“Ben oğlumu göremedim otele gönderdiğim biçimiyle hatırlıyorum”

Oğlunu otele gönderdiği haliyle hatırladığını söyleyen Yiğit’in annesi Serpil Gençbay, “78 kişinin öldüğü ailelerin yok olduğu duruşma bu türlü olmamalı. Oğlum 2000 doğumlu çok kısa bir müddet evvel mezun oldu. Biz hangi otel olduğunu bile bilmiyorduk televizyonlar 3 kişi 5 kişi yazıyor. Otele kimse rahat çıkamıyor bir sürü kişiyi siyah poşetlere koymuşlar. Sorduğumuzda çocukların çıktığını söylüyorlar. Kime sorsak bilgi alamıyoruz. Ferdî gayretlerimizle çocuklarımızı aradık. Biz saatlerce çocuklarımız öldü mü? Kaldı mı? kanısıyla yaşadık. Ben oğlumu göremedim otele gönderdiğim formuyla hatırlıyorum. Aylarca telefonlarımıza bakamadık” formunda konuştu.

“Herkes birbirini suçluyor”

Mahkemede savunma verenlerin birbirlerini suçladığını lisana getiren Serpil Gençbay, “Ben yavrularımızın bize güç verdiğini düşünüyorum, onlarda bizimle bir arada bu duruşmada. Biz yalnızca çocuklarımızın kanı yerde kalmasın diye uğraş ediyoruz. Biz bu sanıkların anneleri çocukları aileleri ölmesin diye gayret ediyoruz. Biz bu sanıklar için bile uğraş ediyoruz. Alp ve yiğit kimseyi tanımamalarına karşın o çığlıklara kayıtsız kalmayarak tekrar otele girmişler biz 10. Katta bulduk. Bu çocuklar bize ve topluma ders vermek istedi. Bize anne, baba biz öldük lakin geri kalanı sizde bu toplum bu türlü olmasın demek istediler. Kim hatalı kim hatasız bilmem lakin hiç kimse her şeyi açık konuşmuyor. Herkes birbirini suçluyor. Burada bunu yapanlar yangında neler yapmıştır. Benim oğlumun ölme sebebi gerçek düzgün yetiştirilmesidir ben burada kendimi suçluyorum. Çocuklarımı gerçek ve düzgün yetiştirdiğim için. Ben burada neyin yargılanmasının yapıldığının farkında değilim. Bir beşerde merhamet olur” dedi.

“Doktorların yüzüne bakın ve aklına Yiğit gelsin”

Sanıklardan kendisinin yüzüne bakmasını isteyen acılı anne, “Yarın öbür gün hastaneye gittiğinizde tabiplerin yüzüne bakın ve aklına yiğit gelsin. Herkesten şikayetçiyim ve en ağır cezayı almalarını istiyorum” sözlerini kullandı.

“Bir babanın oğlunu mezara koyarken yüzünü bile görememesi nasıl bir duygudur”

İçeride kalanları kurtarmak üzere alevlerin ortasına giren ve hayatını kaybeden Alp Mercan’ın babası Eray Mercan, “Benim oğlum ne otelde çalışan ne idare heyetinde ne itfaiye eri ne de otelin sahibi lakin oğlum insanları kurtarmak için otele girdi. Oğlumu DNA testiyle tespit ettirdik. Bir babanın oğlunun naaşını alması, mezara koyarken yüzünü bile görememesi nasıl bir histir. Şikayetçiyim davaya katılmak istiyorum” dedi.

“Oğlum olmadan kurtarıp gönderdiğiniz otomobile hepinizi koyup yakmak geliyor içimden”

Alp Mercan’ın acılı annesi Ceyda Mercan, “Ceset torbalarından oğlumu bulmaya çalıştım. Bulurum diye dua ettim lakin bulamadım. Oğlumu teşhis için DNA’mı verdim. Mezar başında oğlumu öpmeden son seyahatine uğurlayan anneyim ben. Oğlum teşhis edilecek durumda değildi. Eşim oğlunun sünnetine bile dayanamazken öpmeye doyamadığı oğlumu kendi elleriyle mezara koydu. 78 kişiyi siz öldürdünüz, katilsiniz. Siz otoparktan otomobilleri çekerken Yiğit ve Alp üst katlarda insanları kurtarmaya çalıştı. Öteki canlar ölmesin diye bu ihmalin hesabı sorulmalı. Sadece bir ceza değil belgede yer alan herkesin gerçeklerle yüzleşmesini adaletin satırlarda değil vicdanlarla da tecelli edilmesi gerekir. Oğlum olmadan kurtarıp gönderdiğiniz otomobile hepinizi koyup yakmak geliyor içimden. Şikayetçiyim” diye konuştu.

