Karabük Üniversitesi Mimarlık Bölümü Araştırma Görevlisi Mustafa Haki Eraslan’ın görev aldığı, Doç. Dr. Mehmet Mutlu’nun yürütücülüğünü üstlendiği projede, Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Bilgehan İyican ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünden Doç. Dr. Serap Sevgi de araştırmacı olarak yer alıyor.

Proje kapsamında Safranbolu başta olmak üzere Tokat, Amasya, İstanbul, Bartın, Kastamonu ve Bolu’daki tarihi taş yapılardan yüzey hasarlarına ilişkin veriler toplanıyor. Elde edilen veriler, derin öğrenme algoritmaları kullanılarak eğitilen yapay zeka modeline aktarılıyor.

Çalışmada tarihi yapıların fotogrametrik verileriyle üç boyutlu modeller oluşturuluyor. Açık kaynak kodlu yazılımlar üzerinden elde edilen otomatik cephe görüntüleri, geliştirilen yapay zeka tabanlı sistem tarafından analiz edilerek çatlak, deformasyon ve benzeri yüzey hasarları otomatik olarak tespit ediliyor. Analizlerin ardından rölöve ve hasar tespit raporları dijital ortamda hazırlanıyor.

Projeye ilişkin değerlendirmelerde bulunan Araştırma Görevlisi Mustafa Haki Eraslan, geliştirilen sistemle geleneksel hasar tespit yöntemlerinin sınırlılıklarını aşmayı amaçladıklarını belirtti. Uzman denetiminde çalışan yapay zekâ destekli iş akışı sayesinde tarihi yapıların daha hızlı ve doğru şekilde analiz edilebildiğini ifade eden Eraslan, projeden elde edilecek çıktılar doğrultusunda ulusal ve uluslararası ölçekte yeni araştırmalar yürütmeyi hedeflediklerini söyledi.

TÜBİTAK 1002 Programı kapsamında desteklenen projede önemli aşamaların tamamlandığını belirten Eraslan, kalan çalışmaların da proje takvimi içerisinde tamamlanacağını kaydetti.

Karabük Üniversitesinde geliştirilen yapay zeka destekli sistemin, tarihi yapıların belgelenmesi, hasar analizlerinin hızlandırılması ve kültürel mirasın bilimsel yöntemlerle korunmasına önemli katkılar sunması bekleniyor.

“Yapı okuryazarlığı oranımız düşük”

Toplumdaki yapı okuryazarlığı eksikliğine dikkat çeken Kutoğlu, “Depremlerde büyük acılar yaşayan bir toplum olarak artık tüm vatandaşlarımız deprem söz konusu olduğunda zemin, depremsellik seviyesi ve yapı ilişkisinin; bina özelliklerinin depremlerde hayatta kalabilmek için çok büyük öneme sahip olduğunu artık tüm vatandaşlarımız biliyor. Fakat bizim yaptığımız değerlendirmelerde vatandaşlarımızın, yapılarının oturduğu zeminin bilgilerine ve buranın depremsellik seviyesi bilgilerine ulaşmakta ciddi sorunları var. Bunları nasıl ve nereden öğrenebileceklerini bilmiyorlar. Bir diğer husus da yapılarla ilgili okuryazarlık oranımız düşük. Bu ne demek? Bir bina, konut kiralayacağız veya alacağız; bu bina acaba yapısal olarak deprem noktasında zayıflıkları var mı? Yoksa depremlere karşı güvenli bir bina mı? Bu noktada bilgi ve okuryazarlık noksanlığımız var” dedi.

Binaların deprem yönetmeliklerine göre yapılmasının ve beton kalitesinin son derece önemli olduğunu vurgulayan Kutoğlu, dünyada ’hızlı görsel değerlendirme’ olarak bilinen ve FEMA 154 ismiyle anılan uluslararası bir standart bulunduğunu hatırlattı. Kutoğlu, biraz gayret sarf edildiğinde dışarıdan bakıldığında bile tespit edilebilecek yapısal zayıflıklar olduğunu kaydetti.

Tek fotoğraf ve konum ile yapay zeka analizi

Vatandaşların yapı okuryazarlığını artırmak amacıyla yapay zekadan yararlanarak geliştirdikleri sistemin detaylarını paylaşan Kutoğlu, şunları söyledi:

“Biz, vatandaşlarımızın oturdukları veya almayı, kiralamayı düşündükleri yapılarla ilgili yapı okuryazarlığını artırabilmek amacıyla yapay zekadan da yararlanarak bir uygulama geliştirmek istedik. İstedik ki vatandaşlarımız buraya binalarının en az bir adet resmini ve konumunu cep telefonundan ya da bilgisayardan yüklediklerinde; hem oturdukları binanın zemin sınıfını (zemin sert mi, yumuşak mı, deprem karşısında nasıl bir tepki veriyor, sismisite seviyesi) öğrenebilsinler hem de binalarının geometrik olarak depreme karşı zayıf noktaları var mı, bunları hızlı bir şekilde yapay zeka desteğiyle öğrenebilsinler istedik. Binalarda bu konularla uğraşan meslek mensuplarının bildiği bazı özellikler var. Mesela binada kısa kolon, yumuşak kat, çıkma ya da geri yaslama varsa, bunlar beton kalitesi yüksek olsa bile depremler karşısında zayıflıklar oluşturabiliyor. Geliştirmiş olduğumuz bu yazılım hem zemin bilgilerini hem de binada bu tür zayıflıkların, artıların veya eksilerin olup olmadığını yapay zeka desteğiyle analiz edip vatandaşlarımıza sunuyor.”

Raporlar 10-15 dakika içinde hazır

Sistemin işleyişi hakkında da bilgi veren Kutoğlu, vatandaşların ’yapianaliz.beun.edu.tr’ adresi üzerinden sisteme girerek kendilerine bir hesap açtıklarını belirtti. Kutoğlu, bu hesap üzerinden konum ve fotoğrafın yüklenmesinin ardından 10-15 dakika içerisinde raporun hazırlandığını, bu raporun hem sistemdeki hesaptan görüntülenebildiğini hem de kullanıcının mail adresine gönderildiğini açıkladı.

“6 Şubat’ta yeni binalar yıkılırken eski binalar ayakta kaldı”

6 Şubat depremlerinden çıkarılan derslere de değinen Prof. Dr. Kutoğlu, geometrik kusurların yıkıcı etkisini şu sözlerle özetledi:

“6 Şubat depremlerinde şunu gördük: Yeni yapılmış bazı binalar yıkılmışken, onların hemen arkasında çok eski tarihte yapılmış binaların ayakta kaldığı durumları gördük. Elbette beton kalitesi son derece önemli ama binaların kendi geometrik birtakım zayıflıkları da bulunuyor. Mesela binalarda geniş çıkmalar, geri yaslamalar, katlarda düzensizlikler varsa bunlar binayı zayıflatan hususlar. Biz vatandaşlarımızın okuryazarlıklarının artmasını istedik ve üniversitemizin Teknoloji Transfer Ofisi olarak böyle bir hizmet geliştirdik.”

“Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde kapsamlı dönüşüm süreci başladı”

Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin ana binasının Şehir Hastanesi’ne taşınmasıyla birlikte kapsamlı revizyon çalışmalarına başladıklarını belirten Mustafa Uras, “Eğitim ve Araştırma Hastanesi binası yıllardır tam kapasiteyle hizmet verdiği için, yapılması gereken birçok tadilat ve tamirat ancak hastaların muayene, ameliyat ve servis hizmetlerini aksatmayacak şekilde küçük çaplı müdahalelerle gerçekleştirilebildi. Bu nedenle bazı sorunlar geçici çözümlerle giderildi. Ancak bugün itibarıyla elektrik, su ve diğer altyapı sistemlerinde kapsamlı revizyon ihtiyacı bulunmaktadır. Hastane aktif olarak hizmet verirken bu çalışmaların yapılması ciddi zorluklar oluşturuyordu. Kanalizasyon altyapısıyla ilgili bir sorun bulunuyordu. SASKİ çalışmalara başladı ve bu sürecin yaklaşık iki ay sürmesi bekleniyor. Bunun yanında ısıtma-soğutma sistemleri ile elektrik ve su altyapılarında da ciddi yenileme ihtiyaçlarımız var. Bu çalışmaları da başlatmış bulunuyoruz. Eğitim ve Araştırma Hastanesi binasındaki çalışmaları 4-5 ay içinde tamamlayacağız. Gazi Devlet Hastanesini buraya taşıyacağız” dedi.

“Kadın doğum ve çocuk sağlığı hizmetleri iki merkezde sunulacak”

Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin ana binasının bugüne kadar çocuk sağlığı ve hastalıkları, kadın doğum ve göğüs hastalıkları gibi bazı branşlarda ek binalar aracılığıyla hizmet verdiğini belirten Uras, bundan sonra hem Samsun Şehir Hastanesi’nde hem de Gazi Devlet Hastanesi’nin taşınacağı Eğitim ve Araştırma Hastanesi binasında kadın doğum, çocuk sağlığı ve göğüs hastalıkları alanlarında poliklinik ve servis hizmetleri sunulacağını ifade etti. Bu sayede çocuğunu acile götüren bir ailenin yalnızca tek bir kuruma değil, kamu sağlık hizmetleri kapsamında iki farklı sağlık kuruluşuna başvurabileceğini söyleyen Uras, şehir merkezindeki sağlık hizmetlerinin güçlenerek devam edeceğini vurguladı.

“Doğumhane ve yenidoğan yoğun bakım için revizyon yapılacak”

Bunun için Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin ana binasında bulunmayan doğumhane ve yenidoğan yoğun bakım gibi birimlerle ilgili revizyon çalışmalarına ihtiyaç duyduklarını belirten Uras, yaklaşık 4-5 aylık süreç içerisinde binadaki inşaat ve altyapı eksikliklerinin giderileceğini söyledi. Gazi Devlet Hastanesi’nin bu süreç sonunda Eğitim ve Araştırma Hastanesi binasına taşınacağını ifade eden Uras, taşınma sonrasında değişikliğin yalnızca kadın doğum ve çocuk sağlığı hizmetleriyle sınırlı kalmayacağını kaydetti. Aynı zamanda Gazi Devlet Hastanesi’nde de anjiyo yapılabileceğini belirten Uras, daha önce şehirde devlet hastaneleri bünyesinde üç anjiyo ünitesi hizmet verirken, yeni süreçte Şehir Hastanesi’nde altı, Gazi Devlet Hastanesi’nde ise bir olmak üzere toplam yedi anjiyo ünitesinin hizmet vereceğini açıkladı.

Kalp krizi vakalarının artık tek bir merkezde toplanmayacağını ifade eden Uras, iki farklı merkezde müdahale edilerek anjiyo işlemlerinin gerçekleştirilebileceğini söyledi. Nitelikli sağlık hizmetlerinde artış yaşanırken poliklinik ve servis yatak kapasitesinde de önemli yükseliş olacağını kaydeden Uras, hâlihazırda 320 yatakla hizmet veren Gazi Devlet Hastanesi’nin, Eğitim ve Araştırma Hastanesi binasına taşındığında 550 yatak kapasitesiyle hizmet vereceğini belirtti. Poliklinik sayısının ise 70’ten 110’a çıkacağını dile getiren Uras, daha fazla nitelikli işlem gerçekleştirileceğini ve hastanenin üçüncü basamak sağlık kuruluşu niteliğinde daha kapsamlı hizmet sunan bir yapıya kavuşacağının altını çizdi.

“Merkezde hastane kalmadı” eleştirilerine yanıt

Gazi Devlet Hastanesi binasının oldukça eski olması nedeniyle bazı vatandaşlar tarafından “merkezdeki hastane kapanıyor” şeklinde değerlendirmeler yapıldığını ifade eden Uras, “Gazi Devlet Hastanesi binasının oldukça eski olması nedeniyle bazı vatandaşlarımız tarafından ’merkezdeki hastane kapanıyor’ şeklinde değerlendirmeler yapıldı. Ancak bina için yaptırdığımız deprem performans analizleri sonucunda yapının mevcut deprem yönetmeliğine uygun olmadığı tespit edildi. İçerisinde yüzlerce hasta, hasta yakını ve sağlık çalışanının bulunduğu bir kurumun deprem yönetmeliğine uygun olmaması kabul edilemez. Son dönemde sıkça dile getirilen ’merkezde hastane kalmadı’ söylemine de değinmek isterim. Tam aksine, biz merkezi güçlendirmek için önemli yatırımlar yapıyoruz; ancak bunların tamamlanması için biraz zamana ihtiyaç var. Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin Şehir Hastanesi’ne taşınmasıyla sağlık hizmetleri aslında şehir merkezinden çok uzaklaşmış olmadı. Mevcut Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile Şehir Hastanesi arasındaki mesafe yaklaşık 7,7 kilometredir” şeklinde konuştu.

Yeni devlet hastaneleri

Yapılan yatırımlarla birlikte Samsun Şehir Hastanesi gibi büyük bir sağlık tesisine sahip olduklarını belirten Uras, Yaptığımız bu yatırımlarla birlikte Samsun Şehir Hastanesi gibi büyük bir sağlık tesisine sahip olurken, şehir merkezini de güçlendirmeye devam edeceğiz. Tekkeköy Devlet Hastanesi geliyor ve kendi bölgesindeki vatandaşlara hizmet verecek. Gazi Devlet Hastanesi ise Eğitim ve Araştırma Hastanesi binasına taşınarak daha kapsamlı bir yapıya kavuşacak. Bunun yanında Atakum Devlet Hastanesi de yapım aşamasında olup Atakum ilçesi ve çevresine sağlık hizmeti sunacak. Ayrıca Doğumevi Yerleşkesi’ni boşalttık. Şehir Hastanesi’nin onkoloji ve radyasyon onkolojisi birimlerinin de yaklaşık 15-20 gün içerisinde taşınmasıyla birlikte alan tamamen boşalmış olacak. Bu yaz içerisinde İlkadım Devlet Hastanesi’nin proje, ihale ve zemin etüt çalışmalarına başlanmasını planlıyoruz. Yani İlkadım’da bulunan eski Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi’nin yerine İlkadım Devlet Hastanesi yapılacak” ifadelerini kullandı.

