Karabük Halk Eğitim Merkezi El Sanatları Öğretmeni Rabia Yükseloğlu ile Kültür ve Turizm Bakanlığı Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı Hattat Niyazi Ünal ve öğrencilerinin hazırladığı eserler ziyaretçilerin beğenisine sunuldu. Sergide Yükseloğlu’na ait 48 eser, Hattat Niyazi Ünal ve öğrencilerine ait 15 eser yer alıyor. Sergi, iki gün boyunca ziyaret edilebilecek.

Sergide dikkat çeken çalışmalar arasında, Safranbolu’nun unutulmuş kültürel miraslarından hat sanatını konu alan özel bir minyatür de bulunuyor. Hattat Niyazi Ünal’ın verdiği bilgilere göre, söz konusu minyatür çalışması öğrencilerden Melike Köroğlu tarafından hazırlandı.

Ünal, minyatürde Safranbolu’da Köprülü Mehmet Paşa Camii’nin hemen yanında bulunan ve günümüzde yalnızca temelden izleri kalan medresedeki ilim, kültür ve sanat faaliyetlerinin tasvir edildiğini belirtti. Osmanlı’nın son dönemlerinde Safranbolu’nun yalnızca yemenicilik, demircilik ve semercilik gibi mesleklerle değil, hattatları ve hat eserleriyle de tanındığını ifade eden Ünal, minyatürde el yazması Kur’an-ı Kerim çalışmalarının yapıldığı bir ortamın canlandırıldığını söyledi.

Ünal, minyatürde hat sanatıyla meşgul olan bir hattatın resmedildiğini ve yanında yer alan “Rabbi Yessir” duasının Osmanlı döneminde hattatların çalışmaya başlamadan önce okuduğu bir dua olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Bu dua ‘Allah’ım zorlaştırma, kolaylaştır; hayırla sonuçlandır’ anlamına gelir. Minyatür sanatıyla Safranbolu’nun kültürel mirasını, bugün sadece izleri kalan medresesini ve unutulmaya yüz tutmuş hattatlarını yeniden hatırlatmaya çalıştık.”

Geleneksel sanatların yaşatılması ve kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılması amacıyla hazırlanan sergi, Karabük’te sanatseverlerden yoğun ilgi gördü.

Haber videosu için TIKLAYINIZ!

Venedik ve Cenevizlilerden uzanan tarih

Güzelhisar Kalesi’nin bulunduğu alan, Trabzon İmparatorluğu döneminde Venedik ve Cenevizlilerin imtiyaz alanları arasında yer aldı. Tarihi kaynaklara göre, bölgede Venediklilere ait yapılar bulunuyordu. Osmanlı döneminde ise Trabzon Valisi Üçüncüzade Ömer Paşa burada bir saray inşa ettirdi. Osmanlı yapı geleneğinde kalıcı konut yapma yetkisinin devlete ait olması nedeniyle bu yapı merkezi yönetimin tepkisini çekti. Hakkında padişaha giden söylentilerin ardından Üçüncüzade Ömer Paşa, yaptırdığı sarayın bahçesinde idam edildi. Bu olaydan sonra alan Osmanlı Devleti’ne geçti ancak uzun süre kullanılmadı.

İdamın ardından bölgenin halk arasında “lanetli” olarak anıldığı, bu nedenle uzun yıllar tercih edilmediği ifade ediliyor. Rus saldırıları döneminde askeri tabyaların yer aldığı alan, Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte yeniden halkın kullanımına açıldı. 1960 darbesi sonrası ise tekrar askeri bölge haline geldi.

Üçüncüoğlu ailesi de kaleyi istiyor

Bölgeyle ilgili davalar yalnızca kamu kurumlarıyla sınırlı değil. Osmanlı döneminde Trabzon Valiliği yapan Gümüşhaneli Üçüncüzade Ömer Paşa’nın mirasına dayanan bir hukuki süreç de yargı gündeminde bulunuyor. Üçüncüzade Ömer Paşa’nın torunları, söz konusu arazinin aile mirası olduğu iddiasıyla varisliklerinin tescili ve tapu kaydının üyesi oldukları Üçüncüoğlu Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği adına yapılması talebiyle dava açtı. Bu dava, Vakıflar Genel Müdürlüğü ile hazine arasında süren mülkiyet davalarıyla birlikte Güzelhisar Kalesi ve çevresinin geleceğini belirsizlikte bırakan hukuki başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.

Mecliste ‘kent balkonu’ çağrısı

Ortahisar Belediyesi AK Parti Meclis Üyesi olan mimar Ufuk Hoş, belediye meclisi toplantısında yaptığı konuşmada Güzelhisar Kalesi ve çevresinin Trabzon için taşıdığı öneme dikkat çekti. Hoş, alanı “Trabzon’un kent balkonu” olarak tanımlayarak, halkın bu bölgeden mahrum bırakıldığını söyledi.

Kent merkezindeki bu alanın, denizcilik temalı bir müze, açık hava etkinlik alanları ve tamamen yeşil bir kent parkı olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulayan Ufuk Hoş, “Kale park tarihsel geçmişi ile Trabzon kentinin ismini aldığı yer öyle düşünüyoruz. Tarih boyunca Trabzon kentinin temaşe alanı olarak kullanılmış halkın üzerine piknik yaptığı, bir dönem tenis kortlarının olduğu, kentin kültür sanatının etkilendiği bir bölge. Şu anda kullanılmıyor. Kullanılmadığı için atıl durumda. İyi değerlendirilerek tekrar Trabzon halkının kullanımına açılması gerektiğini düşünüyorum. İçerisinde Trabzon kent sembolü olan denizlikle alakalı bir müze de olabilir. Ama çok fazla dokunulmadan üzerinde bulunan ağaçlarda tescillenerek tamamen yeşil bırakılarak halkın kullanıma açılmalıdır. Askeri bölge ama kullanılmıyor. Önceden askeriyenin gazinosu vardı içerisinde ama şu anda kullanmıyor. Onlar içinde bir külfet olduğunu düşünüyorum. Mülk zaten geçmiş dönemlerde Trabzon Belediyesi’nin mülküydü. Daha sonra askeri darbe sonucu ordumuz alana yerleşti. O yerleşmeden dolayı bazı davalar oluştu. Vakıflar Genel Müdürlüğü ile hazine arasındaki davalar devam ediyor. Hangisi kazanırsa kazansın mülkiyet onlarda kalmak şartıyla kullanım Trabzon halkına açılması şartıyla belediyelere verilebilir” dedi.

