BİR TARİH KAPISI DAHA ARALANIYOR

Safranbolu Müze Müdürlüğü tarafından başlatılan kazı çalışmalarında, tümülüsün altında yer aldığı düşünülen tarihi yapının ortaya çıkarılması hedefleniyor. Daha önce bölgede incelenen Büyük Göztepe Tümülüsü’nün ardından bu kez gözler Küçük Göztepe’ye çevrildi. İlk değerlendirmelere göre bu alanda tek bir mezar odasının bulunduğu tahmin ediliyor.

KAZILAR BU KEZ DAHA TİTİZ VE BİLİMSEL

Geçmişte Büyük Göztepe Tümülüsü’nde yapılan kazıların atıl kalması eleştirilirken, bu kez sürecin daha planlı ve profesyonel yürütüldüğü belirtiliyor. Yetkililer, kazıların tamamen el işçiliğiyle sürdürüleceğini, kepçe gibi ağır iş makinelerinin kullanılmayacağını vurguluyor.

Uzmanlar, her katmanı dikkatle inceleyerek ilerlerken, elde edilecek buluntuların Safranbolu’nun arkeolojik zenginliğine önemli katkılar sunması bekleniyor. İlk bulgular Frig dönemine işaret etse de kesin sonuçların laboratuvar analizleri sonrası netleşeceği ifade ediliyor.

UYARI LEVHALARIYLA SIKI KORUMA

Kazı alanı çevresinde dikkat çeken bir diğer unsur ise yerleştirilen uyarı tabelaları oldu. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından konulan levhalarda, izinsiz kazı ve müdahalelere ağır cezalar uygulanacağı açıkça belirtiliyor.

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında: Tescilli alanlara zarar verenlere 2 ila 5 yıl hapis cezası, izinsiz kazı ve sondaj yapanlara yine hapis ve para cezası, kaçak define arayanlara ise 3 aydan 2 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.

Ayrıca “Arkeolojik kazı alanıdır, girilmez!” uyarısı da bölgeye girişleri net şekilde sınırlandırıyor.

AYNI HATA TEKRAR EDİLMEYECEK

Daha önce kazısı yapılan Büyük Göztepe Tümülüsü’nün üzerinin kapatılarak kaderine terk edilmesi kamuoyunda tepki çekmişti. Bu kez başlatılan çalışmaların aynı akıbeti yaşamaması ve alanın bilimsel bir yaklaşımla korunarak değerlendirilmesi bekleniyor.

Safranbolu’da atılan bu yeni adım, sadece bir kazı çalışması değil; aynı zamanda kentin binlerce yıllık geçmişine açılan yeni bir pencere olarak görülüyor. Elde edilecek her buluntu, hem bölge tarihine hem de kültürel mirasın korunmasına önemli katkılar sunacak.

Karabük Valiliği, Karabük Üniversitesi, Safranbolu Kaymakamlığı ve Safranbolu Belediyesi iş birliğinde aralıklarla sürdürülen çalışmalarda, bölge tarihinin milattan önce 7. yüzyıla kadar uzandığı duyurulmuştu. Kazılarda Frig dönemine tarihlenen 17 mezar, iskeletler ve çeşitli buluntulara ulaşıldığı açıklanmıştı.

Kazı süreci ilk olarak Karadeniz Ereğlisi Müze Müdürlüğü, ardından Kastamonu Müzesi Müdürlüğü ve Bartın Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nün idaresinde yürütüldü. Ayrıca İstanbul Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği Bölümü öğretim üyeleri tarafından tümülüs üzerinde jeoelektrik ve jeoradar çalışmaları gerçekleştirildi. Beş ayrı noktada yapılan tespitlerin ardından kazılar 2017 yılına kadar belli aralıklarla devam etti.