Sağlık yatırımları hız kesmeden sürüyor

Müdür Uras ayrıca şunları söyledi:

“Gazi Devlet Hastanesi binasında vatandaşlarımızın da gördüğü üzere duvarlardan karot örnekleri alındı ve çeşitli incelemeler yapıldı. Eğer bina deprem yönetmeliğine uygun olsaydı, biz de bu binayı boşaltmak istemezdik. Ancak deprem yönetmeliğine uygun olmayan bir binada vatandaşlarımıza sağlık hizmeti vermek istemiyoruz. Bunun sorumluluğu son derece büyüktür. Sağlık yatırımlarımız hızla devam ediyor. Alaçam Devlet Hastanesi ve Tekkeköy Devlet Hastanesi’nin yıl sonunda hizmete açılması planlanıyor. Atakum Devlet Hastanesi’nin inşaatı da hızla ilerliyor ve yapı yaklaşık 4-5 kat seviyesine ulaşmış durumda. İlkadım Devlet Hastanesi projesiyle birlikte bu yatırımlar taçlanmış olacak. Öte yandan Samsun İl Sağlık Müdürlüğü’nün yeni hizmet binasının inşaatı da Halk Sağlığı Laboratuvarı ile birlikte devam ediyor. Yaklaşık 1,5 yıl içerisinde İl Sağlık Müdürlüğü de yeni binasına taşınmış olacak.”

“Her yapı kendi tükettiği enerjinin yüzde 60’ını üretsin denecek”

Zamanla fiziki yapılardan kendi elektriğini üretmesinin isteneceğini ifade eden Deniz Aslan, “Şu anda dünya, kompozitler dünyası. Bugün ahşabı, ahşap olarak kullanmanın pek bir anlamı yok. O kaynak da gittikçe yok oluyor. Ancak ahşabı ince bir malzeme olarak verebilirsin. Önüne enerjiyle ilgili bir modül ekleyebilirsin. Bu, güneş enerjisini değerlendiren cephe malzemesi olabilir. Bitki de bunun bir parçası olabilir. Orada ürettiğin bitkiden yapı malzemeleri üretebilirsiniz. Yosundan yapı malzemeleri üreten firmalar var. Biyolojik kökenli yeni tür malzemeler çok önemli. Bunların hepsi kompozit. Enerji üretmek başlı başına bir konu. Her yapının belli bir yüzdede enerji üretmesi gibi durumlar söz konusu olacak. Her yapı kendi tükettiği enerjinin yüzde 60’ını üretsin denecek. Bunlara da hazır olmak lazım. Yapının enerji ürettiği gibi ısı kaybetmemesi de önemli. Sürekli haldır haldır ısıtılan yapılara artık muhtemelen izin verilmeyecek. Böyle bir kaynak yok çünkü” dedi.

“İnsanlar ağır binalar yüzünden ölüyor, farklı yapı malzemelerine ihtiyaç var”

Deprem ve yapı konusunun da mimari ile iç içe olduğunu belirten Aslan, “Yeniden mimarinin ikili hali yakalaması gerekiyor. Pasif iklimlendirmeyi bilmemek artık mümkün değil. Yeni dünyada herkes bunu bilmeli. Mimaride de yapı denen şeyin dört duvar içerisinde döşemeden ibaret olmaması lazım. Deprem en önemli konulardan biri. Neden ağır binalar yaparız ki? İnsanlar ağır binalar yüzünden ölüyor. Bu da başlı başına bir konu. Böyle yapılar için müthiş yapı malzemeleri var. Mimarlık, iç mimarlık, şehircilik, peyzaj mimarlığı; hangi alanla birleştirirsek birleştirelim bu anlamda yeni kompozitlere ihtiyaç var” diye konuştu.

Programa ayrıca OMÜ Rektörü Prof. Dr. Fatma Aydın, İlkadım Belediye Başkanı İhsan Kurnaz, öğrenciler, öğretim görevlileri, mimarlar ve davetliler katıldı.

Ersoy: “Projede son aşamaya geldik”

Kaymaklı mahallesinde yapılacak çalışmalarla ilgili bilgiler veren Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Heyelan Uygulama Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hakan Ersoy, projede son aşamaya gelindiğini belirterek, “Kaymaklı Mahallesi, Trabzon’un neredeyse 15-20 yıldır kanayan yarası. Bizde bu anlamda Karadeniz Teknik Üniversitesi Heyelan Uygulama Araştırma Merkezi ile Büyükşehir Belediyesi ortak bir çalışma yaparak Kaymaklı Mahallesi’nde günümüze kadar olan kaya düşme ile ilgili risklerin minimize edecek bir proje hazırlıklarına başladık. Hatta son aşamaya da geldik. Büyükşehir Belediyesi’ndeki ekiplerle birlikte arazi çalışmaları ve bunun sonucunda projeler hazırlandı. Şu anda son aşamaya geldik. Önümüzdeki birkaç hafta içinde de projesini belediyeye teslim etmiş olacağız” dedi.

“Yıkılacak evlerin tamamı zaten kaya düşmesi vesilesiyle boşaltılmış evler”

Projenin uygulanacağı bölgede yıkılacak binalarında olduğunu kaydeden Ersoy, “Orada yaşanan ölümlü olaydan sonra böyle bir karar verildi ve oradaki bir çok evde boşaltılmak durumunda kaldı. Bölgede bundan sonra meydana gelebilecek kütle hareketlerinde insanımızı etkilemeyecek seviyede projelendirmek amacıyla çalışıyoruz. Trabzon Büyükşehir Belediyesi ile bizim özellikle Trabzon’daki kaya düşme vakalarının ıslahına yönelik bir protokol hazırlıkları içindeyiz. Protokol hazırlandı görüşüldü şuanda imza aşamasında. Bundan sonra Büyükşehir Belediyemiz ve Heyelan Uygulama Merkezi Trabzon’daki tüm kaya düşme vakalarında riskli olan yerleri belirleme ve ıslah projelerini hazırlayacak. Projeyi uygulayacağımız bölgede yıkılacak binalar var. Zaten onlar boşaltılan binalardı. Yıkılacak evlerin tamamı zaten kaya düşmesi vesilesiyle boşaltılmış evler. Afete maruz bölge dışında kalan yapılara dokunmadan önceden karar alınan binaları yerinde kaldıracağız ve diğer binalara zarar gelmeyecek bir proje olacak” ifadelerini kullandı.

Asırlara meydan okuyan tarihi köprüde çalışma başlatılıyor

Tabakhane Köprüsü’nde arkeolojik kazı ve restorasyon çalışmaları başlıyor. Trabzon’un önemli tarihi yapıları arasında yer alan köprüde, ilk etapta arkeolojik kazı çalışmasıyla yapının temeline inilecek, ardından kapsamlı restorasyon süreci başlatılacak. Roma Dönemi’nden günümüze kadar farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan köprünün, yapılacak kazılarla bilinmeyen yönlerinin ortaya çıkarılması hedefleniyor. Özellikle köprünün güney bölümünde yer alan ve 1. yüzyıla tarihlenen ilk inşa evresine ait kalıntıların detaylı şekilde incelenmesi planlanıyor. Uzman ekipler tarafından yürütülecek çalışmalarda, kazı sürecinin ardından köprünün mevcut yapısının korunarak güçlendirilmesi ve tarihi dokusuna uygun şekilde restore edilmesi öngörülüyor. Restorasyon kapsamında, farklı dönemlere ait yapı unsurlarının bütünlüğünün korunmasına öncelik verileceği ifade ediliyor.

“Roma kenti gibi bir yapının Pazarkapı’nın içerisinde çıkma ihtimali çok yüksek”

Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan Trabzon Doğal ve Tarihi Değerleri Koruma Derneği Başkanı Doç. Dr. Coşkun Erüz, Pazarkapı’daki yürütülen çalışmalarının çok önemli olduğunu belirterek, “Tabakhane Vadisi aslında tarihsel anlamda Roma’dan veya daha eskiden bugüne kadar Trabzon’un yerleşiminin ilk başından beri yaşam alanı olan bir vadi. Trabzon Kalesi’nin doğu eteklerinde Roma veya daha eskiye dair kaya mezarlarının olduğu nekropol alanı var. Yamaçlardaki kaya odalarının bir kısmında küçük şapeller var. Aşağı kısımda su kemeri var. Devamında kazı çalışmalarında yine Roma dönemine ait rıhtım var. Restorasyonu devam eden aşağı hisar surları var. Kadınlar Pazarı’nın olduğu bölge antik çağda Küçük bir Haliç’ti. Orası antik dönemde bir liman olarak kullanıldı. Yapılan çalışmalarda Roma rıhtımının aslında Pazarkapı’nın içine doğru devam ettiği tespit edildi. Pazarkapı’daki çalışmalara daha fazla destek verilmesi gerekiyor. Roma kenti gibi bir yapının Pazarkapı’nın içerisinde çıkma ihtimali çok yüksek” dedi.

“Muhtemelen orada arkeolojik buluntular ortaya çıkacak”

“Bir zamanlar açılıp kapanır bir köprü olan Tabakhane köprüsünün alt kısmına ne yazık ki bir tünel kurarak dokusu bozuldu” diyen Erüz, “Aslına uygun şekilde restore edilmesi gerekiyor. O vadiye hem rıhtım hem tarihi alanlar hem de Tabakhane köprüsü ile orası gerçekten muhteşem bir arkeopark olabilir. Antik dönemdeki Roma’ya açılan kapı olabilir. Bu tarihi destinasyon ile hem kültürel geçmişi ortaya çıkarmak hem de turistik açıdan cazibeyi arttırmak gerekiyor. Tabakhane köprüsünde galiba ilk önce arkeolojik çalışmayla mevcut durumun temeline kadar çalışılıp ortaya çıkartılacak. Muhtemelen orada arkeolojik buluntular ortaya çıkacak. Arkeologlar tarafından güzel tespitlerin yapılacağını düşünüyoruz. Onların ortaya çıkartılmasından sonra Tabakhane köprüsünün aslına uygun olarak restore edilmesi için bir proje olduğunu biliyoruz. İnşallah aslına uygun, Trabzon’a yakışır güzel bir siluetle Tabakhane köprüsünü geri kazanacağız” ifadelerini kullandı.

“Artan tüketim ve kurulu güce göre yatırımlarımızı sürekli güncellemek durumundayız”

Çorum’da gerçekleştirilen basın toplantısında yatırım programıyla ilgili basın mensuplarına bilgi verildi. Toplantıda konuşan YEDAŞ İşletme Operasyonları Direktörü Barış Demir, YEDAŞ’ın Çorum’da 16 bin kilometre hatla kapsamlı bir altyapı sağladığını belirterek, “Geniş bir coğrafyada 2,5 milyonun üzerindeki kullanıcıya hizmet veriyoruz. Yıllık dağıtılan enerji miktarı terawatt/saat. 22 binin üzerinde dağıtım trafomuz var ve 88 bin kilometrelik hat yapısı aslında güçlü operasyon kapasitemizin temelini oluşturuyor. Çorum’da 5 bin trafo ve 16 bin kilometre hatla kapsamlı bir altyapı sağlıyoruz. Bununla birlikte artan tüketim ve kurulu güce göre yatırımlarımızı sürekli güncellemek durumundayız. Enerji hizmetinin merkezinde güçlü bir insan kaynağı olmazsa olmaz. 2 binden fazla personelle YEDAŞ bölgesinde hizmet veriyoruz. Çorum’da da yaklaşık 230 personelle 7 gün 24 saat sahada tedarik sürekliliğini sağlamak için aktif görev yapıyoruz. Bu kadronun büyük çoğunluğunu, tekniker, teknisyen ve mühendisler oluşturuyor. Teknik arkadaşlarımız sürekli sahada hizmet sürekliliği için gayret gösteriyor” dedi.

“Son 7 yılda yüzde 20 iyileşme yakaladık”

Çorum’da son 7 yılda yapılan iyileştirme ve yatırımlarla ilgili konuşan Demir, “Çorum bölgesinde kullanıcı başına düşen kesinti süresinde son 7 yıl içerisinde güzel bir başarı yakaladık. Kullanıcı başına ortalama kesinti süresi 2019 yılında ortalama 734 dakikayken 2025 yılında bu sürek 629 dakika. Yüzde 14 kullanıcı başına düşen kesinti süresinde azalma sağlandı. Kesinti sayısında 2019’da kullanıcı başına düşen kesinti sayısı 10.5 adetti, 2025 yılında bu sayı 8.4’e düştü. Burada da son 7 yılda yüzde 20 iyileşme yakaladık. Kesinti sayısı ve süresinin azalmasındaki en temel etken önleyici ve kapsayıcı bakım çalışmaları, bunlarla birlikte dağıtım şebekesine entegre ettiğimiz teknolojik yatırımlar, teknolojik sistemler sayesinde oldu. Örneğin SCADA yatırımı; şu an bölgede kritik merkezlerin yüzde 99’unda SCADA kurulu. Bu da uzaktan enerjilendirme, ihtimal riskler halinde uzaktan enerji kesme kabiliyeti sağlıyor. Bölgeye ekip intikal etmeden uzaktan enerjilendirme yapabildiğimiz için kesinti sürelerinde ciddi azalma sağlanıyor. AGIS sistemi sayesinde de uzaktan hangi trafoda enerji olup olmadığını uzaktan görebiliyoruz. Kesinti yönetim sistemi yatırımı sayesinde ihtimal bir arızanın nerede meydana geldiğini önden tahmin edebiliyoruz” diye konuştu.

“Kullanıcılar kesintiyi hissetmeden aktarabilme kabiliyetine eriştik”

Uzaktan müdahale sistemlerinde önemli bir kabiliyete sahip olduklarını belirten Demir, “2019 yılı ve 2025 yılı kıyaslandığında şu anda kritik merkezlerdeki SCADA istasyonu sayısı yüzde bin 507, yani 2 bin merkeze karşılık geliyor. Biz uzaktan enerji kesme, enerji verme ve ring şebekelerde risk akışını kullanıcılar kesintiyi hissetmeden aktarabilme kabiliyetine eriştik. SCADA sistemi olmadığı takdirde bölgeye ekip sevk etmek iş sağlığı ve güvenliği risklerini de beraberinde getiriyor. Burada dolaylı yolla iş sağlığı ve güvenliğinde risk seviyesini azalttık diyebiliriz” şeklinde konuştu.