“Ben oğlumu göremedim otele gönderdiğim biçimiyle hatırlıyorum”

Oğlunu otele gönderdiği haliyle hatırladığını söyleyen Yiğit’in annesi Serpil Gençbay, “78 kişinin öldüğü ailelerin yok olduğu duruşma bu türlü olmamalı. Oğlum 2000 doğumlu çok kısa bir müddet evvel mezun oldu. Biz hangi otel olduğunu bile bilmiyorduk televizyonlar 3 kişi 5 kişi yazıyor. Otele kimse rahat çıkamıyor bir sürü kişiyi siyah poşetlere koymuşlar. Sorduğumuzda çocukların çıktığını söylüyorlar. Kime sorsak bilgi alamıyoruz. Şahsî gayretlerimizle çocuklarımızı aradık. Biz saatlerce çocuklarımız öldü mü? Kaldı mı? kanısıyla yaşadık. Ben oğlumu göremedim otele gönderdiğim biçimiyle hatırlıyorum. Aylarca telefonlarımıza bakamadık” biçiminde konuştu.

“Herkes birbirini suçluyor”

Mahkemede savunma verenlerin birbirlerini suçladığını lisana getiren Serpil Gençbay, “Ben yavrularımızın bize güç verdiğini düşünüyorum, onlarda bizimle bir arada bu duruşmada. Biz yalnızca çocuklarımızın kanı yerde kalmasın diye uğraş ediyoruz. Biz bu sanıkların anneleri çocukları aileleri ölmesin diye uğraş ediyoruz. Biz bu sanıklar için bile gayret ediyoruz. Alp ve yiğit kimseyi tanımamalarına karşın o çığlıklara kayıtsız kalmayarak tekrar otele girmişler biz 10. Katta bulduk. Bu çocuklar bize ve topluma ders vermek istedi. Bize anne, baba biz öldük ancak geri kalanı sizde bu toplum bu türlü olmasın demek istediler. Kim hatalı kim hatasız bilmem lakin hiç kimse her şeyi açık konuşmuyor. Herkes birbirini suçluyor. Burada bunu yapanlar yangında neler yapmıştır. Benim oğlumun ölme sebebi hakikat düzgün yetiştirilmesidir ben burada kendimi suçluyorum. Çocuklarımı yanlışsız ve düzgün yetiştirdiğim için. Ben burada neyin yargılanmasının yapıldığının farkında değilim. Bir beşerde merhamet olur” dedi.

“Doktorların yüzüne bakın ve aklına Yiğit gelsin”

Sanıklardan kendisinin yüzüne bakmasını isteyen acılı anne, “Yarın öbür gün hastaneye gittiğinizde hekimlerin yüzüne bakın ve aklına yiğit gelsin. Herkesten şikayetçiyim ve en ağır cezayı almalarını istiyorum” sözlerini kullandı.

“Bir babanın oğlunu mezara koyarken yüzünü bile görememesi nasıl bir duygudur”

İçeride kalanları kurtarmak üzere alevlerin ortasına giren ve hayatını kaybeden Alp Mercan’ın babası Eray Mercan, “Benim oğlum ne otelde çalışan ne idare şurasında ne itfaiye eri ne de otelin sahibi fakat oğlum insanları kurtarmak için otele girdi. Oğlumu DNA testiyle tespit ettirdik. Bir babanın oğlunun naaşını alması, mezara koyarken yüzünü bile görememesi nasıl bir histir. Şikayetçiyim davaya katılmak istiyorum” dedi.