PROJE YARIM KALDI

Hazırlanan proje kapsamında Frig döneminin yaşam kültürünü yansıtan animasyonlar, görsel sunumlar ve arkeopark düzenlemesiyle alanın kısa sürede ziyarete açılması planlanıyordu. Ancak süreç içerisinde yaşanan maddi ve idari gecikmeler nedeniyle proje tamamlanamadı.

Öte yandan, çıkarılan eserlerin Karabük’te arkeoloji müzesi bulunmaması sebebiyle kalıcı olarak sergilenemediği ifade ediliyor. Bölge halkı ve turizm sektörü temsilcileri, Büyük Göztepe Tümülüsü’nün Safranbolu’ya yeni bir destinasyon kazandıracağı beklentisinin boşa çıkmaması için çalışmaların yeniden hızlandırılmasını talep ediyor. Yetkililerden konuyla ilgili yeni bir adım atılıp atılmayacağı merakla bekleniyor.

KAZILARDA BULUNAN TARİHİ ESERLERİN AKIBETİ BİLİNMİYOR

Büyük Göztepe Tümülüsü önünde açıklamalarda bulunan CHP Milletvekili Akay, “Safranbolu’da Büyük Göztepe Tümülüsü’nün önündeyiz. Safranbolu’da bu tümülüs gibi iki tümülüs daha var. Büyük Göztepe Tümülüsü M.Ö. 900 yılında,Frigler dönemine ait bir tümülüs. 2011 yılında Büyük Göztepe Tümülüsü’nün hizmeti açılmasıyla ilgili çalışmalar yapılmış, 2012 yılından itibaren de aralıklarla kazı faaliyetleri devam etmiş. Yapılan kazı çalışmaları sonucunda da çok burada yatan kişilerin kullandıkları özel eşyalar, hediye edilen eşyalarla ve bir takım malzemeler bulunmuş. Bunların sergileneceği ifade edilmiş ama aradan yıllar geçti. Bu süreç içerisinde de alanın zarar görmemesi için bir çatı yapılmış fakat 2018 yılından bu yana burada bir faaliyet yok. Buradaki kazı çalışmalarında bulunan önemli hediyelik eşyaların nerede olduğuyla ilgili de bir bilgi yok, sergiye de açılmadı.

Safranbolu Dünya Miras şehri, turizm açısından da önemli bir şehir. Biz 2024 yılı bütçesinde ve 2025 yılı bütçesinde Sayın Bakan Ersoy’a da Safranbolu Müzesi’nin açılması talebini ilettik. O da çalışmaların devam ettiğini ve açılacağını ifade etmişti fakat Safranbolu Müzesi hala açılmadı ve konu hakkında herhangi bir ilerleme de yok.

Büyük Göztepe Tümülüsü önemli bir yer fakat burası harap bitap vaziyette. Etrafı dahi çevrilmemiş, buraya çöpler atılmış. Buraya baktığımız zaman çok üzülüyoruz, çünkü burası Anadolu’nun çok önemli ve ender bulunan alanlarından birisi. Turizme açıldığı takdirde de yüzlerce, binlerce, milyonlarca, yurt içi ve yurt dışından ziyaretçinin olacağı bir alan” dedi.

“BÜYÜK GÖZTEPE TÜMÜLÜSÜ DERHAL KORUMA ALTINA ALINMALI”