“Bölgeye yatırımlarımızı devam ettireceğiz”

Çorum’a yapılacak enerji altyapısı yatırımının detaylarını anlatan Demir, “Kısaca bu iyileşmeler şebeke yönetiminden ziyade sistem yöneticiliği bakış açısı Çorum’un enerji alt yapısını geleceğe hazırlama noktasında en önemli adımlardan bir tanesi. Biz önümüzdeki 5 yıllık yeni uygulama döneminde de bu bakış açısıyla bölgeye yatırımlarımızı devam ettireceğiz. Dağıtım sektörü 5. uygulama dönemi olarak adlandırılan, 2026-2030 yıllarını kapsayan yeni bir uygulama dönemine girdi. Bu 5 yıllık periyotta biz Çorum’da 9 milyar liralık yatırım yapacağız. Geçmiş dönem yatırım miktarlarıyla kıyaslandığında hakikaten bu tutar yüksek bir meblağ. Bu 9 milyar 2026 yılı TÜFE’siyle hesaplanmış tutar. Gelecek yıl TÜFE’leriyle birlikte yıllık yatırım miktarları artacağı için 9 milyarın altına inme imkanı yok. Gelecek yıl TÜFE’lerin artış göstereceğini düşünürsek bu tutarın üzerinde bir yatırım bölgeye kazandırılacak. Bu yatırım, özellikle kırsal hatlarda kesinti süreleri ve kesinti sayılarının uzadığı bazı lokasyonlar var. Kırsal hatlarımız öncelikli olacak. Şehirleşme ve ticarileşmenin fazla olduğu ve buna bağlı bölgedeki alt yapı kapasitesinin arttırılması gereken noktalar var. Yine bunlar bizim önceliğimizde olacak. Coğrafyanın getirdiği aşırı kar yağışının fazla olduğu alanlar ve dağlıksal, sarp araziler gibi bölgelerde hatların çevre ve iklim şartlarına uygun hale getirilebilmesi için bu bölgelerdeki yatırımlar da öncelikli iş planlarımız arasında yer alacak” ifadelerini kullandı.

Yapılacak yatırımlarla elektrik kesinti sayısı ve kesinti sürelerinde önemli bir iyileşmenin sağlanacağını vurgulayan Demir, “Son 7 yılda kesinti sayısı ve kesinti süresi iyileşti dedik ama önümüzdeki 5 yıllık sürede bu yatırımı bölgeye kazandırdıktan sonra kesinti sürelerini ve kesinti sayılarını daha da aşağıya çekerek bölgedeki hizmet kalitesini yükseltmek ve müşteri memnuniyetini daha da iyi noktalara taşımak öncelikli hedefimiz ve beklentimiz. 2025 yılı 629 dakika olan süreyi, 9 milyar liralık yatırımı bölgeye kazandırdıktan sonra 528 dakika mertebesine çekmek istiyoruz, bu da kesinti sürelerinde yüzde 20’lik azalışa karşılık gelecek. Kesinti sayılarında benzer hedeflerimiz var. 2025 yılında kullanıcı başına 8.4 olan kesinti sayısını bu yatırımla 5.9 adete çekmek bizim öncelikli hedefimiz” dedi.

“Kösele taşı” bilinenden çok daha eski

Bıçakların yanında bileme taşının da ortaya çıktığını vurgulayan Çelikbaş, şunları kaydetti:

“Bileme taşı da bizim için önemli. Çünkü özellikle Türk-İslam döneminde, Osmanlı döneminde Eskipazar yöresinde ortaya çıkarılan bir taş ocağı var. Buna ’kösele taşı’ deniyor. Bu ’kösele taşı’ dediğim gibi Osmanlı döneminde özellikle bıçak ve kesici aletlerin bilenmesinde kullanılan bir taştır ve çok ünlü o dönemde. Şu anda günümüzde üreten ustalarımız yok o dönemde üreten veya da yakın zamana kadar bu işle meşgul olmuş insanları biz bölgede tanıyoruz. Bu kösele taşından yapılmış bileme taşının da bu kazı alanında ortaya çıkması, bıçaklarla birlikte ortaya çıkması kürsüde kösele taşının bilinenden çok daha eski dönemlere kadar insanlar tarafından kullanıldığını bize kanıtlamış oldu.”

Eskipazar’da hayvancılık faaliyetlerinin 1500 yıldır devam ettiğini aktaran Çelikbaş, “Bıçak setinin biz MS 5-6. yüzyıla ait olduğunu da stratigrafik açıdan tespit etmiş olduk. Dolayısıyla Hadrianopolis coğrafyasında ve günümüz Eskipazar’ında da devam eden hayvancılık faaliyetlerinin yaklaşık 1500 yıldır kesintisiz bir şekilde devam ettiğini de bizlere göstermiş oldu” değerlendirmesinde bulundu.

Edinilen bilgilere göre, yıkım çalışmaları esnasında yan binanın dış cephesindeki bazı tuğlaların yerinden koptuğu, bazı bölümlerde ise tuğlaların tamamen eksildiği dikkat çekti. Çevrede bulunan vatandaşlar, çalışmaların yeterli önlem alınmadan gerçekleştirildiğini iddia ederek duruma tepki gösterdi.

Hasarın özellikle yıkım alanına bakan cephede yoğunlaştığı görülürken, yapı güvenliğiyle ilgili endişeler de gündeme geldi.  Benzer durumların yaşanmaması için yıkım süreçlerinde daha sıkı denetim ve önlem alınması gerektiğini ifade edilirken, çevredeki yapıların güvenliği konusunda inceleme başlatılması isteniyor.

“Doğu Karadeniz’de heyelan riski için en önemli tedbir yer seçimi”

Doğu Karadeniz Bölgesi’nin coğrafi yapısından ve illere göre farklı heyelan türlerinin meydana geldiğinden bahseden Gümüşhane Üniversitesi Uygulamalı Jeoloji Kürsüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selçuk Alemdağ , “Rize, Trabzon civarında daha çok zemin hareketleri meydana gelirken, Gümüşhane, Bayburt, Artvin ve Giresun civarlarında daha çok kaya kütlelerinde yenilmeler meydana gelir. Bunların mekanizmaları farklıdır. Her yağış olan yerde kütle hareketi meydana gelmez veya her eğimin oluştuğu alanda da kütle hareketi bekleriz diye bir durum söz konusu değildir. Potansiyel heyelan alanları biz mühendislik jeologları tarafından net bir şekilde belirlenebilir; bu bir mühendislik problemidir. Bu problemli alanları bizler belirledikten sonra yerel yönetimlerin bir alanı imara açacağı zaman yer seçimi dediğimiz durum çok çok önem arz etmektedir. Maalesef Karadeniz Bölgesi’nde, özellikle Doğu Karadeniz bölümünde coğrafi koşullar çok uygun olmadığından dolayı çok eğimli, sarp arazilerden meydana gelen bir yapı söz konusudur. Bu nedenle yerleşkeleri ister istemez eğimli arazilerde açmak zorunda kalıyoruz. Ancak bunların açılması esnasında suni müdahalelerle mevcut kazı yönetim sistemlerini düzgün yapmak gerekiyor. Doğu Karadeniz Bölgesi’nde özellikle Trabzon ve Giresun çevresinde topografik koşullar ve aşırı yağış nedeniyle kaya kütleleri çok daha çabuk ayrışmaya uğruyor ve killeşiyor. Böylelikle üzerine barınma amacıyla açılmış temel sistemleriyle ek yükler getiriyoruz. Bir sürü bina fazla mühendislik tasarılarına girmeden yapılabiliyor. Buradaki en temel ve vurgulanması gereken şey, mühendislik jeologlarına özellikle yeni açılacak alanların veya kentsel dönüşüme uğraması gereken alanların yeniden planlanmasında danışılmasıdır. Yer seçimi çok çok önemlidir” diye konuştu.

“Gümüşhane-Giresun karayolu için tek çözüm tünel”

Gümüşhane ve Giresun karayolu üzerinde meydana gelen kaya düşmeleri ve heyelanların lokal ve ıslah çalışmalarıyla çözülemeyeceğini ifade eden Prof. Dr. Selçuk Alemdağ, “Özellikle Doğu Karadeniz Bölgesi’nde bizler ne zaman olacağını bilmiyoruz ama olup olmayacağını kestirebildiğimiz mühendislik problemleri vardır: heyelanlar ve taşkınlar. Heyelan bu bölgenin kaderi demeyelim; aslında bizler doğaya yanlış müdahale ettiğimiz için bu tür problemlerle karşılaşıyoruz. Doğa aslında matematik gibidir. Hesabı düzgün yapmadığınız zaman size karşılığını verir ve kendi eski durumuna dönmeye çalışır. Elinde kepçesi ve iş makineleri olan birileri kafasına göre, projesiz birtakım işler yaptığı zaman çok daha ciddi problemlerle karşılaşıyor. Sonrasında bizlere geliniyor ve 100 bin liraya çözülecek bir iş için milyonlar harcanarak tedbir almak zorunda kalınıyor. Gümüşhane’deki probleme geldiğimizde, özellikle Kürtün yol güzergâhı, Torul’dan Tirebolu’ya kadar olan güzergâhta bölgenin jeolojik evriminden bahsetmek gerekir. Bölge üç farklı orojenez geçirmiştir. Yani tektonizmaya bağlı olarak dağ oluşum mekanizmaları sırasında kaya kütlesi çok ciddi derecede örselenmiştir. Aşırı eklemli olduğundan dolayı ve bu eklem sistemlerine bağlı olarak kaya kütlesinde ayrışma yüzeyden derine doğru nüfuz ettiği için kütlede yenilme mekanizmaları meydana geliyor. İkincil bir doğal durumda da bölgede yaklaşık +10 ile -10 dereceler arasında gerçekleşen ısıl değişimler sonucunda donma-çözünmeye bağlı parçalanmalar meydana geliyor. Bunun sonucunda da kütle hareketi kaçınılmaz oluyor. Özellikle Torul-Tirebolu yol güzergâhında kütle hareketi sadece mevsim geçişlerine bağlı değil; yazın dahi anlık olarak çok ciddi problemlere sebebiyet verecek kaya hareketleri meydana gelebilir. Bu yol güzergâhı için kaya ıslah projeleri veya lokal çözümler çok da anlam ifade etmiyor. Çünkü güzergâhın tamamı problemli. Buradaki tek çözüm, probleme lokal müdahale etmek yerine bu güzergâhın tamamen tünellerle planlanarak geçilmesidir. Bu en doğru mühendislik çözümü olacaktır” şeklinde konuştu.

“Su kanalı Erken Roma dönemine, Traianus ve Hadrianus dönemlerine işaret ediyor”

Roma dönemine ait su kanalı ile ilgili bilgiler veren Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Edebiyat Fakültesi Dekanı, Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mehmet Yavuz, “Müze Müdürlüğü’ne Çömlekçi’de bir yapı kalıntısı bulunduğuna dair bilgi ulaştı. Yer altı kanalı olması nedeniyle içeride zehirli gaz bulunabileceği değerlendirildi. AFAD’ın desteğiyle ölçüm yapıldıktan ve gerekli izinler alındıktan sonra heyetle birlikte içerisine girildi” dedi.

Su kanalının yaklaşık 300-400 metre uzunluğunda olduğunu belirten Yavuz, “Yer altı su kanalı, Çömlekçi Kentsel Dönüşüm sahasında ortaya çıktı. Arafil Boyu sapağından başlıyor ve sahil yoluna kadar uzanıyor. Yaklaşık 300-400 metre uzunluğunda. Tespitlerimize göre işçiliği, kullanılan malzemesi ve yapısal özellikleri erken Roma dönemine, Traianus ve Hadrianus dönemlerine işaret ediyor. Tünel, toprağın yaklaşık 1,5-2 metre altında bulunuyor. Bölgede kazı yapıldığı için kot değişmiş durumda. Genel olarak bir buçuk metre yer altında yaklaşık 2 metreye 2 metre ölçülerinde. Ortasında 1,20 metre çapında bir su kanalı, yanında ise 50-60 santimetrelik yürüme alanları mevcut” diye konuştu.

“Roma dönemine ait olduğu değerlendirilen su kanalı günümüzde kanalizasyon olarak kullanılıyor”

Su kanalının Roma dönemine özgü tonoz bir yapıya sahip olduğunu kaydeden Yavuz, “Yan duvarlarda kısmen düzgün kesme taş, kısmen kırma taş kullanılmış izolasyon için kalın bir sıvayla kapatılmış. Üst örtüsü tamamen düzgün kesme taş malzemeden oluşuyor ve Roma ölçülerinde nitelikli bir tonoz yapıya sahip. Kanal 300-400 metre boyunca aynı doğrultuda ilerlemiyor, kırık ve bükümlü hatlar içeriyor. Bu durum suyun hızını azaltma amacıyla yapılmış olabilir ya da sonraki kazı çalışmalarında yön değiştirmiş olabilir. Tabanında da suyun hızını azaltmak için basamaklar bulunuyor. Şu anda tamamen atık su amacıyla kullanılıyor. İçerisinde çok fazla su yok ancak kirli su mevcut. İlk yapıldığında içme suyu amacıyla inşa edildiğini düşünüyoruz. Önemli olan, bu kanalın neden yapıldığı ve suyu nereye taşıdığıdır. Hat, Trabzon Limanı olarak bilinen sahaya kadar iniyor. Kanalın ağız kısmını inceleme fırsatı olmadı çünkü inşaat devam ediyor. Bazı bölümlerinde tahribat söz konusu. İçerisinde kirli su var ancak ileride açılması halinde çevresi muhtemelen temizlenecektir. Belediyenin ve ilgili kurulun bilgisi var. Koruma altına alındı. Ancak inşaat sahası olduğu için iş makinelerinin geçişi bazı noktalarda zarar vermiş. Bu nitelikli yapının daha ciddi koruma altına alınması ve birinci derece korunması gereken arkeolojik eser olarak tescil edilmesi gerektiğini düşünüyoruz” şeklinde konuştu.