“Oğlum olmadan kurtarıp gönderdiğiniz otomobile hepinizi koyup yakmak geliyor içimden”

Alp Mercan’ın acılı annesi Ceyda Mercan, “Ceset torbalarından oğlumu bulmaya çalıştım. Bulurum diye dua ettim fakat bulamadım. Oğlumu teşhis için DNA’mı verdim. Mezar başında oğlumu öpmeden son seyahatine uğurlayan anneyim ben. Oğlum teşhis edilecek durumda değildi. Eşim oğlunun sünnetine bile dayanamazken öpmeye doyamadığı oğlumu kendi elleriyle mezara koydu. 78 kişiyi siz öldürdünüz, katilsiniz. Siz otoparktan otomobilleri çekerken Yiğit ve Alp üst katlarda insanları kurtarmaya çalıştı. Öteki canlar ölmesin diye bu ihmalin hesabı sorulmalı. Sırf bir ceza değil evrakta yer alan herkesin gerçeklerle yüzleşmesini adaletin satırlarda değil vicdanlarla da tecelli edilmesi gerekir. Oğlum olmadan kurtarıp gönderdiğiniz otomobile hepinizi koyup yakmak geliyor içimden. Şikayetçiyim” diye konuştu.

“Biz kimseden rol çalmıyoruz”

Bugün meclis toplantısında konuşan Lider Sevindi, “Biz kimseden rol çalmıyoruz. Vazifemizi yapıyoruz. 2024 Şubat ayında kelam vermiştik. Kelamımızı yerine getirdik. Bu işletmeleri Valiliğimiz ve Emniyet Müdürlüğümüzle bir arada kapattık. Bu işletmeleri biz haricinde bir kurum kapattı ise davalar neden Amasya Belediyesi’ne açıldı? Bunun karşılığı herkes tarafından sorgulanmalı. Bir işletmeyi kim açtıysa fakat o kapatabilir. Bu işletmeleri bizden evvel Cumhur İttifakı periyodunda açılmış. Lakin biz sorumluluk aldığımızda birileri rol çaldı diye düşünürüm. Biz verdiğimiz kelamımızı tuttuk. Amasya’da toplumsal yapımızı bozan bu tip yerlere ruhsat vermedik” kelamlarına yer verdi.

“Kimse Amasya Belediyesi’nin emeğini gasp etmesin”

Ruhsat alınmak istenen 2 masaj salonuna da müsaade vermediklerine değinen Sevindi, “Şehrin huzur ve güvenliği hepimiz için kıymetli. Bu huzur ve inancı biz Amasya Valiliği ve Emniyet Müdürlüğü ile tesis etmeye devam edeceğiz. Kimse Amasya Belediyesi’nin emeğini gasp etmesin. 20 yıldır iktidarda olan parti bu yerler için sorumluluk almamış. Bugün geldiğimizde bizim aldığımız sorumluluğun üzerinden siyaset yapmasın. Biz işletme ruhsatlarını kapattık, iptal ettik. Onlar da dava açtılar. Bir kısmı yürütmeyi durdurma almıştı. Yapmış olduğumuz savunmalarla yürütmeyi durdurmaları da kaldırdık. İşyeri ruhsatlarını iptal ettiğimiz yerlerin hiçbirisi şu anda faaliyette değil” biçiminde konuştu.

“Hayatta olduğumuz sürece kurulu sömürü nizamını yıkmak için uğraş vereceğiz”