“Kent kültürüne geri kazandırmamız lazım”

“Mülkiyet kimde olursa olsun halkın kullanımına açılmalı” diyen Ufuk Hoş, “Trabzon İmparatorluğu döneminde Venedik ve Cenevizlerin imtiyaz alanlarından bir tanesi orasıdır. Üzerinde Venediklerin sarayları var. Daha sonra Üçüncüoğullarından Trabzon Valisi Ömer Paşa orada bir saray yaptırıyor. Osmanlı’nın yapı geleneğinde kalıcı konut yapmak sadece devlete ait bir şeydir. Padişahlar bile kalıcı konutları yapamazlar. Orada bir kalıcı konutu yapınca Osmanlı idaresi tarafından uyarılıyor. Osmanlı’nın merkezi yönetiminin zayıflamasından dolayı Ömer Paşa’nın burada kendine ait bir devlet oluşturacağı yönelik padişah 1. Mahmut’a dedikodular gidiyor. En nihayetinde Üçüncüoğlu Ömer Paşa kendi yaptığı sarayın bahçesinde idam ediliyor. Ömer Paşa’nın malları paylaştırılıyor. Devlet evlatlarına bakmak için vakıf senedi oluşturuluyor. Şuanda onun davası var. Ömer Paşa idamından sonra mülk Osmanlı devletine geçiyor ama atıl kalıyor kimse kullanmıyor. Ömer Paşa’nın idamından sonra Trabzon halkı orayı lanetli bir alan olarak görüyor ve girmiyor. Sonra Rus saldırıları sırasında Osmanlı’nın koruma amacı tabyalarının olduğu bir alana dönüşüyor. Osmanlı Devleti yıkılıp Türkiye Cumhuriyeti Devleti kurulduktan sonra alan halkın kullanımına açılıyor. 1960 yılındaki darbenin ardından tekrar orduya geçiyor. Oranın belediye tarafından çoktan alınıp halkın kullanımına açılması gerektiğini düşünüyorum. Burada bir hukuki süreç devam edebilir. Mülkiyet kime geçerse geçsin hiç problem değil. Ortahisar Belediyesi, Trabzon Büyükşehir Belediyesi, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Üçüncüoğlu ailesi veya hazinenin kimin mülkiyetine geçerse geçsin bütün birimler mutlaka bunu halkın kullanımına verir. Çünkü orada bir mülkiyet oluşmaz. Zaten tescilli bir alan oraya getirip bir yapı yapamazsınız böyle bir şeye kimse izin vermez. Bunun gibi Trabzon’un çok değerli alanları arazileri var. Buraları kent kültürüne geri kazandırmamız lazım” ifadelerini kullandı.

Osmanlı mimarisi, şehir hayatı ve kültürünü yansıtması dolayısıyla “Osmanlı’nın parmak izi” olarak adlandırılan tarihi kent Safranbolu, kar yağışının ardından beyaza büründü.

Havanın soğuk olmasına rağmen güneşin de yüzünü göstermesiyle, yaklaşık 3 bin yıllık geçmişe sahip Safranbolu’nun Tarihi Çarşı bölgesinde yer alan han, hamam, cami, çeşme ve konaklar, kar örtüsüyle birlikte görsel bir şölen sundu.

Karla kaplı tarihi yapılar dronla görüntülendi.

Uzman Sanat Tarihçi Esra Oğuzkağan Özkan ile Yüksek Mimar İbrahim Canbulat, II. Ulusal Tarihte Safranbolu Sempozyumu’nda sundukları bildiride, “Osmanlı’dan Safranbolu’ya Uzanan Bir Miras: 15. Yüzyıl Geleneğiyle Kaplarda Üretilen Sirkeler” başlığı altında Abkâme geleneğini anlattı.

Sunumda, Osmanlı mutfağında önemli bir yere sahip olan Abkâme’nin yalnızca bir sirke türü olmadığı, aynı zamanda köklü bir fermentasyon ve aroma tekniği olduğu vurgulandı. Haber Sitemizin Yazı İşleri Müdürü ve Uzman Sanat Tarihçi Esra Oğuzkağan Özkan, Abkâme’nin tarihsel serüvenine ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“Abkâme, yüzlerce yıldır adı aynı kalan fakat her çağda yeni bir anlam kazanan bir fermente sıvıdır. Sadece bir sirke çeşidi değil; hem ekşilik hem aroma taşıyan bir mutfak tekniğidir. Şirvânî’nin ‘Bu karışım tatlı ile ekşinin ustalıkla bir araya getirilmesidir’ sözü, Abkâme’nin tarih boyunca geçirdiği dönüşümü tek başına özetler.”

Özkan, Şirvânî’nin tarifinde Abkâme’nin küflenmiş ekmek unu, sirke ve tarçın, karanfil, safran gibi aromatik baharatların bir araya getirilmesiyle hazırlandığını belirterek, karışımın yaklaşık kırk gün boyunca güneş gören bir ortamda, üstü açık şekilde bekletildiğini ifade etti.