“Türkiye’de başka bir örneği bulunmuyor”

Kanalın çevresinde temizlik ve kazı yapılması, bağlantı yapılarının ortaya çıkarılması gerektiğini söyleyen Yavuz, “Yaptığımız incelemelerde bu kanalın Türkiye’de benzer iki örneği olduğu görüldü. Biri geç Helenistik-erken Roma dönemine tarihlenen Smyrna Antik Kenti sınırlarında, diğeri ise 4. yüzyıla tarihlenen İstanbul’dadır. Tespit ettiğimiz kanalın ise Türkiye’de başka bir örneği bulunmuyor. Oldukça nitelikli yapısal özelliklere sahip. Şu ana kadar bilindiği halde ne olduğu anlaşılamamış bir yapı. Geç Osmanlı ya da erken Cumhuriyet döneminden yakın zamana kadar kanalizasyon amacıyla kullanılmış. Yan duvarlardan ilave delikler açılarak kanalizasyon bağlantısı verilmiş. Özgün yapısında, kanalın sağında ve solunda tarihi su hatları bulunuyor. Su azalması ihtimaline karşı yüzey ve yağmur sularının toplanarak bir sarnıçta biriktirilmiş olması mümkün. Ayrıca buranın, Gümüşhane’deki Roma’nın doğudaki önemli garnizonlarından Satala ile bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor. Bölgede küçük bir garnizon bulunmuş olabilir. Askerlerin su ihtiyacını karşılamak ya da limana gelen gemilere su sağlamak amacıyla yapılmış olabilir. Kanalın etrafında yapılacak kurtarma kazılarıyla durum daha netleşecektir. İnşaat tamamlandıktan sonra Büyükşehir Belediyesi’nin bir çalışma yapması bekleniyor. Su kanalı bizim için sürpriz oldu. Roma ya da Helenistik dönemde o bölgeyi yoğun bir yaşam alanı olarak bilmiyorduk. Kanalın çevresinde temizlik ve kazı yapılması, bağlantı yapılarının ortaya çıkarılması gerekiyor. Turizme kazandırılması gereken, Trabzon için önemli bir keşif. İnşallah doğru şekilde değerlendirilir” ifadelerini kullandı.

Karabük Merkez’de yer alan yapıların büyük bölümü, yapıldıkları dönemin koşullarına göre inşa edildi. O yıllarda Karabük’ün 3. derece, ardından 2. derece deprem bölgesi olarak kabul edilmesi, yapı standartlarını da buna göre şekillendirdi. Ancak bugün gelinen noktada Karabük’ün deprem gerçeği çok daha farklı bir boyutta ele alınıyor. Uzmanların da sıkça vurguladığı gibi mevcut yapıların önemli bir kısmı, güncel deprem yönetmeliklerinin oldukça gerisinde.

Özellikle Bayır Mahalle, Atatürk Mahallesi Yeni Mahalle  Makasbaşı ve Kayabaşı gibi kuruluş mahallelerinde bulunan 50, 60 hatta 70 yıllık binalar, ciddi şekilde yıpranmış durumda. Alt gelir grubunun yoğun olarak yaşadığı bu bölgelerde, olası bir depremde yapıların ayakta kalıp kalamayacağı ise büyük bir soru işareti.

“KARABÜKSEL DÖNÜŞÜM” ŞART

Şehrin merkez mahallelerinde ortaya çıkan bu tablo, kentsel dönüşümün Karabük için artık bir tercih değil, zorunluluk olduğunu gözler önüne seriyor. Kentte birçok kesim, dönüşüm sürecinin parça parça değil, bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini savunuyor. Bu yaklaşım ise kamuoyunda “Karabüksel dönüşüm” olarak ifade ediliyor.

Kentin en merkezi ve en eski mahallelerinden biri olan Bayır Mahalle, bu sürecin en somut örneklerinden biri olarak gösteriliyor. Kuruluş mahallesi olan Bayır Mahalle, bugün bakımsız, yer yer metruk ve viraneye dönüşmüş yapılarıyla dikkat çekiyor.

PROJELER AÇIKLANDI, ADIM ATILMADI

Bayır Mahalle için yıllar önce kentsel dönüşüm adına düğmeye basılmış, çeşitli projeler ve tanıtım videoları kamuoyuyla paylaşılmıştı. Ancak aradan geçen uzun süreye rağmen somut bir adım atılamadı. Bu belirsizlik süreci ise mahalle sakinleri ve esnafı mağdur etti.

“Dönüşüm olacak” denilerek doğalgaz alamayan, binasını yenileyemeyen, mülkünü kiraya veremeyen çok sayıda vatandaş, ciddi ekonomik kayıplarla karşı karşıya kaldı. Bugün Bayır Mahalle, Karabük’ün yeni yüzü olmaya adayken, plansızlık ve belirsizlik nedeniyle kaderine terk edilmiş bir görüntü sergiliyor.

MAHALLE SAKİNLERİ NET TARİH İSTİYOR

Bayır Mahalle sakinleri, “Kentsel dönüşüm ne zaman başlayacak?” sorusunu artık yüksek sesle dile getiriyor. Vatandaşlar, yetkililerden somut, net ve takvime bağlanmış bir açıklama bekliyor. Her geçen gün risklerin arttığını belirten mahalle halkı, belirsizliğin hem can güvenliğini hem de ekonomik kayıpları derinleştirdiğini ifade ediyor. Karabük’ün geleceği açısından kritik öneme sahip olan bu sürecin daha fazla ertelenmemesi gerektiği ise kamuoyunda ortak görüş olarak öne çıkıyor.

“Surlar ve duvarlar tamamen yıkılmış, odalar kaybolmuş”

Bölgede incelemelerde bulunan Kastamonu Üniversitesi Araç Rafet Vergili Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi Hikmet Haberal, bölgenin incelenerek koruma altına alınması gerektiğini belirterek, “Kastamonu’da macera turizmi rotaları yapılırken, güzergahımız olan Cide destinasyonumuza geldiğimizde buraları gezdik, dolaştık. Birçok alanda dolaşırken Hasan Üle yolumuz kesişti. Hasan Ünlü’yü alan kılavuzu olarak yanımıza aldık. Hasan hocamızın bize bahsettiği yerlerde sütunlar vardı. Kaya oluşumları inanılmazdı. Bir yapı taşları olduğundan bir Horasan taşlarının harçlarla yapıldığını gördük. Arkamızdaki gördüğümüz büyük kaya kitlesinin etrafında dolaştığımızda mağara, tünel gibi yer gördük, burayı geçtik. 15-20 metre yürüdük. Daha önce geldiğimde bir ışık görüyordum ama ilerlemekte tereddüt ettim. O zaman donanımlı değildik, içeriye doğru giremedik. Şimdi geldiğimizde baktık ki tamamen kapanmış. Demek ki arka tarafına işlem yapılmış. Arka yerleşim alanıyla bir bağlantı olduğunu anlıyoruz ve orada küpler, küp parçaları var. 3 yıl önce geldiğimizde alanla şu anki alan çok farklı. 3 yıl önce geldiğimizde duvarlar, sütunlar tamamen vardı, odalar görülüyordu ama şimdi gördük ki tamamen deforme edilmiş. Bizler buranın koruma altına alınmasını istiyoruz. Burada bir geçmiş yaşam kalıntıları olduğunu anlıyoruz. Arkeologların gelip burada bir araştırma yapmasını istiyoruz. Gebeoğlu Tepesi bir savunma amaçlı kullanıldığını ve bu surların, duvarların da savunma amaçlı yapıldığını düşünüyoruz. Yıkılmış kalıntılarını gördük. Sadece yıkılmış ama anlattığına göre 300-400 metre bir sur, duvar kalıntısı var. Biz de gördük ama yıkılmış”

“Yeraltında hamam tarzı mükemmel yapılmış yerleşim yerleri vardı ama defineciler talan etmişler”

Yeraltında bulunan yapıların içerisine defalarca girdiğini söyleyen Hasan Ünlü isimli vatandaş ise, “Emekli olduktan sonra buraya pikniğe geldim. Orada bir arkadaşa denk geldik, muhabbet sırasında dedi ki ’burada yeraltında şehir var, evler var’ dedi. Geldik baktık, o zaman şu anki halinden yüzde 80 daha iyiydi. Yapı olduğu gibi belli oluyordu. Oval biçimde bir yapı, 2 metre derinliğindeydi. Oradan karşıdaki odaya geçiliyordu. Oradan aşağıya doğru bir kapı açılıyordu. Ama şimdi defineciler talan etmişler. Burayı, araştırılması için her gelen kişiye gösterdim. Buradan içeriye doğru herkes gitti. Sanırım buranın karşısında bir çıkış var. Gittiler, karanlıktan geri dönüp çıktılar. 15-20 metre kadar ileriye doğru gidildi ama ben girmedim. Yukarı kısımda da düzlük var. Bir akşam oraya çıktım. Oradan korktum, çünkü orada düz bir alan var ve altında yerleşim yeri olduğu çok belli oluyor. Aşağıda kazı yapılan yerin yanından çıkışı var. Kaçakçılar talan etmişler ama mükemmel bir yapı var. Altta mükemmel yapılar, hamam tipi yerleşim yeri var. Ben defalarca gördüm, geldim, gezdim. Çok ekip getirdim, onlar da incelediler” diye konuştu.

“Deniz içerisindeki depremlerden çok Kuzey Anadolu Fay Hattı’nda (KAFZ) meydana gelebilecek depremler bölgemizi etkileyebilir”

Bingöl Yedisu’da beklenen 7’den büyük bir depremin Trabzon’u oldukça olumsuz etkileyeceğini vurgulayan Akın, “Deprem denizdeki bir fayda meydana geldi. Bu fayın çok büyük olmadığını biliyoruz. Ancak deprem açısından daha önemli olan Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAFZ). Çok büyük depremler üretebilen bir fay hattı. Bizim buna uzaklığımız yaklaşık 150 kilometre. Deniz içerisindeki depremlerden çok Kuzey Anadolu Fay Hattı’nda meydana gelebilecek depremler bölgemizi etkileyebilir. Türkiye’nin en büyük depremi olan 7.9 büyüklüğündeki 1939 Erzincan depreminde Trabzon’da can kayıpları yaşandı. Yedisu bölgesinde 7’den büyük deprem bekliyoruz. Burada meydana gelebilecek deprem Trabzon için büyük bir problem oluşturabilir. Deniz içerisindeki faylar alüvyal alanlarda daha çok hissedilir. Meydana gelen deprem aslında çok yıkıcı bir deprem değildi, küçük büyüklükte ve düşük şiddetli bir depremdi” diye konuştu.

“Trabzon ve çevresinde tsunami riskinin olduğunu düşünmüyorum”

Alüvyal alanlarda deprem enerjisinin yükseldiğini kaydeden Akın, “Özellikle sosyal medyada kullanıcıları ‘avizeler hiç sallanmadı’ dediler. Çok doğrudur, avizeler sallanmadı. Bunun nedeni bizim depreme çok yakın, yaklaşık 20 kilometre uzakta olmamızdı. Biz sadece ’P dalgası’nı hissedebildik. Daha çok sallama şeklinde değil de alttan vurma etkisi oluşturan bir dalgadır. Dolayısıyla avizeler sallanmadı. Sadece binaların altından bir vurma etkisi meydana geldi. Trabzon ve çevresinde hayatı olumsuz etkileyebilecek düzeyde bir tsunami riskinin olduğunu düşünmüyorum. Kuzey Anadolu Fay Hattı bizim için daha önemli. Dikkate alınması gereken en büyük tehlike budur” ifadelerini kullandı.

“Çok korkulacak bir durum olduğunu düşünmüyorum”

Artçı depremleri tahmin etmenin zor olduğunu belirten Akın, “Genellikle artçılar 1-2 derece düşük olur. Eğer bu öncü depremse daha büyük deprem olması beklenir. Fakat biz öyle bir deprem beklemiyoruz. Düşük bir ihtimal de olsa artçı olarak 1.5-2 büyüklüğünde depremler de meydana gelebilir. Bu tamamen fayın yüklendiği stres ve fayın geometrisine göre değişecektir. Bu deprem özelinde çok korkulacak bir durum olduğunu düşünmüyorum” dedi.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve Yapı Sahipleri ile Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Elektronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ Resmi Gazete’de yayımlandı. Düzenlemeyle, ilave evrak talep edilerek, vatandaşların bürokratik işlemlerle uğraşmasının önüne geçilecek. Bazı idarelerin, yapı denetim kuruluşları ve diğer aktörlerce farklı uygulamalara gidildiğinin, mevzuatta belirtilen dışında ilave evraklar talep edildiğinin, bu sebeple bürokratik işlemlerin arttığının tespit edilmesi üzerine Bakanlık, ilave bürokratik işlem talep edilmesini engellenecek düzenlemeyi hayata geçirdi.

Buna göre, mevzuatta yer alanlar dışında ilave evrak talep edilemeyecek. Böylece Bakanlıkça hem bürokratik işlemlerin uzaması, kırtasiye işlemleri ile vakit kaybının önüne geçilmesi hem de uygulamada tam birliktelik sağlanması hedefleniyor.

BİNALARA ENGELLİ ERİŞİMİ ŞARTI

Ayrıca yapıların, gerek projelendirme gerekse inşa aşamasında, engelli ve hareket zorluğu yaşayan vatandaşların göz ardı edilmesi ve günlük hayatta büyük zorluklarla karşı karşıya kalması nedeniyle, binalara engelli erişimi şartı da getirildi.

Bu kapsamda, tüm yapıların erişilebilirlik standartlarına uygun inşa edilmesi ve başta engelliler olmak üzere hareket zorluğu yaşayan kişilerin, yapıların her noktasını kullanabilmesi ve toplumsal yaşama daha çok katılım sağlaması amacıyla, Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği eki, “Proje Kontrol Formu Örneği”ne “Erişilebilirlik Kontrol Formu” kısmı eklendi.

Buna göre, özel gereksinimli vatandaşların yapılarda karşılaştıkları engeller göz önüne alınarak, bahçe yolları, bina girişleri, asansörler, rampa ve merdivenler gibi her türlü kritik noktada bu engellerin ortadan kaldırılması sağlandı.

Bu formlar sayesinde binaların inşa edilmeden henüz proje aşamasında “erişilebilir” olması zorunlu hale getirildi. Böylece bu formlara uymayan ve engelli erişilebilirliği sağlanmamış binalara ruhsat ve iskan verilmeyecek.

Bu sayede uzun vadede, binalarda daha sonra yapılan maliyetli erişilebilirlik tadilatları da ortadan kalkacak. Hem kamu kaynaklarında tasarruf sağlanarak milli servete katkıda bulunulacak hem de özel gereksinimli vatandaşların erişilebilirlik sorunlarını gidermede büyük katkı sağlanmış olacak.