İlgililer ile Kültür ve Turizm Bakanlığını uyaran Akay, “Bir an önce burayla ilgili önlem alın, korumaları yapın ve buradaki alanı turizme kazandırın. Ayrıca burada bulunan eşyaların nerede olduğu ile ilgili de bir açıklama yapın ve bu eserlerin bir an önce sergilenmesiyle ilgili faaliyetlere geçin. Bunlar bizim öz değerlerimiz, hepimizin sahip  çıkması gerekiyor. Bu güzel Büyük Göztepe Tümülüsüne sahip çıkalım.” dedi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan alınan izinle Valilik organizasyonunda gerçekleştirilen kazı çalışmaları, Frig dönemine tarihlenen tümülüsün Safranbolu’ya yeni bir destinasyon merkezi olacağı haberi 2021 yılında özellikle ulusal basında büyük yankı uyandırmıştı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Karabük Valiliği, Karabük Üniversitesi (KBÜ), Safranbolu Kaymakamlığı ve Safranbolu Belediye Başkanlığı’nın ortaklığında 2011 yılından itibaren aralıklarla yapılan kazılarda kent tarihi milattan önce 7. yüzyıla kadar indiği duyuruldu. Bu kazılar neticesinde, Frig dönemine ait olduğu belirlenen tümülüsün içerisinden 17 mezar, iskeletler, gömülene ait olduğu düşünülen eşyalar ve ölümden sonra hayat için kendisine armağan edilen hediyelerin bulunduğu bildirildi.

Büyük Göztepe Tümülüsü’ndeki kazı çalışmaları ilk olarak Karadeniz Ereğlisi Müze Müdürlüğü, sonra Kastamonu Müzesi Müdürlüğü ardından da Bartın Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nün idaresinde gerçekleşti. İstanbul Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği Bölümü öğretim üyeleri tarafından Tümülüs üzerinde jeoelektrik ve jeoradar çalışmaları yapıldı. Bu çalışmalar ile beş ayrı konumda elde edilen tespitler sonucu kazı çalışmaları belli aralıklarla 2017 yılına kadar devam etti. Çoğu zaman ödenek sıkıntısı sebebiyle kazı çalışmalarına ara verildi.

FRİG DÖNEMİ GİZEMİNİ KORUYOR

Safranbolu Kültür ve Turizm Vakfı’nın özellikle Safranbolulu iş insanı Şefik Dizdar’ın destekleriyle üstü kapatılan kazı alanının yaklaşık 25 metre yüksekliğe sahip toprak dolgusu yarılarak açığa çıkarılmış, üstüde proje esaslarına göre yaklaşık üç yıl önce çatı örtüsü ile kapatılmıştı.

Bartın Üniversitesi’nde Arkeoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Şahin Yıldırım’ın “Geçmişten Günümüze Bir Yanılsama: Büyük Göztepe Tümülüsü” adlı makalesinde, Tümülüsün defineciler tarafından delik deşik edildiği öğrenildi. Burada açılan çok sayıda tünelden bir tanesinin de çökmesi nedeniyle tıkanmış olduğu yer almıştı. Çökmeler olmaması için alan genişletilerek büyük bir açıklık sağlanmıştı. Tümülüsün zirvesinde ve yamaçlarında yaklaşık 100 metrekarelik alanda toplamda 17 mezar ve bu mezarların içinde de 24 insan iskeleti ortaya çıktığı belirtildi. İskeletler üzerinde yapılan paleodemografik analizler ise Orta Bizans Çağı’nda gömülen bu kişilerin ağır iş gücü gerektiren işlerde çalıştıklarını ve genel sağlıklarının çok iyi olmadığını bildirmişti. Tümülüsün kırık taşlardan meydana getirilmiş kalın dış çemberi, çember içinde yer alan arı kovanı formlu tholosun (mezar yapısı) define arayıcıları tarafından tahrip edildiği, ortaya çıkarılan mezar odası ve çevresinde 6 ana tünel, 11 bağlantılı koridor şeklinde defineci tüneli zarar vermişti. Mezara 47 metre boyunca uzanan ve tümülüsün dış çemberinden başlayan tünel ise en büyük zararı verdiği özellikle vurgulandı. Arıkovanı biçimli mezar içerisinden seramik parçalar arasından bizzat ilgi çeken yonca ağızlı bir kap, Gordion höyükleri ve tarihlemelerine işaret etti. Perdahlı, kırmızı renkli gövde üzerine siyah bordür süslemeli, üç adet pişmiş toprak parçası tarihlendirmeyi Orta Frig Dönemi’ne kadar indirgedi. Makaleye yansıyan ve belki de tarihi yanıltabilecek kaçak kazıların olması yıllarca soyulduğumuzu gözler önüne serdi. Tümülüs’ün tarihlendirilmesinde önem taşıyan seramik parçalarının gün ışığına çıkardığı Frig Dönemi ise günümüzde hala gizemini korumaya devam ediyor.