Abkâme’nin yalnızca ekşilik veren bir unsur olmadığını vurgulayan Özkan, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Burada özellikle vurgulamak isterim: Abkâme yalnızca sirke değildir; içindeki baharat karışımının kokusunu ve tadını yemeğe taşıyan aromatik bir sıvıdır. Bu yönüyle Osmanlı mutfağında sıradan bir ekşilikten çok daha fazlasını ifade eder.”

Sunumda, Safranbolu’da günümüzde bazı üreticilerin sirkeyi aynı küp ya da fıçıda yıllarca olgunlaştırmasının, Şirvânî’nin açık fermentasyon tekniğiyle benzerlik taşıdığına dikkat çekildi. Küp ve meşe fıçılarda oluşan doğal mikrofloranın, sirkenin tadını yumuşattığı ve aromayı derinleştirdiği belirtildi.

Yüksek Mimar İbrahim Canbulat’ın, sekiz yıldır aynı küpte olgunlaştırdığı Safranbolu sirkesiyle, Şirvânî’nin yöntemlerine uygun olarak Abkâme hazırladığı aktarılan bildiride, bu uygulamanın yalnızca teorik bir bilgi değil, yaşayan bir mutfak geleneği olduğu ifade edildi.

Özkan, Abkâme’nin tarihsel önemini şu sözlerle özetledi:

“Tarifler değişebilir, malzemeler dönüşebilir; ama tekniklerin taşıdığı kültürel hafıza kolay kolay kaybolmaz. Abkâme de tam olarak böyledir. Sasanîlerin pişirme tekniği, Abbasîlerin tat–denge anlayışı ve Osmanlı’nın aromatik fermentasyonu bugün Safranbolu’nun küp ve meşe fıçısı sirkelerinde yankı bulur.” Sunumda, Abkâme’nin Sasanîlerden günümüze uzanan yaklaşık iki bin yıllık bir tekniğin Safranbolu’da hâlâ yaşatılan son miraslarından biri olduğu vurgulandı. Oturumun sonunda ise Canbulat’ın hazırladığı Abkâme tadımları katılımcılara tek tek ikram edildi.

Haber videosu için TIKLAYINIZ!

Safranbolu ev mimarisini yansıtan Çarşı Polis Merkezi, Türk televizyon tarihinin en uzun soluklu dizilerinden “Arka Sokaklar”ın bazı bölümlerine ev sahipliği yapmasıyla tanınıyor. Çarşı Polis Merkezi, o kadar ünlendi ki, Safranbolu’yu ziyaret eden yerli ve yabancı turistlerin yeni gözdesi haline geldi.

Yapımcılığını Safranbolulu usta sinemacı merhum Türker İnanoğlu’nun üstlendiği ve 19 sezon boyunca ekranlarda yer alan dizinin 424 ve 425. bölümleri, Safranbolu’nun Çarşı Polis Merkezi’nde çekilmişti. Dizideki “meşhur polis merkezi” sahnelerine ev sahipliği yapan 150 yıllık tarihi yapı, dizi hayranlarının yeni uğrak noktası haline geldi.

ZİYARETÇİLER “GERÇEK OLDUĞUNU BİLMİYORDUK”

Ziyaretçiler: “Tarihi binanın film için uyarlandığını düşünüyorduk. Gerçekten aktif bir polis merkezi olması bizleri de şaşırttı. Tarihi dokusuna uygun geleneksel bir evin polis merkezi olması, Safranbolu’ya çok yakışmış” yorumlarında bulundu.

Tarihi dokusu ve dizinin etkisiyle Tarihi Çarşı esnafları tarafından, “Anadolu’nun en ünlü Polis Merkezi” olarak anılmaya başlanan Çarşı Polis Merkezi, Safranbolu turizmine ayrıcalıklı bir renk katıyor. Özellikle “Arka Sokaklar” hayranları, dizide gördükleri sahnelerin geçtiği mekanları yerinde görmek için Safranbolu’ya uğramadan dönmüyor.

Safranbolu’da esnaflar, dizi çekimlerinin ardından bölgeye olan ilginin daha da arttığını belirterek, “Dizi sayesinde Safranbolu yalnızca tarihi kimliğiyle değil, televizyon yapımlarındaki yeriyle de tanınır hale geldi” ifadelerini kullandı. Safranbolu, artık “ünlü çarşı polis merkeziyle” dikkat çekerek, hem kültür hem de sinema turizmiyle Türkiye’nin en özel destinasyonlarından biri olmayı sürdürüyor.

Selimiye Camii ve Osmanlı izleri

Kültürel mirasın korunamamasına da dikkat çeken Şimşirgil, Selimiye Camii üzerinden örnek verdi. Şimşirgil, “Şimdi Selimiye’yi bozuyorlar, Osmanlı’nın izlerini silmeye çalışıyorlar. Bir yandan yanlış dizilerle tarih çarpıtılıyor, öbür yandan eserlerimize dokunuluyor. Osmanlı’nın anısını ve medeniyet anlayışını yok etmeye çalışıyorlar. Bir telefon geliyor oradan buradan, tehditler de var. Osmanlı izlerini silmeye çalışıyorlar” diye konuştu.

Osmanlı’nın sanat, estetik ve devlet terbiyesinin gençlere gerçek halde aktarılması gerektiğini vurgulayan Şimşirgil, söyleşisinin sonunda kitaplarını imzalayarak okurlarıyla hatıra fotoğrafı çektirdi.