Yapı denetim kuruluşları tarafından gerek yapının projelendirme aşamasında gerekse yapım aşamasında ilgili mevzuata uygunluğunun denetlenmesi gerektiğinden, yapılan düzenlemeyle yapı denetim kuruluşlarınca ve ilgili idarelerce yapıların projelendirme ve yapım aşamasında erişebilirlik yönünden daha etkin ve sıkı bir şekilde denetlenmeleri sağlanacak. Böylelikle erişebilirlik yönünden, proje safhasında uygunsuzluk olan yapıların yapı ruhsatı almasının, yapım aşamasında uygunsuzluk olan yapıların ise yapı kullanma izin belgesi almasının önüne geçilerek, kamu yapılarında yakalanan standartların özel yapılarda da yakalanması hedeflenecek.

“Yapılarla birlikte sosyal ve kültürel dokuyu da iyileştirecek bir planlama anlayışına ihtiyaç var”

Yapılarla birlikte sosyal ve kültürel dokuyu da iyileştirecek bir planlama anlayışına ihtiyaç olduğunu kaydeden Şen, “Kenti güneye doğru kontrolsüz bir şekilde yaymak ya da yeni yerleşim alanları açmak yerine, mevcut dokuyu kendi içinde ele almak daha doğru olacaktır. Sosyal donatı alanlarını, parkları, yeşil alanları ve ticari birimleri küçük ölçeklerde de olsa bu dokunun içine entegre ederek; yapısal dönüşümle birlikte sosyolojik ve kültürel dokuyu da gözetecek şekilde bir düzenlemeye gitmek gerekiyor. Bu noktada şehir planlamasına yeniden bakmak ve planlamayı bu doğrultuda şekillendirmek lazım. Çünkü zamanla bazı mahallelerimiz köhneleşmeye başladı. Köhneleşme sadece yapıların eskimesiyle değil, aynı zamanda orada yaşayan insanların sosyolojik yapısının değişmesiyle de ortaya çıkan bir durum. Yapılarla birlikte sosyal ve kültürel dokuyu da iyileştirecek bir planlama anlayışına ihtiyaç var. Trabzon, coğrafi olarak fiziki şartları zor bir kent. Bir yanında deniz var ve denizle yaşayan bir şehir olması nedeniyle bundan kopması mümkün değil. Diğer yanında ise dağlar bulunuyor. Bu alanlarda da yerleşilebilir bölgeler belirli düzenlemeler ile oluşturmak mümkün. Güneyde, belirli noktalarda uydu kentler oluşturulabilir. Bu uydu kentler; belirli bir süre barınmayı sağlayan, kendi içinde iş potansiyelleri olan ve şehir merkeziyle ulaşımı mümkün kılan yerleşim modelleri olabilir. Trabzon için bir vizyon tarif etmek gerekiyor. Örneğin 2050 ya da 2100 hedefi koyabilirsiniz; ‘Trabzon böyle olacak ve bu şekilde gelişecek’ dedikten sonra bu kararları uygulamaya geçirmeniz gerekir. Bunun için de her yönüyle çalışılmış, analiz edilmiş, doğru değerlendirmeler içeren ve gerektiğinde revize edilebilecek ciddi bir stratejik belgeye ihtiyaç vardır. Ne yazık ki şu anda Trabzon’da böyle bir belge yok. Daha çok günü kurtaran, projeci, palyatif kararlar ile ilerleyen bir anlayış hâkim” dedi.

“Trabzon’un yerinde dönüşüme ihtiyacı var”

Trabzon’un kentsel dönüşümünün yerinde dönüşüm şeklinde yapılmasının doğru olacağını ifade eden Şen “Biz Trabzon için ‘yerinde dönüşüm’den yanayız. Yerinde dönüşümden kastımız, o mahallede yaşayan insanların orada kalmasını sağlamaktır. Çünkü bu insanlar o kültürün içinde yaşamış, mahalleyi bilen insanlardır. Onları başka bir yere taşıdığınızda hem sosyolojik sorunlar ortaya çıkıyor hem de bu insanlar kentte mutlu olamıyor. Oysa şehir planlaması ve imar planları yapılırken temel amaç, insanların mutluluğunu ve yaşam standartlarını yükseltmektir. Kentsel dönüşümde hâlâ ağırlıklı olarak yapısal dönüşüm tarafındayız. Yapıyı yenilediğimizde işin bittiğini, her şeyin düzeldiğini düşünüyoruz. Bu nedenle Trabzon’daki kentsel dönüşümün şu anda çok doğru bir şekilde ilerlediğini düşünmüyorum” şeklinde konuştu.

Merkez Yenimahalle Spor Salonu yanında, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı ile yapılan sözleşme kapsamında bağımsız Cimnastik Salonunun inşasına başlandı.

Kentsel dönüşüm çalışmalarının sürdüğü ve şehrin en yoğun bölgelerinden birine yakın konumda yükselen yeni salon, özellikle çocuklar ve gençler için yeni bir spor merkezi niteliği taşıyacak.

Cimnastik sporunun; denge, güç, esneklik, çeviklik, koordinasyon ve dayanıklılığı geliştiren temel bir branş olduğuna dikkat çekilirken, erken yaşta spor alışkanlığı kazandırma açısından da büyük önem taşıdığı vurgulanıyor.

Uygulama projeleri ve yaklaşık maliyet çalışmaları tamamlanan projenin ihalesi gerçekleştirildi, inşaat ise hızla ilerliyor. Yaklaşık 25 milyon lira bedelle ihale edilen Cimnastik Spor Salonu, kısa süre içinde tamamlanarak gençlerin hizmetine sunulacak.

AK Parti Genel Sekreter Yardımcısı ve Karabük Milletvekili Cem Şahin, projeye ilişkin yaptığı değerlendirmede şu ifadeleri kullandı:

“Karabük’ümüzün spor altyapısını güçlendirecek bu önemli yatırımın hayata geçmesinden büyük memnuniyet duyuyoruz. Çocuklarımızın ve gençlerimizin sağlıklı gelişimine katkı sağlayacak, yeteneklerini erken yaşta keşfetmelerine imkân tanıyacak modern bir cimnastik salonu şehrimize kazandırılıyor. Bu değerli proje için başta Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’a ve Gençlik ve Spor Bakanımız Sayın Osman Aşkın Bak’a şükranlarımı sunuyorum. İnşallah kısa sürede tamamlanarak evlatlarımızın kullanımına açılacaktır.”

AK Parti Karabük Milletvekili Ali Keskinkılıç da projenin gençlere yeni imkânlar sunacağını belirterek şunları söyledi:

“Karabük’ümüzde sporun her branşını destekleyen yatırımların artmasından büyük memnuniyet duyuyoruz. Cimnastik Salonunun tamamlanmasıyla birlikte çocuklarımızın ve gençlerimizin yeteneklerini geliştirebileceği modern bir alan daha şehrimize kazandırılmış olacak. Emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.”

AK Parti Karabük İl Başkanı Ferhat Salt ise yatırımın Karabük’ün yükselen spor vizyonuyla uyumlu olduğunu ifade ederek şu değerlendirmede bulundu: “Şehrimizin spor altyapısını güçlendiren bu önemli projenin hayırlı olmasını diliyorum. Gençlerimize yönelik her yatırım, geleceğimize yapılan en güçlü katkıdır. Cimnastik Salonunun kısa sürede tamamlanarak hizmete açılması için süreci yakından takip ediyoruz.”

Terminal alanında yapılan incelemelerde, çatıdan cephe kaplamalarına, yolcu bekleme alanlarından teknik altyapıya kadar geniş bir yelpazede dönüşümün sürdüğü görülüyor. Proje kapsamında alanın büyük bölümünde yeni çelik konstrüksiyonlar yükselirken, dış cephede yalıtım ve kaplama çalışmaları dikkat çekiyor.

Projenin öne çıkan detayları şöyle:

• Sözleşme Tarihi: 18.07.2025
• İşe Başlama Tarihi: 21.07.2025
• İşin Bitiş Tarihi: 06.01.2026
• Sözleşme Bedeli: 63.908.665,69 TL
• Yüklenici: Talha Yüce – Sim Mühendislik
• Denetim: Karabük Belediyesi, İlbank A.Ş. (İzleme)

Proje tamamlandığında terminal; ferah yolcu salonları, modern peron düzeni, yenilenmiş bekleme alanları ve artırılmış güvenlik standartlarıyla şehrin ulaşım yükünü çok daha etkin bir şekilde karşılayacak.

Karabük Belediyesi, bu yenileme hamlesiyle şehrin vizyon projelerinden birine imza attıklarını belirterek, terminalin yalnızca yapısal olarak değil, şehir estetiğine katkı sağlayan bir çekim merkezine dönüşeceğini vurguladı.

Vatandaşlar da çalışmaların hızından ve kapsamından memnun olduklarını ifade ederek, Karabük’ün uzun yıllardır ihtiyaç duyduğu modern terminale kavuşacak olmanın heyecanını taşıdıklarını dile getirdi.

Karabük, bu projeyle birlikte ulaşım altyapısında önemli bir adım daha atarak geleceğe güçlü bir yatırım yapıyor.

“Bina yeni bile olsa zelzele tahlil raporları olup olmadığı sorgulanmalı”

Yüksek katlı yapıların ekonomik ve kullanım açısından birtakım avantajlar sunduğunu belirten Tuhta, buna rağmen altyapı yükü ve mikro iklim üzerindeki tesirler üzere bilimsel olarak ortaya konmuş dezavantajların da göz gerisi edilmemesi gerektiğini söyledi. Tuhta, dikey mimarinin arsa yetersizliğine bağlı olarak tercih edildiğini lakin sarsıntı ve yangın riskleri açısından ek önlemler gerektirdiğini vurguladı. Atakum’un kıyı bandına yönelik değerlendirmelerde ise sıvılaşma ve yer büyütme potansiyelinin kıymetli bir tehlike olduğunun altını çizen Tuhta, çok yüksek yapıların ekseriyetle ilçenin üst kotlarında konumlandığını belirterek, “Atakum özelinde baktığımızda, kıyı şeridi boyunca sıvılaşma ve yer büyütme riskinin potansiyel bir tehlike olduğundan bahsedebiliriz. Çok yüksek binaların ise ilçenin daha yüksek kotlarında yer aldığını görmekteyiz. Yüksek yahut çok yüksek yapıların zelzele performans tahlil raporlarının olup olmadığını sorgulamamız gerekmektedir. Bu sınıfa giren eski yapılarda vatandaşlarımızın hasarlı yahut hasarsız olarak nitelendirilen sistemlerle sarsıntı performans tahlillerini kesinlikle araştırmaları gerekir. Bu performans düzeyleri, aktüel Türkiye Bina Zelzele Yönetmeliği’ne uygun ise tercih edilmelidir” diye konuştu.

Sağlıklı bir kentleşme için mikro bölgelendirme çalışmalarının kural olduğunu vurgulayan Doç. Dr. Tuhta, parsel bazlı yer etütlerinin geoteknik ve sismik açıdan yapılmasının ehemmiyetine dikkat çekerek, bu dataların sarsıntı tehlike haritalarıyla birlikte değerlendirilip planlama tahlillerine istikamet vermesi gerektiğini kelamlarına ekledi.

Karabük‘ün Safranbolu ilçesinden 30 iş insanı, Safranbolu Ticaret ve Sanayi Odası (TSO) öncülüğünde Birleşik Arap Emirlikleri’nde düzenlenen Big 5 Global İnşaat ve Yapı Fuarı’na katıldı.
Safranbolu TSO Meclis Başkanı Cengiz Ünal ve Safranbolu TSO Yönetim Kurulu Başkanı Erol Altuntepe liderliğinde gerçekleştirilen 5 günlük Dubai gezisi kapsamında heyet, dünyanın en büyük inşaat organizasyonlarından biri olarak kabul edilen fuarda incelemelerde bulundu.
Meclis Başkanı Ünal, fuar ziyaretiyle ilgili yaptığı açıklamada, Safranbolu TSO olarak uluslararası ölçekte önemli bir organizasyonda yer aldıklarını belirterek, “Meclis Başkanımız, Yönetim Kurulu Başkanımız ve değerli iş insanlarımızla birlikte BIG 5 Global Dubai Fuarı’nı ziyaret etmiş bulunmaktayız.” dedi.
İnşaat sektöründe teknolojinin hızla geliştiğine dikkat çeken Ünal, fuarda yeni ve yeşil teknolojiyle üretilen ürünler, sürdürülebilir çözümler ve ileri üretim teknikleri hakkında kapsamlı incelemeler yaptıklarını söyledi. Bu tür fuarların sektördeki yenilikleri yerinde görme fırsatı sunduğunu ifade eden Ünal, katılımcıların yeni iş yapma imkânları, iş birlikleri ve küresel bağlantılar kurma şansı elde ettiğini kaydetti.
Fuarın Safranbolu TSO üyelerine önemli avantajlar kazandıracağına inandığını belirten Ünal, şunları söyledi:
“Gerçekleştirilen bu ziyaretin, üyelerimizin uluslararası yenilikleri yerinde görmesine, bölge sanayimizin rekabet gücünü artıracak teknolojilere erişmesine ve yeni iş birlikleri, ihracat fırsatları ile küresel bağlantıların geliştirilmesine önemli katkılar sağlayacağına inanıyoruz.”
Fuara katılımın yalnızca bir gezi olmanın ötesinde, bölgedeki ticaretin gelişmesi ve yerel iş insanlarının global pazarlarda daha etkin rol alması açısından büyük önem taşıdığını vurgulayan Ünal, bu tür organizasyonların Safranbolu’nun ekonomik vizyonuna katkı sunduğunu ifade etti.
Safranbolu TSO olarak bölgenin ekonomik yapısını daha da güçlendirmeye yönelik çalışmaların kararlılıkla sürdürüleceğini kaydeden Ünal, “Bölgemizi daha güçlü bir ekonomik yapıya kavuşturmak, üyelerimizin dünyadaki gelişmeleri yakından takip etmesini sağlamak ve sürdürülebilir, yenilikçi ve katma değerli üretim anlayışını desteklemek için çalışmalarımıza devam edeceğiz.” ifadelerine yer verdi.

“Kaba inşaatın yüzde 70’i tamamlanmış durumda”

İncelemelerin akabinde açıklamalarda bulunan Vali Baruş, “Köse ilçemiz hudutları içerisinde bulunan havalimanı üst yapı inşaatını incelemek üzere geldik. İnşaat çalışmalarının bu yıl, bilhassa Ağustos ayından sonra hızlanma sürecine girdiğini görüyoruz. Kaba inşaatın yüzde 70’i tamamlanmış durumda. Bu süreç tamamlandıktan sonra içerisinin donanımlarına, ince işçiliklere geçilecek. Kule inşaatı da beton olarak tamamlanmış durumda fakat çelik imalatı devam edecek. Yeniden itfaiye binalarımız, garajlarımız, güç dağıtım merkezi, katı atık depolama merkezi, atık su arıtma merkezleri inşaatları da devam ediyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanımız geldiği vakit 2026 yılında tamamlanmasının öngörüldüğünü söylemişti” dedi.