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın selamlarını getirdiğini söyleyen AK Parti Genel Lider Yardımcısı ve Seçim İşleri Başkanı Ali İhsan Yavuz, “Hakikaten ülkemiz hoş, Kastamonu hoş fakat bu hoşlukları elimizden almak isteyen içte ve dışta birçok kitle de var, cenah da var. Nedir sıkıntı? Sorunun aslı şudur. Dünyada kurulu bir sömürü tertibi var. Bu sömürü tertibine çomak sokmak isteyen kim varsa onu yok etmek istiyorlar. Biz de var olduğumuz sürece, hayatta olduğumuz sürece, canlarımız bedende olduğu sürece kurulu sömürü tertibini yıkmak için uğraş vereceğiz. O kurulu sömürü nizamına çanak tutan ve onların değirmenine su taşıyan kim varsa daima karşımızda olacak. Zira bu ülke bizim. Kastamonu bizim, Ankara bizim, Sakarya bizim, Türkiye bizim. Türkiye’mizi bu ülkemizi yaşanılamaz bir hale sokmaya kimsenin hakkı yok. Bölmeye kimsenin hakkı yok. Terör faaliyeti içerisinde kin kusmaya, canilik yapmaya kimsenin hakkı yok ve bugün coğrafyamızla bir grup zorluklar içerisinde dünyada. İşte amaç şu: ‘Aman ha güçlü bir medeniyet ortaya çıkmasın ve bizim kuruluş sömürü sistemimize kimse çomak sokmasın’ Ancak biz onları rahatsız etmeye devam edeceğiz. Biz ‘Dünya beşten büyüktür’ demeye devam edeceğiz. Biz Şimon Peres’in yüzüne karşı ve İsrail’in yüzüne karşı ‘Siz adam öldürmeyi uygun bilirsiniz, siz zalimin ta kendisiniz’ demeye devam edeceğiz. Biz, Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın dediği üzere ‘Kimse olmasa bile Filistinlerin, Gazzelilerin, kimsesizlerin, mağdurların yanında olmaya, Allah’ın müsaadesiyle devam edeceğiz’ ve biz, Sayın Cumhurbaşkanımızdan aldığımız ilhamla var gücümüzle milletimize, hizmetkarlık etmeye devam edeceğiz” sözlerini kullandı.

“Biz, PKK’yla, FETÖ’yle ve diğer bir grup terör ögeleriyle çok yaman uğraşlar ettik”

Teröre yönelik atılımların arttığını söyleyen Yavuz, “Çok büyük gayretler kelam konusu. Nasıl gayret verdiğimizi biliyorsunuz. Biz, PKK’yla, FETÖ’yle ve öbür bir ekip terör ögeleriyle çok yaman çabalar ettik. Ancak biz o çabaları verirken maalesef bizim işimizi zorlaştıran içten dıştan bir sürü güç odağı oldu. Lakin en kıymetlisi de bize İHA ve SİHA vermediler. Şöyle 5-10 tane İHA vardı, İsrail’den alınmıştı, tamiratı bile yapılmıyordu ve bilgiler nedense bizden evvel diğer yerlere gidiyordu. Adeta yalvarıyorduk, hatırlayın, Cumhurbaşkanımız, başbakan olduğu birinci periyotlarda de Amerika’ya gittik, İHA istedi yok dediler. Hava savunma sistemi istedik vermediler, müeyyide uyguladılar, yaptırımda bulundular. Lakin dedik ki biz alacağız. Zira hükümranlık yetkisi gereği bu millet kendi kararını verip S-400 savunma sistemini aldık. İHA-SİHA vermeyince de İHA’larımızı, SİHA’larımızı yaptık. Bugün bütün dünyaya da satıyoruz. Hatta ve hatta Allah’ın müsaadesiyle beşinci kuşak savaş uçağını üreten çok az ülke var. Biz onlardan birisiyiz. KAAN’ımız geliyor, envanterimize yakında girecek. İHA-SİHA’lar o bölgede kuş uçurtmadı adeta, güvenlik vazifelerimiz, emniyet teşkilatımız, askeriyemiz ve başka üniteler o İHA’ların, SİHA’ların da sağladığı imkanlarla terörü adeta köşeye sıkıştırdı. Bugün bir ekip adımlar var. Ya terörsüz Türkiye olacak, ya olacak? Ya terörden kurtulacağız ya kurtulacağız. Ya terörü kurutacağız ya kurutacağız. Öteki devası yok” formunda konuştu.

İftarın akabinde konuşan AK Parti Kastamonu Vilayet Lideri Ahmet Sevgilioğlu ise, “Böyle bir aktiflikte bu güzide toplulukla bizleri cem eden ve birlikte bu mübarek Ramazan ayının birinci günlerinde iftarımızı bir arada açmamıza vesile olan rabbime hamdolsun. Rabbim bizleri birlik ve beraberlikten ayırmasın. Güzeli ile ramazan bayramlarında ulaştırmayı nasip etsin. Rabbim bizlere hakkın isteğini, halkın ve üyelerimizin duasını almayı nasip etsin. Gönül soframıza ortak olduk, katılımlarınızdan ötürü hepinize şükranlarımızı sunarız” dedi.