“Bu mezar Osmanlı periyodunda erkeklerin eşlerine verdiği kıymeti gösteriyor”

Mezar taşı hakkında bilgiler veren Tokat Belediyesi Kent Müzesi sanat tarihçisi Mesut Güneş, “Tokat Müzesi bahçe kısmında Helenistik ve Roma, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı devrine ilişkin birçok mezar taşı bulunmaktadır. Bunlar burada muhafaza altına alınmışlar. Bu mezar taşları ortasında en dikkat çeken 1913-1917 yılları ortasında Sivas’ta valilik misyonunda bulunan Ahmet Muammer Paşanın eşi Faika Hanım için yaptırmış olduğu mezar taşıdır. Bu mezar taşının şöyle bir özelliği var. Nasıl ki Tac Mahal, Babür hükümdarının eşi için yaptırmış olduğu en görkemli ve en abide bir türbe ise bu mezar taşı da birebir mantıkla yapılıyor. Bu da bir bayan için yapılıyor. Ahmet Muammer Bey’in çok sevdiği eşi için mezar üçgen sanduka üzerine kendi kaleme aldığı şiiri nakşettiği Osmanlı tarik yazı tarzıyla yazılmış bir şiir mevcut. Aslında Osmanlı periyodunda bir aşk öyküsü burada ortaya çıkıyor. Bu aşk öyküsünde eşini çok seven Sivas Valisi Ahmet Muammer Bey’in eşi Faika Hanım veremden ötürü burada hayatını kaybediyor. O da ona kendi el yazısıyla çok hoş ve manalı bir şiir yazıyor. Hanımına göstermiş olduğu pahası göstermesi hasebiyle son derece kıymetlidir. Üçgen mermer sandukanın üzerinde silindirik baş şahidelik kısmında da bu yerde Sivas Valisi Ahmet Muammer Bey’in hanımının verem yüzünden öldüğü nakşedilmiş. Tokat birçok medeniyete konut sahipliği yaptığı için Osmanlı, Anadolu Selçuklu ve Danışmendliler periyoduna ilişkin birçok yapıtı bir ortada görebileceğiniz bir kenttir. Tokat Müzesi bahçesinde sergilenen bu mezar taşı da Osmanlı periyodunda erkeklerin hanımlarına vermiş olduğu kıymeti göstermesi nedeniyle üzerindeki mermer sandukadaki yazı tarzının sanat tarihi açısından Osmanlı’nın ne kadar üst seviyede olduğunu göstermesi hasebiyle de son derece önemlidir” dedi.

Tokat’a gezmek için geldiğinde müzedeki bu mezarın dikkatini çektiğini söyleyen Abdullah Bilal Çoşkun, “Sivas valisi eşi için buraya mezar yaptırmış. Osmanlı erkeklerinin eşlerine verdiği pahası görmüş oluyoruz” dedi.

Karabük İl Emniyet Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele (KOM) Şube Müdürlüğü ile İstihbarat Şube Müdürlüğü ekiplerince tarihi eser kaçakçılığına yönelik yürütülen ortak çalışmalar dahilinde, il merkezinde operasyon düzenlendi.

Operasyonda, Roma, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait olduğu değerlendirilen 64 adet sikke, 7 adet çeşitli ebatlarda fosil taş, lahit mezarından çıkarıldığı düşünülen küpe, bilezik, tarak, yüzük ve kolye gibi 49 adet tarihi obje ile 1 adet dedektör ele geçirildi.

Olayla ilgili R.U., C.B. ve M.K. isimli 3 şüpheli hakkında 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesinde adli işlem başlatıldı.

“ SERKATİB-İ HAZRETİ ŞEHRİYARİ “ ne demek, bunu açıklayarak başlayayım bugünün yazısına. Padişah yakını kız ve kadınlarla evlenen, böylece hanedana yakın olan sarayın başkatibi olanlara verilen ünvandır bu Osmanlıca deyim.

Şimdi Serkatib-i Hazreti Şehriyari Tahsin’in o dönemin basınına uyguladığı yasaklar listesine birlikte bir göz atalım. Yıldız Sarayı’ndan Matbuat Müdürlüğü’ne gönderilen bu 9 maddelik liste gizli sansür yönetmeliğine göre hazırlanmıştı.

1- Her şeyden önce dünya değer padişah hazretlerinin sağlığı,
memlekette ticaret ve sanayinin ilerlemesi üzerine havadis
yazılacaktır.
2- Ahlak bakımından yayınlanmasında sakınca olmadığı Maarif
Nazırı Paşa hazretleri tarafından tasdik edilmedikçe hiçbir
tefrikanın yayınlanmaması,
3- Hepsi bir nüshaya konulamayacak kadar uzun edebiyat ve fen
makalelerinin yayınlanmasında “mabadı var” ya da “mabadı
yarına” ibarelerinin kullanılmaması,
4- Bir makalede beyaz yerler ve noktalarla boş yerler bırakılması,
birtakım uygunsuz ithamların zihniyet karıştırmaya sebep
olacağı için, bunlara kesinlikle meydan verilmemesi,
5- Şahsiyata kesinlikle meydan verilmeyip bir vali ya da mutasarrıfın
hırsızlık, yiyicilik, öldürme ya da çirkin iş işlemiş olduğu
söylenecek olursa, bunun doğruluğunun ispat olunamadığı
bildirilerek saklanması ve yayınlanmasına asla müsaade
olunmaması,
6- Vilayetler ahalisinden bir kişinin ya da bir topluluğun, hükümetin
yolsuzluğundan şikayetlerinin ve yüce Padişah’a duyurulmasını
bildiren kağıt ve dilekçelerinin yayınlanmasının kesinlikle
yasaklanmasını,
7- Ermenistan sözcüğü gibi tarih ve coğrafyayla ilgili adların
anılması yasaktır.
8- Yabancı hükümdarlar aleyhine yapılan suikast girişimlerinin ya da
yabancı memleketlerde yapılacak kargaşa çıkarıcı gösterilerin
sadık ve kendi halinde ahalimizce bilinmesi uygun olmadığından,
bunların herhangi bir biçimde ve yolda olursa olsun, kesinlikle
yayınlanmaması,
9- Bu yönetmelikten gazete sütunlarında söz edilmesi bazı kötü
düşünce sahiplerinin yersiz eleştirme ve görüşlerine yol
açacağından bundan şiddetle sakınılması.