“110 çalışanla süratle yükseliyor”

Şu anda şantiyede 110 görevliyle çalışmaların süratle devam ettiğini ve havaların elverdiği oranda devam edeceğini kaydeden Vali Baruş, “İnşaatta rastgele bir aksama yok. Çelik imalat tamamlandıktan sonra terminal binasının üst kısmını kapatılmasına geçilecek. İnşallah hava durumu müsait olursa bu kapatma süreçleri de yapılır. Ondan sonra iç imalatlara daha kolay geçme imkanı olur. Burası rakım olarak yüksek bir yer. Mevsim müsait olmayınca çalışmak sıkıntı oluyor” diye konuştu.

“Tamamlandığında hoş bir tesise kavuşacağız”

Tamamlandığında gerek pist uzunluğu gerekse teknik donanımlarıyla, terminal binasıyla hoş bir tesise kavuşulacağını vurgulayan Vali Baruş, “Şu anda güvenlik hizmeti verecek jandarmamızın kullanımına yönelik bina da yapılıyor. Karayolları Genel Müdürlüğü’nün çalışmasını yapmasından sonra karayoluna ulaşımı sağlayacak ilişki yolunu da yapacağız” sözlerini kullandı.

“Burası tamamlandığında Gümüşhane ve Bayburt’un dünyaya açılan kapısı olacak”

Havalimanının hem Gümüşhane hem de Bayburt için bir baht olduğunun altını çizen Vali Baruş, “Burası tamamlandığında iki vilayetimizin de dünyaya açılan kapısı olacak. Bilhassa yakında bulunan Köse, Kelkit, Şiran ilçelerimiz açısından da büyük bir imkan olacak burası. Gerek yurt içinden gerekse yurt dışından gelecek insanlarımız çarçabuk memleketlerine ulaşabilecekler. Havalimanının tamamlanmasıyla birlikte bilhassa etrafta bulunan tarihi ve kültürel varlıklarımızın da daha fazla kıymet kazanacağını düşünüyoruz. Bilhassa Satala Antik Kentimizin de daha büyük bir ilgi göreceğini düşünüyoruz. Her açıdan bu havalimanı etraf ilçelerimiz, Gümüşhanemiz, Bayburt olarak da çok kıymetli bir ulaşım merkezi olacak. Bölgeye bedel kazandıracak bir proje. Cumhurbaşkanımıza, Ulaştırma ve Altyapı Bakanımıza çok teşekkür ediyorum” dedi.

Prof. Dr. Erüz: “Hayalet ağlar denizde bulunan plastik yüklü çöplerin yaklaşık yüzde 10 ila 20’sini oluşturuyor”

Karadeniz’de yapılan hayalet ağ çalışmaları ile ilgili bilgiler veren Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Deniz Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Coşkun Erüz, bilimsel çalışmalarda hayalet ağların yaklaşık 4 ile 20 yıl ortasında faal olarak denizde avlamaya devam ettiğini belirterek, “Denizlerde balık avlamak gayesiyle kullanılmış olan lakin avlama maksadı dışına çıkarak bir halde terk edilmiş, kaybedilmiş ya da bu biçimde koparak kaybolmuş olan ağ ve öteki balık balıkçılık ekipmanlarını hayalet ağ olarak isimlendiriyoruz. Hayalet ağlar denizde bulunan plastik yüklü çöplerin yaklaşık yüzde 10 ila 20’sini oluşturuyor. Yılda 8 milyon ton üzere plastik kökenli atığın denize girdiğini düşünürsek bunun yüzde 10’u 800 bin ton, yüzde 20’si 1 milyon 600 bin ton üzere çok büyük bir ölçüsü oluşturuyor. Bu ağlar öbür plastik ve materyaller üzere bir kütle biçiminde değil alana yayılmış geniş alanları kaplayan ince gözenekli olan bir yapı olduğu için kilometrelerce boya ulaşabilen genişlikte denizde hür halde bir hayalet halinde gezerek avlamaya devam eden materyallerdir. Ya da denizin tabanına çökerek kurşun ve gibisi gereç olarak kimyasal kirliliğe sebep olmaktadır. En kıymetlisi de hayalet ağlarla ilgili yapılan bilimsel çalışmalarda yaklaşık 4 ile 20 yıl ortasında etkin olarak denizde avlamaya devam ettiği tespit edildi. Hayalet ağların yaptığı avlar hiçbir biçimde iktisada dönüşmüyor. Ekolojiye ve biyoçeşitliliğe ziyan veriyor. Balıklar başında olmak üzere tüm kabuklulara, yumuşakçalara, denize bulunan balinalar, yunuslar, köpek balıkları üzere canlılara ve memelilere, deniz kuşlarına ve hatta kıyılara geldiğinde öbür hayvanlara da ziyan veren bir atık kümesidir. Denizde daima gezdiği için daima yer değiştiriyor. Farklı bölgelerde bilinmeyen alanlarda avlamaya öldürmeye devam eden bir sisteme hayalet ağ diyoruz. Yaptığı avcılığa da hayalet avcılık diyoruz. Sistem ve kural dışı bir avcılık gerçekleşiyor” dedi.

“Her yıl bin kilometrenin üzerinde ağ Karadeniz’de terk ediliyor”

Karadeniz’de 10 bin civarında malzeme tespiti yapıldığını ve 2 bin kilogramın üzerinde materyal çıkartıldığını kaydeden Erüz, “Denizaltı ve kıyılarda hayalet ağ gereçlerinin neler olduğunun tespiti yapıldı. Fazla bulundukları noktaların haritalandırmaları ile ilgili belgeleme yapıldı. Sonrasında bu alanlarda dalgıçlar aracılığıyla çalışmalar yapıldı. Projede sualtı dronları da kullanıldı. Şuana kadar 2 ton civarında atık çıkarttık. Ağları modül kesim çıkartıyorsunuz. Çok yaygın olduğu için tabandan ve kayalıklardan çıkartmak gerekiyor. Şuana kadar yaklaşık 10 bin civarında gereç tespiti yapıldı. 2 bin kilogramın üzerinde materyal çıkarıldı. Bir ağ 3-5 kilogram tartısında ancak uzunluğu 100 metre, derinliği 4-5 metreyi buluyor. 500 metrekarelik bir alanı kaplıyor. Karadeniz’de her yıl bin kilometrenin üzerinde ağın kaybolduğunu söyleyebiliriz. Bu hayalet ağ durumuna düşüyor. Türkiye’de bu manada geri dönüşüm için çalışmalar var fakat kâfi değil. Amacımız bu çalışmaları kurumlar ortası işbirliği ile geliştirip mümkün olabildiğince hayalet ağın kaybolmasını engelleyecek tedbirler almaktır. Trabzon’da öncelikli alanlarımız Sürmene balıkçı civarındaki kısmen müdafaa altında olan kayalık bölge, Of açıklarındaki sualtı adaları, Akçaabat ile Yoroz ortasında bulunan kıyıdan beş mil açıktaki mezgit adaları üzere alanları su altı araçları ile temizlemeyi planlıyoruz. Her yıl bin kilometrenin üzerinde ağ Karadeniz’de terk ediliyor” tabirlerini kullandı.

“Fatih Tekke ile yürüttüğümüz planlama sürdürülebilir bir futbol modeline dayanıyor”

Avrupa futbolunda birçok kulübün benzeri yapılanmalarla kıymetli muvaffakiyetler elde ettiğini belirten Doğan, “Trabzonspor da sürdürülebilir bir futbol modeliyle geleceğini inşa ediyor. Benfica ve Sporting Lizbon, genç yetenekleri sistemli halde geliştirip parlatan, akabinde bu oyuncuları hem sportif hem ekonomik paha üretecek biçimde dünya futboluna kazandıran örnekler ortasında yer alıyor. Biz de Trabzonspor olarak bu vizyonu benimsiyoruz. Teknik yöneticimiz Fatih Tekke ile birlikte yürüttüğümüz planlama büsbütün sürdürülebilir bir futbol modeline dayanıyor. Genç oyuncuların gelişimini merkezine alan, deneyimle yoğrulmuş bu yapı kulübümüzün geleceğini şekillendirecektir” tabirlerini kullandı.

Geçmişin yanılgılarından ders çıkardıklarını vurgulayan Doğan, “Her bir oyuncumuza gösterdikleri özveri için teşekkür ediyorum. Onların gelişimine ve emeğine olan takviyemizi bir defa daha en güçlü halde vurgulamak istiyorum” halinde konuştu.

“Trabzonspor karakterini tekrar bariz kılacağız”

Trabzonspor’un artık dünyanın her köşesine açıldığını söz eden Doğan, scouting ağını genişleteceklerini belirterek, “Hangi turnuva olursa olsun scout takımımız oraya gidecek, genç ve gelecek vaat eden yetenekleri en erken kademede tespit edip ekibimize kazandıracaktır. Yalnızca dışarıdan oyuncu bulmakla yetinmeyecek, kendi altyapımızdan da üretmeyi kararlılıkla sürdüreceğiz. Trabzon’un ruhunu taşıyan, kulübün bedelleriyle yetişmiş gençleri futbol sahnesine çıkaracak bir yapıyla hem alanda hem kulüp kültüründe Trabzonspor karakterini tekrar bariz kılacağız” kelamlarını kaydetti.

“Trabzonspor, birlik hissini alana yansıttığında her vakit büyük işler başardı”

Taraftarlara da davette bulunan Lider Doğan, tribünlerin doluluk oranına dikkat çekerek, “Bu sürecin etkin bir kesimi olmanız muvaffakiyetin anahtarıdır. Trabzonspor topluluğu, birlik hissini alana yansıttığında her vakit büyük işler başardı. Tribünlerin son maçlarda beklenen ölçüde dolmaması içimizi burksa da bundan sonraki müsabakalarda stadyumu büsbütün dolduracağınıza olan inancım tamdır. Bu ekip takviyesi sonuna kadar hak eden bir topluluk ruhuyla alanda yer alıyor” dedi.

Ertuğrul Doğan, “Trabzonspor kendi bedellerine yaslanan, geleceğini akılla ve inançla inşa eden bir topluluktur. Bu seyahatte daima birlikte yürüdüğümüzde, muvaffakiyet kaçınılmaz hale gelecektir” diyerek kelamlarını tamamladı.

“Misafirler ünlü isimlerin biyografilerini müzede görme imkanı bulacak”

Müzede konaktan çıkan ünlü isimlerin biyografilerinin de bulunduğuna dikkat çeken Yurttaş, “Özellikle üzerinde çalıştığımız konaktan çıkan ünlü isimlerin biyografilerini gelen konuklar müzede görme imkanı bulacak. Tıpkı vakitte Türkçe, İngilizce ve Rusça olarak seslendirme yoluyla da görüntü klipler eşliğinde de dinleme imkanını bulacaklar. Bilhassa bu bölgede yaşayanların hafta sonları yahut boş günlerinde tarihe tanıklık edip gelip çaylarını yudumlayarak kendi ailelerinden de bir şeyler bulabilecekleri bir ortam oluşturuldu. Bence bölgenin kültürel binasına çok değerli bir hizmet yapıldığını düşünüyorum. Kıyı şeridinde çok bedelli bir eser, çok pahalı bir kültürel miras milletimize, ülkemize kazandırılarak halkımızın hizmetine sunulmuş durumda” formunda konuştu.

“Ruslar bölgeden çıkarken her yeri yakıp yıkıyorlar ancak konağın hoşluğu karşısında konağı yakıp yıkmaya kıyamıyorlar”

Baştımar Ailesi Müzesi’nde yapılan onarım çalışmalarının titizlikle yürütüldüğünü söyleyen Yurttaş, “1800’li yıllarda binada yaşayan ailenin Baştımar vazifesi vardı. Devlet ismine bu bölgedeki çeşitli idari işlerin düzenlenmesinden sorumluydular. Münasebetiyle burada birebir vakitte siyasi işlerin konuşulduğu bir hükümet konağı üzere de fonksiyon yaptığını düşünebiliriz. Birinci Dünya Savaşı’nda Ruslar bu bölgeden çıkmak zorunda kaldıklarında her yeri yakıp yıkıyorlar ama konağın hoşluğu karşısında konağı yakıp yıkmaya kıyamıyorlar. Konağa dokunmadan içindeki kıymetli bir kadro kapıları, üst tavan motiflerini, pencereleri falan alıp kendi ülkelerine götürüyorlar. Daha sonra tadilatla bir arada hepsi aslına uygun olarak tekrar yapılıp hizmete sunulmuş. Yeni yapılan tadilatı ile bir arada birebir Osmanlı Türk mimari özelliklerine ve imal biçiminde uygun olarak neredeyse birebir biçiminde yapılmış. Tarihi vesikalara baktığımızda birtakım şeyler gözümüzde canlanır ancak gözünüzde canlandırmayın gelin görün eşsiz bir yapı. Çok ince bir işçilikle ve Türk kültür tarihinin anlatılması ve yaşanması açısından değerli bir eser ortaya çıkmış. Gerçekten gelecek yüzyıllara iz bırakacak kıymetli bir eser yapılmış. Burada yalnızca bir ailenin tahminen geçmişiyle alakalı bilgiler toplayıp derlenip anlatıldı lakin bu aslında hepimizin ailesinden bir şeyler bulabileceği, o periyodu yaşayabileceğimiz bir ortam oluşturulması bakımından çok önemli” tabirlerini kullandı.

“Bu yangının sebebi vakıf, isterse beni idam etsinler”

Yangının çıktığı konağın art sokağında oturan ve yangın sebebiyle meskeni hasar gören emekli öğretmen Suat Candemir, bu duruma reaksiyon gösterdi. Tarihi yapının bitişiğine ek bina yapılmaması gerektiğini yetkililere söylemesine karşın kendisinin dinlenmediğini tabir eden Candemir, “Mahallemiz yangından kurtuldu. Sebep olanlardan bir tanesi burada gerimde, gelmedi. ‘Yangının sebebi sizsiniz, şuraya ek bina yaptınız gel bak buraya’ dedim. Gelmedi. Bu ek bina yapılır mı tarihi binanın yanına? Buraya kafe yapıldı. Benim de yangından ziyanım var. Camlarım patladı. Allah’a şükürler olsun ben yapar yenilerim. Mahalle yanacaktı” dedi.