İftar programına, şehit yakınları, gaziler ile aileleri, kamu kurum ve kuruluş müdürleri, sivil toplum kuruluşu liderleri, huzurevinde ve sevgi meskenlerinde kalan yaşlılarla çocuklar katıldı.

Bolu’da Kartalkaya Kayak Merkezi’nde bulunan Grand Kartal Otel’de 21 Ocak gecesi çıkan yangında 78 kişi hayatını kaybetti. Bolu Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında 31 kişi gözaltına alındı. Ortalarında otelin sahibi Halit Ergül, genel müdürü Emir Aras, itfaiyeden sorumlu Bolu Belediye Lider Yardımcısı Sedat Gülener, İtfaiye Müdür vekili Kenan Coşkun’un da bulunduğu 22 kuşkulu tutuklandı. Grand Kartal Otel’deki yangınla ilgili TBMM’de kurulan Meclis Araştırma Komitesi bugün otelde incelemelerde bulundu. Komisyon Başkanı AK Parti Erzurum Milletvekili Selami Altınok öncülüğünde milletvekilleri ve uzman heyeti otelin katlarında inceleme yaptı. İncelemenin akabinde basın mensuplarına açıklamalarda bulunan Komisyon Başkanı Altınok, kurumsal sorumluluk tespiti ve bu üzere olayların bir daha yaşanmaması üzerine çalışmaların sürdüğünü aktardı.

“Yangınların yaşanmadığı bölgelerde nasıl tedbirler alındığını araştıracağız”

İncelemelerin devam edeceğini aktaran AK Parti Erzurum Milletvekili Selami Altınok, “Kartalkaya’da meydana gelen yangını araştırıyoruz. Sorumlu kurumların tespiti ve bundan sonra Türkiye’de buna misal acı olayların meydana gelmemesi için neler yapılması gerektiğini inceliyoruz. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kurulan bir araştırma komitesi olarak bugün bölgedeyiz. Kurulumuzda her siyasi partiden arkadaşlarımız yer almakta. Bu acı olayın yaşandığı bölgeye geldik, otellerde ve etrafta incelemelerde bulunduk. Mevzuyla ilgili teknik bilgisi olan uzmanlardan ve akademisyenlerden ayrıntılı bilgi aldık. Malumunuz, yaklaşık 3 haftadır bu hususta çalışıyoruz. Daha evvelki süreçte ilgili Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Afet ve Acil Durum İdaresi Başkanlığı’nı dinledik. Önümüzdeki hafta Çalışma Bakanlığı’nı ve öteki ilgili kurumları dinleyeceğiz. Sürecin ilerleyen evrelerinde, burada misyon almış üniversite hocalarımızı da çağırıp dinleyeceğiz. Ayrıyeten, turizm bölgelerinde yaşanan güzel örnekleri inceleyecek, bu çeşit yangınların yaşanmadığı bölgelerde nasıl tedbirler alındığını araştıracağız” dedi.

“Kimlerin ihmali yahut kusuru var, bunları araştıracağız”

Bir daha bu türlü olayların yaşanmaması üzerine çalışmalarını yürüteceklerini ifade eden Komisyon Başkanı Milletvekili Altınok, “78 insanımız canını kaybetti. Milletimizin yüreği yandı. Hepsine Allah’tan rahmet diliyorum. Bir daha bu türlü olaylar yaşanmaması için neler yapabiliriz, kimlerin ihmali yahut kusuru var, bunları araştıracağız. Meclis araştırması boyutuyla sorumlulukları tespit edeceğiz. Sonucunda da hazırlayacağımız raporla, bir daha bu türlü durumların yaşanmaması için çalışma yapacağız. hem meclisin hem de yürütmenin üzerine düşen misyonları belirteceğiz. Şayet yasal düzenlemeler gerekiyorsa, meclise sunacağız. Yürütme organının alması gereken önlemler varsa, bunları da ileteceğiz” dedi.