İmza : Serkatib-i Hazret-i Şehriyari Tahsin

140 yıl önceki rejim sırasında basına uygulanan sansür dışında, zaptiyeleri ve diğer unsurlarını oluşturan özel mahkemeleri ile jurnal sistemi de vardı. Ülke adeta yasaklar ülkesi haline gelmiş, herkes birbirinden şüphe eder olmuş, korku ve endişe günlük yaşama dönüşmüştü. Sahte ihbarlarla insanlar tutuklanıyor, dönemin etkili gazeteleri olan Vatan, İbret, Muhbir, ilk mizah dergisi Diyojen vb. kapatılıyor, Hamlet, Kral Lear, Macbeth, Kral Oidipus gibi tiyatro oyunları yasaklanıyor, yayınlardaki dizgi yanlışları dahi suç sayılıyordu. Çuvallara doldurulan kitap ve yayınlar Çemberlitaş Hamamında yakılıyordu. Baskılar karşısında Basiret Gazetesi “makinemiz bozuldu” diyerek yayınına ara veriyor, Sabah Gazetesi ise, sansüre takılan yazıların yerini boş bırakıyordu.

Son yıllarda ve özellikle yaşadığımız süreçte gazeteciler işlerini kaybediyor, kovuşturmaya uğruyor, yargılanıyorken, bazıları da hapse atılıyor. Haberlere erişim yasağı getiriliyor, görsel ve yazılı medyada para cezaları, ekran karartmalar ve işten çıkarmalar günlük ve sıradan olaylar haline geliyor. Bu yaşadığımız süreç, basını susturmak için II. Abdülhamid dönemini ve Demokrat Parti’nin 1959’daki Tahkikat Komisyonu’nu hatırlatıyor.

Milliyet Gazetesi’nin 1980’li yıllarda tarih ve kültür eki olarak verdiği Yakın Tarihimiz adlı fasiküllerden yararlanarak hazırladığım bu anımsatmayla, 140 yıl önce yaşadığımız bir dönemden küçük bir kesit sunmak istedim. Değerlendirmeyi siz sayın okurlara bırakıyorum.

Fikret GÖKÇE
Kıbrıs Gazisi – Mak. Müh.

Çocuklara küçük hediyeler
Osmanlı’da çocukları oruca teşvik etmek ve Ramazan coşkusunu hissettirmek amacıyla küçük hediyeler verilirdi. Günümüzde bu gelenek bazı ailelerde sürdürülüyor.

Ramazan’ı aydınlatan mahyalar
Osmanlı’da camilere asılan ışıklı yazılar, Ramazan’ın gelişini müjdeliyordu. Büyük camilerde bu gelenek günümüzde de devam ettirilerek Ramazan yaşatılıyor.

Diş kirası geleneği
Ramazan’da iftar sofralarına katılan misafirlere sadece yemek ikram edilmez, aynı zamanda “diş kirası” adı altında hediyeler de sunulurdu. Günümüzde bu gelenek büyük oranda unutulsa da bazı bölgelerde hala yaşatılıyor.

Osmanlı’da iftar sofraları
Osmanlı’da zengin sofralar kurulurken, misafirlere çeşitli ikramlar sunulurdu. Günümüzde ise bu geleneğin yerini hayır kurumları ve vakıfların kurduğu iftar çadırları aldı.

Top atışıyla vakit belirleme
Osmanlı döneminde iftar ve sahur vakitlerini duyurmak amacıyla belirli noktalardan top atışı yapılırdı. Günümüzde bu uygulama çoğunlukla sembolik olarak devam ettirilse de, teknolojinin gelişmesiyle ezan ve dijital uygulamalar vakit belirlemede daha çok tercih ediliyor.

Ramazan ayı, zaman içinde değişen gelenekleriyle birlikte toplumsal dayanışmayı ve birlikteliği güçlendiren özel bir dönem olmaya devam ediyor.

Hava sıcaklıklarının düştüğü Karabük’ün yüksek kesimlerinde kar yağışı etkili olmaya devam ediyor.

UNESCO Dünya Miras Listesi ve Cittaslow kategorisinde yer alan Safranbolu ilçesinde de sabah saatlerinden itibaren kar yağışı başladı. İlçedeki tarihi konaklar ve yapılar kar yağışı nedeniyle beyaza büründü.

İlçenin yüksek kesimlerinde yer yer yoğun sisle birlikte ortaya çıkan kartpostallık görüntüler dron ile görüntülendi.

“Selçuklu’dan sonra, Çorum’da büyük bir Osmanlı şehirciliğini görüyoruz”

Çorum’da özellikle hamamlarda ve türbelerde Osmanlı geleneğinin ön plana çıktığını kaydeden Sevim, “Biz şu anda Kalehisar ören yerindeyiz. Buradaki kazı çalışmalarımız devam ediyor. Burası bir Selçuklu kenti. Ama Selçuklu’dan sonra, Çorum’da büyük bir Osmanlı şehirciliğini görüyoruz. 1420’li yıllarda Çorum fiilen, bir kentleşme hızı ile Osmanlıların hakimiyetine giriyor. Şehir müreffeh bir ortama dönünce Osmanlı döneminde yapılaşma hızla artıyor. Osmanlı’nın başkenti Bursa ve İstanbul’daki hamam planlarının Çorum’da birebir tekrar edildiğini görüyoruz. Kalehisar’da şu an bir Selçuklu hamamını görüyoruz. Şu anda bunu meydana çıkartmaya çalışıyoruz. Tacettin Paşa Hamamında, Ali Paşa Hamamında, Osmancık’taki Mehmet Paşa Hamamı’nda ise Osmanlı geleneği görüyoruz. Camilerde ise biraz mahalli üslup tarzında mimari görüyoruz. Bu yüzden bizler Çorum’u önemsiyoruz. Kalehisar örenlerinde özellikle bir Türk şehirciliğinin, Selçuklu kentleşmesinin olduğunu görüyoruz. Aynı örneğin Çorum’da tekrar edildiğini görüyoruz. Buna örnek olarak, Çorum Kalesi ve hemen yanındaki Ulu Cami, Güpür Hamamı ve güneyinde Veli Paşa Hanı ve saat kulesi ile bir Türk şehir gelenekçiliğinin Çorum’da devam ettiğini görüyoruz. Biz bu verilerden yola çıkarak Çorum’da bir doktora tezi hazırladık. Hem Selçuklu hem de Osmanlı yapılarını, tüm ilçeleri gezerek ortaya koymaya çalıştık. İnşallah ilerleyen yıllarda da bu çalışmamızı kitap olarak yayımlamaya çalışacağız” dedi.

