Karadeniz’de her yıl bin kilometrenin üzerinde balıkçı ağı denizin karanlık sularında kayboluyor. Avcılık sırasında kopan, terk edilen ya da unutulan bu ağlar, “hayalet ağ” ismiyle deniz ekosisteminin en tehlikeli tehditlerinden birine dönüşüyor. Plastik yüklü atıkların yüzde 10 ila 20’sini oluşturan hayalet ağlar, yıllarca denizlerde avlanmayı sürdürerek balıklardan deniz memelilerine, kuşlardan mercanlara kadar birçok canlıyı tuzağa düşürüyor ve kimyasal kirliliğe yol açıyor.
Karadeniz’de deniz ekosistemini tehdit eden en değerli ögelerden biri olan “hayalet ağlar” her yıl binlerce deniz canlısının vefatına yol açıyor. Avcılık faaliyetleri sırasında koparak ya da terk edilerek deniz tabanına çöken bu ağlar, yıllarca faal formda avlanmayı sürdürüyor. Geniş alanlara yayılan ve ince gözenekli yapılarıyla kilometrelerce uzanabilen bu ağlar, deniz tabanına çökerek kimyasal kirliliğe neden olurken, su yüzeyinde dolaştıkça balık, kabuklu, deniz memelisi ve kuşlar başta olmak üzere birçok canlıyı tuzağa düşürüyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi öncülüğünde yürütülen çalışmalarda, deniz altındaki hayalet ağların tespiti, haritalandırılması ve temizlenmesine yönelik kapsamlı bir proje yürütülüyor. Sualtı droneleri ve dalgıç gruplarıyla gerçekleştirilen operasyonlarda, şu ana kadar 10 binin üzerinde gereç tespit edildi. Yaklaşık 2 ton atık denizden çıkarılırken, yapılan çalışmalara nazaran her yıl bin kilometrenin üzerinde ağın Karadeniz’in derin sularına bırakıldığı tespit edildi.
Prof. Dr. Erüz: “Hayalet ağlar denizde bulunan plastik yüklü çöplerin yaklaşık yüzde 10 ila 20’sini oluşturuyor”
Karadeniz’de yapılan hayalet ağ çalışmaları ile ilgili bilgiler veren Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Deniz Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Coşkun Erüz, bilimsel çalışmalarda hayalet ağların yaklaşık 4 ile 20 yıl ortasında faal olarak denizde avlamaya devam ettiğini belirterek, “Denizlerde balık avlamak gayesiyle kullanılmış olan lakin avlama maksadı dışına çıkarak bir halde terk edilmiş, kaybedilmiş ya da bu biçimde koparak kaybolmuş olan ağ ve öteki balık balıkçılık ekipmanlarını hayalet ağ olarak isimlendiriyoruz. Hayalet ağlar denizde bulunan plastik yüklü çöplerin yaklaşık yüzde 10 ila 20’sini oluşturuyor. Yılda 8 milyon ton üzere plastik kökenli atığın denize girdiğini düşünürsek bunun yüzde 10’u 800 bin ton, yüzde 20’si 1 milyon 600 bin ton üzere çok büyük bir ölçüsü oluşturuyor. Bu ağlar öbür plastik ve materyaller üzere bir kütle biçiminde değil alana yayılmış geniş alanları kaplayan ince gözenekli olan bir yapı olduğu için kilometrelerce boya ulaşabilen genişlikte denizde hür halde bir hayalet halinde gezerek avlamaya devam eden materyallerdir. Ya da denizin tabanına çökerek kurşun ve gibisi gereç olarak kimyasal kirliliğe sebep olmaktadır. En kıymetlisi de hayalet ağlarla ilgili yapılan bilimsel çalışmalarda yaklaşık 4 ile 20 yıl ortasında etkin olarak denizde avlamaya devam ettiği tespit edildi. Hayalet ağların yaptığı avlar hiçbir biçimde iktisada dönüşmüyor. Ekolojiye ve biyoçeşitliliğe ziyan veriyor. Balıklar başında olmak üzere tüm kabuklulara, yumuşakçalara, denize bulunan balinalar, yunuslar, köpek balıkları üzere canlılara ve memelilere, deniz kuşlarına ve hatta kıyılara geldiğinde öbür hayvanlara da ziyan veren bir atık kümesidir. Denizde daima gezdiği için daima yer değiştiriyor. Farklı bölgelerde bilinmeyen alanlarda avlamaya öldürmeye devam eden bir sisteme hayalet ağ diyoruz. Yaptığı avcılığa da hayalet avcılık diyoruz. Sistem ve kural dışı bir avcılık gerçekleşiyor” dedi.
“Her yıl bin kilometrenin üzerinde ağ Karadeniz’de terk ediliyor”
Karadeniz’de 10 bin civarında malzeme tespiti yapıldığını ve 2 bin kilogramın üzerinde materyal çıkartıldığını kaydeden Erüz, “Denizaltı ve kıyılarda hayalet ağ gereçlerinin neler olduğunun tespiti yapıldı. Fazla bulundukları noktaların haritalandırmaları ile ilgili belgeleme yapıldı. Sonrasında bu alanlarda dalgıçlar aracılığıyla çalışmalar yapıldı. Projede sualtı dronları da kullanıldı. Şuana kadar 2 ton civarında atık çıkarttık. Ağları modül kesim çıkartıyorsunuz. Çok yaygın olduğu için tabandan ve kayalıklardan çıkartmak gerekiyor. Şuana kadar yaklaşık 10 bin civarında gereç tespiti yapıldı. 2 bin kilogramın üzerinde materyal çıkarıldı. Bir ağ 3-5 kilogram tartısında ancak uzunluğu 100 metre, derinliği 4-5 metreyi buluyor. 500 metrekarelik bir alanı kaplıyor. Karadeniz’de her yıl bin kilometrenin üzerinde ağın kaybolduğunu söyleyebiliriz. Bu hayalet ağ durumuna düşüyor. Türkiye’de bu manada geri dönüşüm için çalışmalar var fakat kâfi değil. Amacımız bu çalışmaları kurumlar ortası işbirliği ile geliştirip mümkün olabildiğince hayalet ağın kaybolmasını engelleyecek tedbirler almaktır. Trabzon’da öncelikli alanlarımız Sürmene balıkçı civarındaki kısmen müdafaa altında olan kayalık bölge, Of açıklarındaki sualtı adaları, Akçaabat ile Yoroz ortasında bulunan kıyıdan beş mil açıktaki mezgit adaları üzere alanları su altı araçları ile temizlemeyi planlıyoruz. Her yıl bin kilometrenin üzerinde ağ Karadeniz’de terk ediliyor” tabirlerini kullandı.