Safranbolu Belediyesi’nin 2B Dekoratif Taş Ocağı’ndan üretilen taşlarla gerçekleştirilen çalışma, cadde üzerinde yaya ve araç trafiği güvenliğini üst seviyeye çıkardı. Öte yandan, Safranbolu Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğü ekipleri de kent genelinde temizlik çalışmalarını 7/24 esasına göre sürdürüyor. Atatürk Mahallesi’nde her hafta Perşembe günleri kurulan pazar yerinin toplanmasının ardından alan temizlenirken, Park ve Bahçeler Müdürlüğü ekipleri haşerat oluşumunun önüne geçmek için pazar alanında ilaçlama yaptı. Yol kenarlarında büyüyen otların temizliği de gün boyu devam etti.

“Karadeniz’de karşılaşılan birinci Roma havuzu Satala Antik Kenti’nde”

2 bin yıl evvel bölgeye su sağlayan kaynağın Karadeniz’de nadir rastlanan bir yapı olduğunun altını çizen Karadeniz Teknik Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Kısmı Dr. Öğr. Üyesi Elif Yavuz Çakmur, “Satala Antik Kenti’nin kamuoyunda ve bilim dünyasında da en az bilinen yapılarından birisi kuşkusuz en kıymetli yapısı olan Roma havuzu. Bu Roma havuzu 2 bin yıl öncesinde Roma lejyonerlerine nasıl su kaynağını sağlıyorsa günümüzdeki Sadak köyü halkının da 2 bin yıldır su muhtaçlığını karşılıyor. İki bin yıldır daima olarak var olan bu yapı günümüzden yaklaşık 20 sene öncesinde bir sac örtüyle kapatılmış, yığma tuğlayla kapanmış. Yosunlanma olduğu için köylü de su gereksinimini buradan karşıladığı için bunu önlemek ismine bir çatı sistemi kurmuş. Biz burada da bir proje önerisi geliştirdik. Rölevelerini bitirdik daha estetik daha kullanılabilir bir örtüyle üst yapı sistemini geliştireceğiz. Birebir vakitte bu Roma havuzunun çabucak önünde doğuya bakan tarafında da bir biriktirme havuzu bulunmakta. Bu havuz tıpkı vakitte köye gelen su muhtaçlığını karşılıyor. Fazlası ise köyün sulama gereksinimleri için kullanılmakta. Anadolu’ya baktığımızda çok nadir gördüğümüz Roma havuzlarını bilhassa hele Karadeniz’de neredeyse hiç görmediğimiz Roma havuzunun Gümüşhane Satala Antik Kenti’nde bulunması ve bunun aktüel olarak 2 bin yıldır su gereksinimini köylünün su gereksinimini buradan karşılaması çok değerli bir durum” dedi.

“Köyümüzdeki bütün sular bu kaynaktan geliyor”

Roma havuzunun 2 bin yıldır köylerine hayat verdiğini söyleyen Sadak köyü sakini Sabahattin Nayir, “Köyümüzün tarihini herkes biliyor Antik Satala olarak biliniyor. Şu anda orta çeşme dediğimiz yerdeyiz. Burası evvelce köyün içerisinde çeşmeler yokken bütün köy suyunu buradan alırdı. Kap kaçak burada yıkanırdı, hayvanlar burada su içerdi. Çeşmenin üst tarafı Roma periyodundan kalma alt tarafı ise büyüklerimizin telaffuzuna nazaran köylüler tarafından yapılmış. Köyümüzün üst tarafından gölbaşı diye isimlendirdiğimiz bir yer var. Köy için hoş bir kaynak suyu. Köyümüzün içindeki çeşmeler suyunu bu kaynaktan alıyor. Artık ise şebeke bağlanarak köydeki bütün sular bu havuzdan sağlanıyor. Tıpkı vakitte bu gölbaşı köy içindeki bahçeleri de suluyor. Gölbaşı çok eski bir kaynak fakat köylümüz burayı korumak için bakımını yapıyor. Birinci kaynağın çıktığı yerin bozulmaması için orayı muhafazaya aldı. Daha sonra altındaki havuzu daha da büyüterek köyün içerisindeki bahçelere suyu yetiştirmeye çalıştı. Köyümüz için inanılmaz hoş bir kaynak diyebilirim” diye konuştu.

“Çorum’un gerek Anadolu-Selçuklu gerekse Osmanlı periyodu açısından gereğince bilinmediğini söyleyebiliriz”

Çorum’un Orta Karadeniz Bölgesi’nde kıymetli bir merkez olmasına karşın Selçuklu ve Osmanlı devirleri açısından gereğince tanınmadığını tabir eden Aydın Adnan Menderes Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Sanat Tarihi kısmı öğretim üyesi Prof. Dr. Mustafa Kemal Şahin, ” Kalehisar bizim için çok değerli bir merkezdir. Anadolu-Selçuklu periyodu içerisinde burada kale, surlar, medrese, kervansaray ve hamam üzere günümüze kadar ulaşabilen yapılar bulunmaktadır. Bu nedenle Kalehisar, Anadolu-Selçuklu devri açısından en değerli kentlerimizden biridir. Biz de bu ehemmiyete dikkat çekerek çalışmalarımızı ağırlaştırdık ve hem ülkemiz genelinde hem de Çorum özelinde Kalehisar’ın kıymetini aktarmaya çaba ediyoruz. Kalehisar, kaynaklarda ‘Demirli Karahisar’ yahut ‘Kalehisar’ ismiyle geçmekte ve kıymetli bir merkez olarak anılmaktadır. Yüzeyde görülen yapılar; surlar, medrese ve kervansaray, buranın büyük ve değerli bir kent olduğunu açıkça göstermektedir. Bununla birlikte yaptığımız jeofizik çalışmalar sonucunda yeni yapılar da tespit ettik. Böylelikle Kalehisar’ın hem bilinen hem de bilinmeyen yapılarıyla büyük bir yerleşim merkezi olduğunu ortaya koyduk. Çalışmalarımız hala devam etmektedir. Çorum, Orta Karadeniz Bölgesi içerisinde de kıymetli bir merkezdir. Lakin Çorum’un gerek Anadolu-Selçuklu gerekse Osmanlı devri açısından gereğince bilinmediğini söyleyebiliriz. Bu noktadan hareketle 2017 yılında başkanlığımda bir yüzey araştırması gerçekleştirdik ve Çorum’un bu istikametiyle epeyce varlıklı bir merkez olduğunu tespit ettik. Kalehisar da bunun başında gelmektedir. 2019-2020 yıllarında yaptığımız yüzey araştırmalarında mevcut yapıları belgeledik, jeofizik çalışmalar yürüttük ve araştırmalarımızı daha da genişlettik. Akabinde 2021 yılında Müze Başkanlığı bünyesinde kazılara başladık. 2022 yılından itibaren ise Cumhurbaşkanlığı onaylı hafriyatlar kapsamında çalışmalarımız sürmektedir” dedi.

“Kalehisar, mimarisi ve seramik üretim merkezi olması açısından Çorum’da ve ülkemiz genelinde büyük bir ehemmiyete sahiptir”

Kalehisar bölgesinin bilhassa yapı mimari tarafından farklı bir özelliği olmasına dikkat çeken Şahin, ” Kalehisar, mimarisi ve seramik üretim merkezi olması açısından Çorum’da ve ülkemiz genelinde büyük bir ehemmiyete sahiptir. 1965-1966 yıllarında İstanbul Üniversitesi’nden merhum Oktay Hocamız da Kalehisar’ın değerine dikkat çekmiştir. Lakin 1966 yılından 2019 yılına kadar burası adeta atıl kalmış, yıllar boyunca üzerinde çalışma yapılmamıştır. Bu nedenle biz, Kalehisar’ı tekrar ele aldık ve dikkatleri buraya çekmeye çalıştık. Arkeolojik açıdan da Kalehisar’da hem Selçuklu hem de Osmanlı periyodu arkeolojisi yapılmaktadır. Bu istikametiyle arkeolojik çalışmaların kapsamını genişletiyor ve arkeolojinin kavramsal boyutuna da dikkat çekmek istiyoruz. Kalehisar, bu bakımdan Ahlat, Hasankeyf ve Kubadabad üzere değerli Selçuklu kentlerinde yürütülen kazılarla tıpkı kıymette bir merkezdir. Şu anda grubumuzda yaklaşık 15 kişi yer almakta ve çalışmalar multidisipliner bir anlayışla sürdürülmektedir. Arkeoloji, disiplinler ortası bir yaklaşımı zarurî kıldığı için biz de farklı alanların katkısıyla çalışmalarımıza devam ediyoruz. Kalehisar ören yerinde yaklaşık beş yılda değerli bir yol aldık ve bundan sonra da çalışmalarımızın birebir biçimde ilerleyeceğine inanıyoruz” diye konuştu.

“İnsanların Paleodemografik, Biyoarkeolojik ve öbür açılardan bilgilerini açığa çıkarmaya çalışıyorum”

Hacettepe Biyoarkeoloji uzmanı Prof. Dr. Serpil Eroğlu Çelebi, ” Yaklaşık 3 dönemdir bu hafriyata katılıyorum. Hafriyat yapmış olduğumuz yerde farklı alanlarda çıkan insan iskeletlerinin Biyoarkeolojik çalışmasını yapıyorum. Kemikleri bu alanda bulduktan sonra laboratuvarda değerlendirip bu insanların Paleodemografik, Biyoarkeolojik ve öbür açılardan bilgilerini açığa çıkarmaya çalışıyorum” sözünde bulundu

“Burada yapmış olduğumuz hafriyat alanındaki hayvan kemiklerinin Zooarkeolojik incelemesini yapıyoruz”

Adnan Menderes Üniversitesi Veteriner Fakültesi öğretim üyesi olan Prof. Dr. Erkut Kara, “Burada yapmış olduğumuz hafriyat alanındaki hayvan kemiklerinin Zooarkeolojik incelemesini yapıyoruz. Bu yapmış olduğumuz incelemelerdeki gayemiz daha çok burada yaşamış geçmiş devirdeki toplumun ne tıp heycanları beslediklerini, tükettiklerini yahut hangi gayeyle kullandıklarını. Süs eşyası üzere eserler yahut meskende kullanılan bir kadro aletler yapılabiliyor. Bunların dağılımını, hayvan tiplerinin dağılımını genel olarak araştırıyoruz” biçiminde konuştu.

“Özellikle Kalehisar’ın Kuzey’den Güney’e bir temas noktası olarak düşünüyoruz”

Yozgat Bozok Üniversitesi Sanat Tarihi Kısmı Dr. Öğrt. Üyesi Betül Özcan Balkır, ” 2024 yılı Kalehisar hafriyat döneminin başlamasıyla birlikte Mustafa Şahin hocama eşlik etmekteyim. Burada Anadolu-Selçuklu Arkeolojisi çalışıyoruz. Bilhassa Kalehisar’ın Kuzey’den Güney’e bir irtibat noktası olarak düşünüyoruz. Bu bağlamda çalışmalarımızı ağır bir biçimde sürdürmekteyiz” sözlerine yer verdi.

“Hayvancılık yapan beşerler yaylalardan kovulmaya başlandı”

“Ülkemizin ve bilhassa Karadeniz’in kanayan bir yarası meraların tahribatıdır” diyen Erüz, “Özellikle yaylalarımız çok önemli formda tahribat altında. Kanun açık mutlaka belediye hudutlarında ya da köy hudutlarında dahi meralar hayvancılık emeliyle kullanmanın dışında rastgele bir biçimde tahsisi kelam konusu değil. Yaylalarda temelli yapı yapılması kelam konusu değil. Osmanlı Devleti’nde dahil rastgele bir meraya, yaylaya başınıza nazaran giremezdiniz, müdahale edemezdiniz. Son yıllarda nasıl bir sistem geliştiyse beşerler yaylalara üşüştü. Trabzon ve civar vilayetlerde yaklaşık 100 bini bulan inanılmaz bir kaçak yapı var. Şayet devlet ilgilileri görmüyorsa uydu dediğimiz sistem var. Devletin katiyen görmedim, duymadım, bilmedim taktiğiyle yaylaların daha fazla tahrip edilmesine müsaade vermemesi lazım. Ülkemizin çok ağır bulunan ve dağlık coğrafyasının getirdiği avantaj olan mera ve yayları muhafazası gerekiyor. Bunlar bize parasız besin sağlayan ortamlar. Şuan ki durumda maalesef bizim meralarımız o kadar çok tahrip edilmiş ki yaylacılık yapan hayvancılık yapan beşerler yaylalardan kovulmaya başlandı. Hayvanlar koku yapıyor, hayvanlar sokaklarda kirlilik yapıyor kovuluyorlar. Meralar hayvancılık dışında mutlaka kullanılmaması gereken alanlardır” halinde konuştu.

“Doğu Karadeniz’de bölgesindeki yaylalarda yaklaşık 100 bin kaçak yapı bulunuyor”

Mera ve yaylalardaki betonlaşmaya bir an evvel önlem alınması gerektiğinin altını çizen Erüz, “Mera ve gecekondu kanunu katiyetle müsaade vermediği halde kaçak yapılar yükseliyor. Şuanda Trabzon’un Barma Yaylası birinci derecede sit alanı. Tıpkı vakitte tescilli bir meradır. Merada korunma kararı alındıktan sonra 160 tane kaçak yapı yapılabiliyor. Bu akla ziyan. Bu kadar teknik ve bilginin olduğu çağda bu türlü bir şeyin olması mümkün değil. Bunun tek bir münasebeti var görmedim, duymadım, bilmiyorum. Meraların işgalden kurtulması gerekiyor. Şuan ki yasa ne diyorsa onu uygulamak lazım. Kamu vazifelileri işgali durdurmak zorundadır. Şuan ki kanunu yok sayarak görmedim taktiğiyle maalesef 100 binleri bulan kaçağa müsaade veremezler. Zira meralar hiçbir halde tapuya, işgale husus edilemeyecek yerlerdir. Hiç kimse müsaadesiz müdahale edemez. Devlet yol vuruyor, su getiriyor lakin kaçak. Bu türlü bir şey olamaz. Kaçaksa yolu ve elektriği neden var. Biz elimizle devletin malını yağmalatıyoruz. Son yıllarda Gümüşhane, Trabzon ve etraf vilayetlerde ağır bir formda artan bir durum. Bir an evvel önlem alınması gerekiyor” sözlerini kullandı.