“Osmanlı’nın başkenti Bursa’da, İstanbul’da bu plan tipini görüyoruz”

İstanbul ve Bursa’daki mimari planların Çorum’daki birçok yapıda gözüktüğünü kaydededen Sevim, “Osmanlı geleneğini daha çok hamamlarda ve bazı türbelerde gördük. Koyunbaba Türbesi’nde, Demirşeyh Türbesi’nde Osmanlı etkisi görülüyor. Güpür Hamamının kadınlar kısmında Selçuklu geleneği, daha sonra yapılmış erkekler kısmında ise Osmanlı geleneğini tespit ettik. Osmanlı hamamlarında sıcaklık kısmı enine dikdörtgen, ortası kubbeli ve çifte aletlidir. Osmanlı’nın başkenti Bursa’da, İstanbul’da bu plan tipini görüyoruz. Bu plan tipinin ilçelerde dahi tekrar edilmesi bizlere plan mimari anlamında Çorum ilinde devam ettiğini gösteriyor” diye konuştu.

Türkiye’mizde iki ilimiz, Cumhuriyet Kenti diye adlandırılır. Bunlardan birisi Kırıkkale diğeri de Karabük’tür.
Bu tanım doğrudur. Çünkü her ikisi de Cumhuriyet’le benliklerine kavuşmuşlardır. Onların var oluş nedeni Cumhuriyettir.
Çok eski bir tarihleri olmasına rağmen, gelişmelerini ancak, Cumhuriyet ile sağlayabilmişlerdir.
İkisinin öyküsü de birbirine çok benzemektedir.
Kırıkkale’yi ele alalım önce.
1925 yılında 12 hanelik bir köy. Kırıkköy deniliyor.
Cumhuriyet geliyor, 12 hanelik Kırıkköy’e Top ve Mühimmat Fabrikası’nı kuruyor.
Ondan sonra tutabilirsen tut Kırıkkale’yi…
Önce bucak, sonra ilçe yapılıyor. Bunları hak ediyor çünkü. Çevresinden göç alıyor. Neredeyse, Türkiye’den de gelmeyen kalmıyor. Nüfus artıyor, büyüdükçe büyüyor. Türkiye’nin sanayi atılımını yaptığı yerleşim birimlerinden birisi haline geliyor. Bugün ise, tam anlamıyla bir sanayii kenti olmuş durumda.
Kenarından bir de demiryolu geçince, deme keyfine… Büyümede bu da önemli bir etken olarak kaşımıza çıkıyor.
Kırıkkale’den Karabük’e uzanalım. Karabük Safranbolu’nun Öğlebeli Köyü’nün bir mahallesi. O günlerde 13 hanesi bulunuyor.
Karabük 1934 Yılı’nda demiryolunun geçmesiyle, adını duyurur oluyor. Ardından, 1937 Yılı’nda Demir Çelik Fabrikaları’nın temeli atılıyor. Önemi ortaya çıkıyor.
Belediyesini kuruyor, önce bucak ardından ilçe yapılıyor.
Türkiye’nin her yerinden göç alıyor. Nüfusu artıyor.
Bu iki kent, Cumhuriyetin bir mucizesi sonrası doğan kentler olarak tarihte yerlerini alıyorlar.
Bu mucize, Cumhuriyet’in tam bağımsızlık ülküsünün ürünü olarak karşımıza çıkıyor. Cumhuriyetin kamucu ekonomi anlayışı sadece bu iki yerde değil, Türkiye’nin dört bir yanında filiz veriyor.
Her iki yerde de fabrikaların kurulduğu dönemlerde konut sayısı çok az. Bunun umarı da lojmanlar üretmede bulunuyor. Çalışanlar için lojmanlar, sosyal tesisler yükseliyor bir bir.
Planlı, düzenli yerleşim birimleri oluşturuluyor. Karabük için örnek verirsek, Yenişehir böylesine düzenli oluşturulan bir mahalle olarak karşımıza çıkıyor.
Bu fabrikaların kurulduğu yerlerde başlatılan kalkınma atılımları, sadece üretim anlamında kalmıyor.
Okullar, kültür kompleksleri, tiyatro – sinema, çeşitli kurslar. Bunların içinde en önemlileri ise okuma yazma kursları, genç kızları meslek sahibi yapacak Halk Eğitimi Kursları şeklinde kendini gösteriyor.
Buralara, elektrik de getiriliyor. Bekâr işçiler için pavyonlar yapılıyor. Spor anlamında yapılan atılımlar insanları spora yöneltiyor.
Radyo istasyonları kuruluyor. Hastane yapılıyor, eczane açılıyor.
Sosyal tesisler ile insanların uyanışı amaçlanıyor.
Kısacası, tam anlamıyla bir mucize yaratılıyor.
Karabük Demir Çelik Fabrikaları’na “fabrikalar kuran fabrika” denmesi de boşuna değil. Ülkenin kalkınması ve gelişmesinde büyük bir misyon yükleniyor.
Böyle bir gelişme yaşayan Türkiye’miz ne yazık ki, sonradan özelleştirme furyasına kapılıyor ve bu işletmeler, o dönemdeki işlevlerini yitiriyorlar. Çünkü ülkeyi yöneten kafa öyle istiyor.
Kırıkkale ve Karabük, bu büyük başarıya imza atarlarken, köyden geleni tam anlamıyla işçi yapamamanın eksikliğini de yaşıyorlar. Köylü işçi karması bir durum ortaya çıkıyor ve çalışanlar sınıf bilincine erişemiyor.
Günümüzde ise Kırıkkale ve Karabük artık Türkiyemiz’in iki güzide illerindendir.
Kırıkkale ve Karabük 300 bine yaklaşmış nüfuslarıyla yine kalkınmanın motoru olma yolundadırlar.
Karabük, bağlı olduğu ilçe Safranbolu’da içine alarak bir il olma özelliğini de taşımaktadır.
Her ikisinin ortak yanı demiryoludur.
Her ikisinin ortak yanı Cumhuriyet’in ilk fabrikalarının kurulduğu yerler olmasındadır.
Her ikisi de Ankara’ya yakındır.
Dolayısıyla, Cumhuriyet Kenti olarak anılmayı hak etmektedirler.