PROJE YARIM KALDI

Büyük Göztepe Tümülüsü için hazırlanan proje doğrultusunda Frig döneminin yaşantısı, etnografyası, yeme-içme kültürü özel görsellerle animasyon olarak hazırlanarak, arkeopark alanında Tümülüs de kısa zamanda ziyarete açılacaktı. Ancak, arkeolojik açıdan büyük öneme sahip Tümülüs, kaderine terk edilmiş ve Frig dönemine ait tüm kalıntılar Karabük’te bir müze olmadığı için sergilenememişti. Tümülüs halka açılamadığı için gizemli tarihini hala korumaya devam ediyor. Şu günlerde ise kazı alanında bulunan Tümülüsün şantiye tabelasına bağlanan cılız bir at gelenleri karşılıyor. Bilimsel çalışmaların sona erdiği ve yarım kalan projesi ile Dünya Miras Kenti Safranbolu’ya yakışmayan görüntüsü üzüntü veriyor.

TÜMÜLÜS’TE ESRARENGİZ AT  

Tümülüsler, insanlar tarafından mezar olarak kullanılan, yuvarlak ve tepelik şekilde yapılmış höyüklerdir. Safranbolu’da bulunan tümülüsler, ilçenin tarihine ve kültürel mirasına ışık tutacak önemli kalıntılar barındırmaktadır. Bu nedenle, buradaki kazı çalışmaları arkeologlar ve tarihçiler tarafından büyük bir heyecanla takip edilmekteydi. Frig dönemi ve Tümülüs hakkında herhangi bir kitap basılmadı. Bugün Arkeopark olarak düşünülen alanda, sadece sahipsiz bir atın otladığı görülüyor.

Tümülüs hakkında görüşlerini aldığımız bir vatandaş ise: “Son zamanlarda yaşanan bazı sorunlar nedeniyle kazı çalışmaları durdurulmuş olabilir. Finansal zorluklar veya altyapı eksiklikleri, bu kazı çalışmalarının sürdürülmesini imkânsız hale getiren faktörler arasında yer alabiliyor. Bu durum, hem bölge halkı hem de arkeoloji alanında uzmanlaşmış kişiler arasında büyük bir hayal kırıklığı yaratıyor. Safranbolu’nun tarihini ve kültürünü anlamak için gerekli olan bu kazı çalışmalarının yarıda bırakılması, gelecek nesillerin bu zenginliği tam olarak keşfedememesine neden olacak. Bu konuda yetkililerin daha fazla destek sağlaması ve gerekli önlemleri alarak kazı çalışmalarını tamamlaması gerekir. Safranbolu’nun tümülüsleri, sadece yerel halkın değil, tüm Türkiye’nin ve dünyanın tarihine ışık tutacak önemli birer miras olarak korunmalıdır. Safranbolu’daki tümülüsler, ilçenin kültürel kimliğinin bir parçasıdır ve bu zenginliklerin tam anlamıyla ortaya çıkarılması için kazı çalışmalarının başarıyla tamamlanması gerekmektedir. Bir de bakıyorsunuz sahipsiz bir at buradaki şantiye tabelasına bağlanmış. İnsanın içini burkuyor” dedi.

Tümülüs’te görüntülenen atın, oradan alınıp bakımının yapılması için Safranbolu hayvan barınağına bilgi verildi. Yetkililerin kısa sürede ulaştıkları tümülüste bağlı bir atın olmadığı ancak barınağın bu cılız at için birkaç kez daha arandığı belirtildi. (Esra Oğuzkağan Özkan)