Erken Bizans ya da orta Bizans devrine ait

Sanat Tarihçisi Aydın, yapının erken ya da orta Bizans periyoduna ilişkin olduğunu düşündüklerini söz ederek, “Küçük şapel olduğunu düşündüğümüz yapının erken Bizans olduğunu büyük ihtimalle düşünüyoruz. Zira hem gereç kalitesi hem de duvar örgü teknikleri ile muhtemelen erken Bizans devrine ilişkin. Yapının devamının ise yüksek ihtimalle ya erken Bizans ya da Orta Bizans periyodu olduğunu söyleyebiliriz” halinde konuştu.

“Hıristiyanlığa geçiş periyodunda yapıldı”

Yapının büyük ihtimalle Bizans periyodunda Hıristiyanlığa geçiş periyodunda yapılmış olabileceğine dikkat çeken Raşit Aydın, “Bu yapı Hıristiyanlığa geçiş devrinde yapıldı diyebiliriz. Biliyorsunuz Roma İmparatorluğu pagan yani çok ilahlı bir dine mensuptu. Roma’dan sonra geçilen Bizans periyodunda tek yaradana ve Hz. İsa inancına inandıkları için Hıristiyanlık devri yapısı olduğunu düşünebiliriz. Bizans periyodu zati bir Hıristiyanlık periyodudur. Şapeller de aslında Hıristiyanların ibadet ettiği yapılardır. Hıristiyanlığa geçiş devrinde yapılmış diyebiliriz” sözlerini kullandı.

Kazılar büyük ölçüde tamamlandı

Antik tiyatroda kazılarında kıymetli bir uzaklık alındığını söyleyen Aydın, “Tiyatro kazılarını yüzde 90-95 civarında bitirdik. Tiyatronun artık çok kazılacak bir yeri olduğunu söyleyemeyiz. Tiyatronun etrafındaki alanları kazıyoruz. Başımızda oturmayan yerler var. Oraları netleştirmeye çalışıyoruz. Lakin bunun dışında kalan alanın yüzde 95’ini kazdık. Bu şapel yapısı ve yanında devam eden kompleks yapının da ne olduğunu vakitle çözeceğiz” dedi.

Erken Bizans ya da orta Bizans periyoduna ait

Sanat Tarihçisi Aydın, yapının erken ya da orta Bizans periyoduna ilişkin olduğunu düşündüklerini söz ederek, “Küçük şapel olduğunu düşündüğümüz yapının erken Bizans olduğunu büyük ihtimalle düşünüyoruz. Zira hem gereç kalitesi hem de duvar örgü teknikleri ile muhtemelen erken Bizans periyoduna ilişkin. Yapının devamının ise yüksek ihtimalle ya erken Bizans ya da Orta Bizans devri olduğunu söyleyebiliriz” halinde konuştu.

“Hıristiyanlığa geçiş devrinde yapıldı”

Yapının büyük ihtimalle Bizans devrinde Hıristiyanlığa geçiş devrinde yapılmış olabileceğine dikkat çeken Raşit Aydın, “Bu yapı Hıristiyanlığa geçiş periyodunda yapıldı diyebiliriz. Biliyorsunuz Roma İmparatorluğu pagan yani çok ilahlı bir dine mensuptu. Roma’dan sonra geçilen Bizans devrinde tek allaha ve Hz. İsa inancına inandıkları için Hıristiyanlık periyodu yapısı olduğunu düşünebiliriz. Bizans devri aslında bir Hıristiyanlık periyodudur. Şapeller de aslında Hıristiyanların ibadet ettiği yapılardır. Hıristiyanlığa geçiş periyodunda yapılmış diyebiliriz” sözlerini kullandı.

Kazılar büyük ölçüde tamamlandı

Antik tiyatroda kazılarında değerli bir aralık alındığını söyleyen Aydın, “Tiyatro kazılarını yüzde 90-95 civarında bitirdik. Tiyatronun artık çok kazılacak bir yeri olduğunu söyleyemeyiz. Tiyatronun etrafındaki alanları kazıyoruz. Başımızda oturmayan yerler var. Oraları netleştirmeye çalışıyoruz. Ancak bunun dışında kalan alanın yüzde 95’ini kazdık. Bu şapel yapısı ve yanında devam eden kompleks yapının da ne olduğunu vakitle çözeceğiz” dedi.

“Biz bunun hiç olmamasını istek ediyoruz”

CHP Küme Başkanvekili Atilla Tekcan, bu tesisin ve buradaki üretimin deniz ömrü, hava kirliliği ve canlı ömrü açısından çok büyük risk taşıdığını belirtti. Tekcan, “Bu yaşadığımız risklerin varlığı 10 kata kadar artacağına inanıyoruz. Tekkeköy ilçesinde kanser hadiselerinin çokluğundan bahsetmiştik. Şu anda 25 bin sülfürik asit tesisinden bu çıkıyor ise 1 milyon sülfürik asitten ne çıkmaz. Biz bunun hiç olmamasını dilek ediyoruz. Bunun tedbirini alacakları kanaatinde değiliz. Komite kararına katılıyorum” dedi.

“Hedef terörsüz Türkiye”

Meclis toplantısında ayrıyeten terör örgütü PKK’nın silah bırakma ve teslim sürecine ait de değerlendirmeler yapıldı. Başkanvekili Nihat Soğuk, “Ülkemizin uzun yıllardır karşı karşıya olduğu bir sorunun yeni bir periyoda girdiğine şahitlik ediyoruz. 1978 yılında kurulan PKK terör örgütü yıllardır ülkemizin güvenliğini tehdit eden bir yapı olarak varlığını sürdürmüştür. Silah bırakma süreci sırf çatışmanın sona ermesi değil, terör örgütlerinin feshi, yasa dışı yapılanmalarında tasfiye manasına gelmektedir. Bu yapının silah bırakması barış ve huzur ismine yapılmış çok kıymetli bir adımdır. Sayın Devlet Bahçeli’nin çağrısı ile başlayan sürece destek veren diğer parti önderlerimizin katkılarıyla Sayın Cumhurbaşkanımızın iradesiyle artık devletin projedir. Gayemiz terörsüz Türkiye’dir. Terörsüz Türkiye için şehitlerimizin fedakarlığı, gazilerimizin cüreti ve milletimizin duasıyla geldiğimiz bu noktada devletimizi daha da güçlendirerek milletimizin huzur ve refahını artırarak yolumuza devam edeceğiz” diye konuştu.

900 Adımda 900 Yıl Tarihi Kültür Rotası’nda yeni bir cazibe noktası

Proje tamamlandığında, Gökmedrese, Tokat’ın kültürel miras turizmine katkı sağlayacak kıymetli bir cazibe merkezine dönüşecek. Yapı içinde interaktif stantlar, rehberli çeşitler, klasik sanatların tanıtıldığı tecrübe alanları ve el sanatları atölyeleri kurulacak. Lokal sanatkarlar ve zanaatkârlar için üretim ve satış alanları sunularak bölgedeki ekonomik hareketliliğe katkı sağlanacak. Ayrıyeten ulusal ve milletlerarası tanıtım kampanyalarıyla medrese, “900 Adımda 900 Yıl Tarihi Kültür Rotası” üzerinde tekrar odak noktasına dönüştürülecek.

Selçuklu mirası “Tokat Gökmedrese”

1257-1277 yılları ortasında Muinüddin Süleyman Pervane tarafından inşa ettirilen Gökmedrese, Selçuklu devrinin nadide çini işçiliğiyle bezenmiş, çift katlı bir yapıdır. Tıpkı zamanda “Pervane Bey Şifahanesi” olarak da biliniyor.

Türkiye Selçukluları’nın çinilerle süslenmiş avluya sahip tek medresesi olma özelliğini taşıyan bu eser, Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2020-2025 yılları ortasında restore edildi. Onarımla birlikte yapıdaki özgün olmayan kısımlar temizlenerek, su yalıtımı sağlandı ve çiniler aslına uygun formda yenilendi.

Gökmedrese, 8 Mayıs 2025 tarihinde Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın iştirakiyle gerçekleştirilen merasimle yine ibadete ve ziyarete açılarak, açılışı yapılan 101 vakıf yapıtından biri oldu.

“Kazıda bulunan yapıların Roma yapıları olduğu tescillendi”

Konusunun uzmanları tarafından yapılan değerlendirmelerde hafriyat sırasında bulunan yapının, antik Yunan ya da Roma Devrine ait, akarsu vadisi içinde bulunan rıhtım olduğunun katılaştığını kaydeden Erüz, “Trabzon kalesinin aşağı-liman hisarı doğu suru etrafı ve suru müdafaa maksadı ile sur ve öncesine ilişkin su hendeği doldurularak 1950-70 periyodunda üzerine Bayanlar hali ve eski zerzevat hali yapılmıştı. Bayanlar Pazarı yenileme çalışması ile tarihi suru saran ve yer yer suru tahrip ederek yapılmış binalar yıkıldı. Sur etrafı yapılar yıkılınca tarihi Aşağı hisar surları yada antik liman kalesi olan ve en az 2000 yıllık eski limanın güneyinde bulunan surların Pazarkapı Camii-Maraş caddesi ortasında kalan doğu kısmı ortaya çıktı. Olağanda liman hisarın doğu suru, Orta Hisar Surlarının doğu ucundan başlayıp Antik Liman-Hadrian Limanı gümrük kulesine kadar devam eden kulelerle desteklenmiş bir savunma yapısı idi. Müdafaa şuuru eksikliği ve öbür nedenlerle 1940-60 periyodunda surun liman ile Pazarkapı Camii ortası kısmı, tıpkı formda Rus İşgal devrinde (1916) açılmış olan Kahramanmaraş caddesi üzerinde kalan kısmı yıkıldı. Dünyada 2000 yıldan daha uzun müddet kesintisiz hizmet vermiş az antik limanlardan birisi olan Trabzon Hadirian Limanı 1970-2015 periyodunda yok ve kent çöplüğü için büsbütün dolduruldu. Birebir biçimde Ortahisar surunun kuzeydoğu ucu ile antik liman arasında-Kuzgundere Vadisi boyunca yer alan tarihi savunma hendeği de doldurularak yol ve yapılaşmaya açılmış. Trabzon’un geçmişine dair izler, yapılar yok edilmiş. Bayanlar Pazarı inşaatı için yapılmış olan yıkım ve hafriyatlarda Pazarkapı Doğu Surları ve tarihi haritalarda net olarak gösterilen tarihi savunma hendeği, hendek içinde yer alan Roma rıhtım alanını ve rıhtımdan kente girişi sağlayan Roma anıtsal kapı yerini açığa çıkartarak korumak için bir fırsat ortaya çıktı. Sur tabanında ve Maraş caddesi güneyinde yapılan kazılarla antik vadi içi Roma rıhtımı ve hendek duvarının yıkılmayan kısımları açığa çıktı ve kalan duvarların hendek duvarı ve sur önündeki büyük taş bloklarla inşa edilmiş basamaklı yapının rıhtım yapısı olduğu, bizlerinde mevzuyu gündeme taşıyıp kamu oyunu bilgilendirmemiz, bahse hakim ilgili uzmanların görüş bildirmesi ile rıhtım ve hendek duvarı olduğu tescillenip belgelendi” dedi.

“Pazarkapı bölgesi bir açık hava müzesi arkeopark haline dönüştürülmeli”

Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından liman doğu suru ve ön kısmındaki Roma rıhtımının hafriyat, röleve, restitüsyon ve onarım kapsamına alındığını hatırlatan Prof. Dr. Coşkun Erüz “İnşaat hafriyatı nedeni ile yok olmaktan son anda kurtulan kısımlarda uzmanlarca Roma ve veya antik Yunan devrine ilişkin olduğu söylenen farklı taş blok yapılar ve öteki dönemsel yapı kalıntıları kazılarla ortaya çıkarılmaya devam ediliyor. Bu alan ve gerisindeki şimdi yıkım ve hafriyat yapılmamış. Pazarkapı; Trabzon’dan Roma çağına, 2000-2500 yıl geçmişe açılan kıymetli bir kapı durumunda. Daha ötesi Çin’den gelip Trabzon’da denize ulaşan İpek Yolunun Roma ile birlikte denize açılan anıtsal kapısı bu rıhtım ve anıtsal kapıydı diyebiliriz” diye konuştu.

Çalışma yapılan bölgenin ’Arkeopark’ haline getirilmesini talep ettiklerini belirten Erüz, “Rıhtımın açığa çıkması ve sergilenmesi, bir önceki Belediye Başkanı Murat Zorluoğlu’ndan talebimizdi. Gemilerin yanaştığı rıhtımın ve önündeki gemilerin girip çıktığı hendeğin açığa çıkarılması ve o alana yelkenli bir Roma periyodu kayığı yerleştirilmesi, kayık ve rıhtım alanının üzeri cam ile kapatılarak, anıtsal kapının şeffaf gereç üzerinde daha olsa kapı betimlemesi ile açık hava müzesi-arkeopark haline getirilmesini talep etmiştik. Sayın Zorluoğlu talebi uygun görerek rıhtımın ön kısmına gelen alanda otopark ve yol duvarını 3.5 metre geri çektirterek az ve yetersiz olsa da, rıhtım önünde kayık konulabilecek bir boşluk olmasını sağladı. Lakin olması gereken alttaki otoparkın biraz daha daraltılarak rıhtımın ve mevcut bin 300 devrine ilişkin kale surlarının altındaki antik surların görünecek, sergilenebilecek bir biçimde ortaya çıkarılması. Orta vadede bayanlar pazarı alanı ile Pazarkapı dönüşüm alanı ve Tabakhane Köprüsüne kadar olan vadinin jeoradarlarla ve sondaj hafriyatları ile toprak altı yapılarının belirlenip, hafriyat yapılarak, kalıntı barındıran alanlar bir açık hava müzesi Arkeopark haline dönüştürülmeli ve Trabzon ’İpek Yolu’nun denize açılan kapısı’ imajı ve marka pahası ile tanıtılıp, dünya kültür turizminde hak ettiği kıymete kavuşturulmalıdır” sözlerini kullandı.