“Burada her şey eksiksiz olsaydı, 78 insanımızı kaybetmezdik”

Yangınla ilgili ihmalin açık olduğunu ve bahisle ilgili kimsenin sorumluluktan kaçamayacağını söyleyen Altınok, “Özellikle uzmanlarımızdan yangının başladığı yer, yayılma hali ve kullanılan gereçler hakkında bilgiler aldık. Fakat şu basamakta ayrıntılı açıklama yapmak yanlışsız olmaz. Burada her şey eksiksiz olsaydı, 78 insanımızı kaybetmezdik. Ortada bir külfet, bir kusur, bir ihmal olduğu açık. Bu türlü hiç kimsenin sorumluluk almadan kenara çekilmesi kelam konusu değil. Herkesin bu olayın vebalini taşıması ve gereken sorumluluğu üstlenmesi gerekiyor. Cumhuriyet Başsavcılığı şu anda kendi isimli soruşturmasını yürütüyor. Bizim araştırma komitesi olarak misyonumuz, olayın meydana gelmesinde kurumların sorumluluğunu tespit etmek ve misal olayların yaşanmaması için alınması gereken önlemleri belirlemek. Meclisin düzenleyebileceği yasalar varsa bunları sunacağız. Eksiklikler varsa, bunların giderilmesi için tavsiyelerde bulunacağız. Şimdi raporumuz tamamlanmadı, 78 vatandaşımızın hayatını kaybettiği bir yerde hiçbir kurum, hiçbir kimse ‘ben sorumsuz değilim’ diyemez. Herkesin kendi üzerine bu olayın vebalini yüklemesi lazım. ‘Ben sorumsuzum, diğer kurum daha sorumlu’ diyerek bu işin içinden çıkma bahtımız yoktur” halinde konuştu.

“Hem milletimize hem de hayatını kaybeden 78 vatandaşımızın ailelerine karşı sorumluyuz”

Dün komitede çıkan tartışmaya ait konuşan Milletvekili Altınok, “Bizim yazılı davetimiz standart bir araştırma komitesinin kullandığı resmi yazıdır. İlgili bakanlıklara ve kurumlara, en az genel müdür yahut lider düzeyinde bilgi verebilecek yetkililerin görevlendirilmesini talep ettik. Kurum kimi uygun görürse onu gönderir. Kim olursa olsun, şayet kurul olarak faydalanabileceğimiz bilgileri varsa çağırırız. Hiçbir kişi veya kurumu dışlamayız. Tüzel gereklilik çerçevesinde çağırdığımız şahıslar komiteye gelmek zorundadır. Burada siyasi hesaplarla hareket edemeyiz. Hem milletimize hem de hayatını kaybeden 78 vatandaşımızın ailelerine karşı sorumluyuz. O yüzden bu mevzuyu siyasi tartışmalara çekmeden, büsbütün objektif ve adaletli bir biçimde incelemeye devam edeceğiz. Küçük hesaplarla değil, bundan sonra emsal acıların yaşanmaması için çalışacağız” sözlerine yer verdi.

“Hiç kimse bu topraklarda yalnız olduğunu ve kimsesiz olduğunu düşünmesin”

Açılışı yapılan Cumhuriyet Meydanı düzenlemesine ilişkin de konuşan CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, şöyle devam etti:

“Adı Cumhuriyet Meydanı. Gazi Mustafa Kemal der ki, Cumhuriyet hazırlıktır. Ben Anadolu’nun kuş uçmaz kervan geçmez bir köyünde doğdum. Ama bugün Cumhuriyet Halk Partisi’nin genel başkanıyım. Beni buraya taşıyan, Cumhuriyetin bana sağladığı, aileme sağladığı bütün bireylere sağladığı imkanlardır. Cumhuriyet sayesinde okudum. Cumhuriyet sayesinde liseleri, üniversiteyi bitirdim. Ve dolayısıyla cumhuriyet sayesinde demokraside önemli yerlere geldi. Parlamentoda görev yaptım. O nedenle bu meydanın hakkını bilmemiz lazım. Ve cumhuriyetin ne olduğunu da asla unutmamamız lazım. Cumhuriyet fazileti, Cumhuriyet bilhassa kimsesizlerin kimsesi ise hiç kimse bu topraklarda yalnız olduğunu ve kimsesiz olduğunu düşünmesin. Hepimiz dayanışma içinde ve o dayanışma kültürünü büyüterek ve adaleti arayarak doğruları mutlaka yakalamak zorunda.”

Ardından Cumhuriyet Meydanı’nın açılış kurdelesi kesildi.