ÖZÜR
Atatürk Yükselen Değer başlıklı yazımızda, satır ve paragraf atlaması olmuştur. Okurlarımızdan özür dileyerek, eksik kalan bölümü de bilgilerinize sunuyoruz.
“Şimdi, birileri Atatürk ne yapmıştır? CHP’nin bir çivisi yok diyorlar. Atatürk Devrim yaptı. Başkaca da bir şey yapmasına gerek yoktur. Çünkü o devrimin içeriğinde Türkiye’nin kalkınması, gelişmesi, büyümesi, güçlenmesi ve o dönem için tam bağımsızlığı vardır. Bunları millete anlatacak insanlar gereklidir şimdi bize… Bu televizyonlarda saatlerce konuşarak olmaz. Bu gazetelerde sadece yazmakla olmaz. Bunlar kitaplaştırılarak, Türkiye’deki her eve sokularak yapılabilir. Atatürk’ün Fotoğrafları’nı kaldırmayı maharet sananlar, ulusal bayramları kaldırmaya çabalayanlar, ulus devletin sonunun geldiğini satır aralarında anlatanlar ve üniter devleti tu kaka yapanlarla. iç ve dış işbirlikçilerine inat Atatürk’ü anlatma seferberliği başlatılmalıdır. Bunun öncülüğünü de O’nun kurduğu CHP yapmalıdır.”

Türbenin yer aldığı mezarlık alanına ise yüzlerce yıldır sadece 12 yaşından küçük çocuklar defnediliyor

Karamanoğlu Beylerinden Konya ve Karaman dışında defnedilen tek bey olan Pir Ahmed Bey’in türbesi çok sayıda ziyaretçi ağırlarken, türbenin cenaze kısmının yer aldığı sanduka Türkiye’deki tüm örneklerinin aksine girişten 4 basamak inilerek ulaşılan alt katta bulunuyor, üzeri mescit yapılan türbenin üzerinde namaz kılınırken, türbe bu özelliğiyle nadir görülen bir özelliğe ev sahipliği yapıyor. Türbenin yer aldığı mezarlık alanına ise yüzlerce yıldır sadece 12 yaşından küçük çocuklar defnediliyor.

Tarihçilere göre 1464-1469 yılları arasında idare ettiği beylik döneminde çalkantılı dönemler geçiren, ve bu dönemde intihar girişiminde bile bulunduğu iddia edilen Karamanoğlu Sultanzade Pir Ahmed Bey, Osmanlı ile yaşadığı inişli çıkışlı mücadele sonunda 1487 yılında fiilen ortadan kalkan Karamanoğlu Beyliği’nin genel bağımsızlık karakteri göz önüne alındığında son Karamanoğlu beyi olarak kabul ediliyor.

“Fatih Sultan Mehmet’in hem halasının oğlu hem de kayınbiraderi”

Pir Ahmed Bey’in Osmanlı ile ilgili akrabalık ilişkilerini anlatan Gümüşhane Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bölümü Öğretim Görevlisi tarihçi-yazar Serhat Doğan, “Pir Ahmed Bey Konya merkezli Karamanoğulları Beyliği’nin son hükümdarı. Doğumuyla alakalı kesin bir kayıt elimizde yok ama ölümünü kesin olarak biliyoruz 1474. Beylik süresini biliyoruz 1464’te Karamanoğulları Beyliği’nin başına geçiyor. İnişli çıkışlı bir siyasi hayatı var ve 1474’te de Uzun Hasan’ın kendisine dirlik olarak verdiği şu anki Pirahmet Köyü’nde hayatını kaybediyor. Tabi popüler kültürün diziler aracılığıyla bizim hatırlamamıza yeniden vesile olduğu isimlerden birisi Pir Ahmed Bey. Akrabalık ilişkileri çok çetrefilli Osmanlı hükümdarı Çelebi Mehmed’in kızı İlaldı Hatun Pirahmed Bey’in annesi. İlaldı Hatun aynı zamanda Fatih Sultan Mehmed’in halası. Çelebi Mehmed Karamanoğulları ile olan ilişkilerini düzeltmek için kızı İlaldı Hatun’u Karamanoğlu İbrahim Bey ile evlendiriyor. Bu evlilikten 6 erkek 1 de kız çocuk dünyaya geliyor. Bu 6 erkekten birisi Pir Ahmed Bey. Annesinin Osmanlı hanedanına mensup olması nedeniyle Pir Ahmed Bey daha sonra tahta çıkacak olan Fatih Sultan Mehmed ile hala çocukları. İlginçtir Fatih Sultan Mehmed tahta çıktıktan sonra Karamanoğulları Beyliği ile olan ilişkilerini düzeltmek için oradan bir evlilik yapıyor ve Pir Ahmed Bey’in kız kardeşi Gülşah Hatun’u sarayına eşi olarak getiriyor. Bu vesile ile de Fatih Sultan Mehmet ve Pir Ahmed Bey bir kayınbiraderlik ilişkisi de kuruyorlar” dedi.

