda düşmanın 800 askeri ölmüş, bizim 79 Mehmetçiğimiz şehit olmuştu. Müttefikimiz Almanların da 18 kaybı vardı.
6 saat süren bu büyük savaşın ayrıntılarını daha önce birkaç kez yazmış, hatta bu konuda bir küçük kitapçık da hazırlamıştım. Şimdi öyle yapmayacağım, 18 Mart’a gelinceye kadar düşmanın yaptığı hazırlıklar, savunmamızın güç ve yeteneklerini test etmek amacıyla yaptığı saldırı denemeleri, bizim hazırlıklarımız bu makalenin konusu olacak. Zira, Çanakkale’deki bu kavganın 18 Mart’ta başladığını sananlara bunun öncesini de anlatmak gerektiğini düşünüyorum.
Aşağıda yer alan bilgileri paylaşırken, ÇANAKKALE DENİZ SAVAŞLARI adlı kitaptan yararlandığımı belirtmek isterim. Bu kitap, çocukluğunu Filyos ve Karabük’te yaşayan, değerli dostum, FETÖ’nün kumpas mağduru emekli Tümamiral Ali Deniz KUTLUK’un Çanakkale Boğaz Komutanlığı döneminde ekibiyle birlikte hazırladığı, 2004 yılında basımı yapılan, tarihi gerçekleri açıklayan önemli bir tarih belgesidir. Dayısı, Türkiye Muharip Gaziler Derneği’nde birlikte görev yaptığım Kore Gazisi merhum Ali Cengiz TÜRKOĞUL’un tanıştırdığı KUTLUK Amiralimi bu çalışması nedeniyle kutluyor ve teşekkür ediyorum.
18 MART 1915’İN ÖNCESİ
11 Ağustos 1914’ten itibaren Çanakkale Boğazı önünde toplanmaya başlayan İngiliz ve Fransız donanması 3 aylık bir hazırlıktan sonra 3 Kasım’da Yavuz Zırhlımızın Ege’ye çıkmasını önlemek amacıyla Boğaz girişindeki Kumkale ve Seddülbahir tabyalarına 17 dakika süren bir topçu ateşiyle saldırmış, bu saldırıya topçularımız karşılık vermiş fakat Seddülbahir’de bir cephaneliğin isabet almasıyla 5 subayımız ve 80 erimiz şehit olmuştu.
Balkan Savaşı’ndan sonra askeri, politik ve ekonomik yönden iyice zayıflayan Osmanlı’nın topraklarına göz diken İngiltere, Fransa ve Sovyetler Birliği’nin amaçları biliniyor, müttefik güçler olarak örgütlenen bu ülkelerin saldıracakları tahmin ediliyordu.
Çok kritik ve stratejik bir öneme sahip olan Çanakkale Boğazı’nın savunması için çok önceden yapılmış kale ve tabyalar mevcuttu. Bunlar;
Anadolu tarafında : Hamidiye, Mesudiye ve Mecidiye,
Rumeli tarafında : R. Hamidiye, R. Mecidiye ve Namazgah,
Boğaz girişinde : Ertuğrul ve Orhaniye tabyaları olarak kurulmuştu. Eski teknikle yapılan bu tabyaların güçlendirilmesi amacıyla 1882 yılında Alman Generali Otto Kachler başkanlığındaki bir heyet tarafından gerekli çalışmalar yapılmış, tabyalardaki küçük çaplı toplar büyük çaplılarla takviye edilmiş ve hatta Almanya’dan Krupp, Schneider, Armstrong ve Cruose topları getirilmişti.
Boğazın savunması Giriş Grubu ve Merkez Grubu olmak üzere planlanmıştı. 30 Ağustos 1914’te çeşitli görevleri olan emrindeki 160 personelle Çanakkale’ye gelen Alman Generali Merter, tabyaların tahkimi ile Mehmetçiklerimizin eğitimini başlatmıştı. Bu planlamaya göre mevcut tabyalara ilave olarak Kumkale, Değirmen Burnu, Çimenlik, Nara Bataryaları da bölgede konuşlandırılmıştı.
19 Şubat 1915’te Boğaz’a ikinci saldırı yapıldı. İngiliz ve Fransız savaş gemilerinden oluşan 12 parçalık filonun saldırısı 7.5 saat sürdü ve gemilerden 1000’den fazla top mermisi atıldı. Bu saldırı sırasında tabyalarımız önemli bir zarar görmedi ama, 4 şehidimiz ve 11 yaralımız vardı.