“Türkiye’de çok az görülen bir türbe özelliğine sahip”

Türbenin barındırdığı özellikleriyle çok nadir bir yapıda olduğunu aktaran tarihçi-yazar Serhat Doğan, “Daha sonraki süreçte 1534’te Irakeyn Seferi sırasında Kanuni Sultan Süleyman tarafından buradaki türbenin yaptırıldığını biliyoruz. Dikdörtgen bir yapı üzerine inşa edilmiş bir klasik Osmanlı dönemi türbelerinden birisi. Buranın ilginç bir özelliği var sanduka kısmı türbenin alt tarafında üst tarafına daha sonra bir mescit inşa edilmiş ve bugün insanlar hemen sandukanın üstünde girip namazlarını kılabiliyorlar. Bu da Türkiye’de çok az görülen bir özellik olarak karşımıza çıkıyor” diye konuştu.

Camiler ve Din Görevlileri Haftası vesilesiyle tarihi camileri tekrar yeni baştan gözden geçirdiklerini ifade eden Bostancı, “Camilerimizin eksiği noksanı tamamlanıyor. Hafta vesilesiyle temizliği yapılıyor. Hatta bazı camilerimiz özellikle tarih camilerimiz gül sularıyla yıkanıyor, güzel kokar hale geliyor. Özellikle Safranbolu dediğimiz bölgede tarihi bölgede birkaç camimiz var ki bunları öne çıkıyor. Köprülü Mehmet Paşa Camii, İzzet Mehmet Paşa Camii, Kazdağlı Camii, Eski Camii, Lütfiye Camii. Bunlar öne çıkan hem yerli hem yabancı turistlerin ziyaret ettiği ve ziyaret etmek istediği camiler. Köprülü Mehmet Paşa Cami’mizin bir özelliği bahçesinde muvakkıthanesi var. Yani günün belli saatinde, güneş ışığının yardımıyla namaz vakitlerinin tespit edildiği özel bir camimiz. Hala dimdik ayakta ve inşallah kıyamete kadar dimdik ayakta kalacak” dedi. (İHA)

Osmanlı su kültürünün başyapıtlarından biri olan çeşmeler, kimi zaman muslukları sökülmüş, kimi zamanda üzeri kırık dökük haliyle görülüyor. Tescil kaydı olan 100’ü aşkın tarihi çeşmenin bulunduğu Safranbolu’da, bazı çeşmelerin bakımsız halleri gözlerden kaçmadı. Çeşmelerin sahipsiz olduğunu dile getiren bir vatandaş, “Çeşmeler yavaş yavaş yok oluyor. Bazılarının hiç suyu akmaz oldu. Bazı çeşmelerin oluğu toprakla doluyor, içinde bitkiler büyümüş. Buraları gezerken gördüğümüz yerli turistler bile çeşmeleri görünce yazık diyor. Çatısında kiremitler dökülmüş. Önceleri çeşmeler kentimizdeki hayır sahipleri tarafından restore edilmişti. Yeniden bir proje yapılabilir. Bu konuda çok eksikliklerimiz var. Çeşmeleri yaptıranlar ve çeşmelerin hikâyeleri hakkında yazılar konulabilir. Bu bakımsız görüntüler bize hiç yakışmıyor. Tarihi çeşmelerin sahibi yok maalesef.” dedi.

ÇEŞME KALDIRILDI

Kıranköy kent merkezinde başlatılan bakım ve onarım çalışmaları ağır aksak devam ediyor. Belediyenin halk masasının bulunduğu refüj içerisinde bulunan alandaki çeşme kaldırıldı. Kaldırım taşları yenilendi. Su israfını önlemek amacıyla kaldırılan çeşmenin başka bir alana yerleştirileceği öğrenildi. Vatandaşlar, “Su ihtiyacımızı karşılayacak bir çeşme gerekiyor. Burası tarihi ve turistik bir kent, küçük havuzlar ve çeşmeler mutlaka olmalı” diyerek yeni projeler beklediklerini dile getirdi.

ÇEŞME DURAĞINDA ÇEŞME YOK

Safranbolu, Emek mahallesinde Muradiye caddesinden Paşapınarı caddesine dönüşte yer alan çeşme durağında ise çeşme bulunmuyor. Tarihi çeşmenin bulunduğu yer de durak değil. Kültürel belleğimize yerleşen çeşme kelimesi, olmayan çeşmeyi bile canlı tutuyor. İyileştirme ve sağlamlaştırma ihtiyacı olan çeşmelerin restorasyonunun yapılıp yapılmayacağı ise merakla bekleniyor. (Haber Merkezi)

“Bayram dolayısıyla çekme helvaya ilgi yoğunlaştı”
Coğrafi işaretli Kastamonu çekme helvasının hafif bir tatlı olması sebebiyle yoğun talep gördüğünü kaydeden Satı Aşlakcı, “Kastamonu’nun meşhur tatlısı olan çekme helva, hafif olduğu için özellikle şeker hastalarının da tüketebileceği hafif bir tatlıdır. Bayram dolayısıyla çekme helvaya ilgi yoğunlaştı. Kastamonu’nun en lezzetli tatlılarından birisidir ve kalitenin tek adresi olarak bilinir. Daha öncelerden bu tatlıyı saraylarda yaparlarmış, o günden günümüze kadar gelmiştir” dedi. (İHA)