25 Şubat’ta yapılan ve 09.45’te başlayan üçüncü saldırıya 8 İngiliz, 4 Fransız savaş gemisi katıldı. Bu gemilerin arasında yer alan İngilizlerin ünlü gemisi Queen Elizabeth Seddülbahir Tabyamıza top ateşiyle taarruz ediyordu. Ertuğrul Bataryamızın karşı ateşiyle 7 isabet alan Agamemnon gemisinde 8 personel öldü. Saldırı sırasında 74 mermi atabilen Ertuğrul ile Orhaniye Bataryaları tahrip olmuştu. Saat 16.00’da Karanlık Limana giren Majestik, Halileli sırtlarındaki topçularımızın ateşiyle iki yara alarak oradan uzaklaşırken iki isabet daha alınca gemi su almaya başladı ve Amiral De Robeck’in emriyle geri çekildi.
Bu arada Seddülbahir ve Kumkale’nin sustuğunu gören De Robeck bu iki tabyamızdan boşalan bölgelere birer müfreze çıkarttı. Daha sonra 45 kişilik takviye ile güçlendirilen bu müfrezeler şiddetli ateş karşısında tutunamadılar ve gemilerine geri alındılar.
26 Şubat 1915 ‘ten sonra düşman donanması hemen her gün başladıkları saldırıları geceleri de sürdürüyor, bu durum Müstahkem Mevki Komutanı Cevat Paşa’yı gelişen duruma göre yeni önlemler almaya zorluyordu.
Cevat Paşa’dan 6 Mart 1915’de Erenköy koyunun mayınlanması görevini alan Yüzbaşı Nazmi, yakın arkadaşı olan gemi komutanı Tophaneli Yüzbaşı Hakkı’ya durumu bildirdi. Nusrat mayın gemisinin kazanı ateşlendi, bir süre beklenerek bacadan duman ve kıvılcım çıkma ihtimali giderildikten sonra, Yüzbaşı Hakkı’nın “BAŞÜSTÜ BİSMİLLAH VİRA” komutuyla demir aldı.
O gece Nusrat, 26 mayını Erenköy Koyu’ndaki karanlık limana kıyıya paralel olarak bıraktı. Çünkü, boğaza girecek olan İngiliz ve Fransız zırhlıları topçumuzun isabetli atışlarından korunmak için manevra yapma gereği duyacaklar ve muhtemelen bunun için en uygun yer olan bu bölgeyi tercih edeceklerdi.
2 Mart günü iki saldırı birden yapıldı. Birinci saldırı mayınlanmış bölgeye ikincisi ise Bolayır mevzilerine yönelikti. 14.00 sıralarında başlayan bu saldırılar da başarısızlıkla sonuçlandı ve 18.10’da sona erdi. Bu saldırılar sonucunda bir erimiz şehit oldu biri de yaralandı.
Düşman 4 Mart günü yeniden çıkarma girişiminde bulundu. Gemilerden yapılan topçu ateşi desteğinde saat 10.00’da karaya çıkarılan iki deniz piyade bölüğü desteğinde bir tahrip müfrezesi şiddetli ateş karşısında fazla ilerleyemediler, 20 ölü, 25 yaralı, 3 kayıp verdikten sonra geri çekildiler. Bu çatışmalar sırasında birliklerimiz 292 top, 30 bin 870 piyade mermisi kullanmıştı.
5 Mart’ta düşman gemileri yine Boğaz’daydı. 12.15’te Queen Elizabeth liderliğindeki gemiler Mecidiye ve Kumtepe Tabyalarına ateşe başladılar. 15.45’te atışlarını Namazgah Tabyasına kaydıran gemiler 18.00’de Boğaz’ı terk etti. 6 Mart’ta tekrar gelen düşman gemileri kıyılarda gizlenmiş olan seyyar topların etkili atışlarına karşı çok sayıda mermi harcamalarına karşın başarılı olamamışlar sadece Rumeli Mecidiye Tabyasının koğuşu yıkılmış, yine geri dönmüşlerdi. Bu çatışmada tabyalarımızdan 347 top mermisi, 279 piyade mermisi atılmıştı.
7 Mart’ta benzeri bir saldırıya maruz kalan tabyalarımız 714 top mermisi kullanmış 4 şehit, 12 yaralı vermişti. 8 Mart’taki çatışmalarda 202 top mermisi kullanılmış, personel kaybı ve önemli bir hasar oluşmamıştı.
Denizde başarılı olamayan düşmanın 25 Nisan’da başlattığı çıkarma ve kara savaşlarının yıldönümlerinde 4 kez ziyaret ettiğim kanla sulanmış, canlarımızla yoğrulmuş bu topraklara hep yüreğim acıyarak, bedenim titreyerek bastım. Gerek Boğaz’da, gerekse de Ocak 1916’ya kadar süren kara savaşlarında vatan savunması, milletin namusu için korkmadan ölüme koşan kahraman şehitlerimizi ve gazilerimizi rahmet, minnet ve saygıyla anıyorum. Ruhları şad olsun.
* Kopan ayağı postalı içinde kalan bir Türk askerine ait olan bu görsel tarafımdan çekildi.
Fikret GÖKÇE Kıbrıs Gazisi – Mak. Müh.
