“Zahmetli bir eser, toplaması zor”

Pazarda alışveriş yapan vatandaşlardan Mustafa Keskin, “Alaplı kuzu kestanesinin en bariz özelliği çiğ olarak tüketilebilmesidir. Ormanlardan doğal, organik biçimde köylülerimiz topluyor. Zahmetli bir eser, toplaması sıkıntı. İnşallah bu yıl bol eser olur ve fiyatlar dengelenir” dedi.

“Lezzeti için kilometrelerce yol geliyoruz”

İstanbul’dan gelen Mehmet Meşeli, “Bursa’dan, İstanbul’dan, farklı vilayetlerden kestane almaya gelenler var. Alaplı kestanesi lezzetli, kabuğu ince ve kuzu kestanesi olduğu için bu kadar yolu geliyoruz. Herkes bu bölgenin kestanesini tercih ediyor” diye konuştu.

Düzce’den gelen Resul Lafcı ise, “Batı Karadeniz bölgesinin en meşhur kestane pazarı Çarşamba günleri burada kuruluyor. Buranın kestanesi küçük fakat çok lezzetli. O yüzden herkes Alaplı’yı tercih ediyor” dedi.

“Bu kestane kışın ilaç”

Ankara’dan gelen Ahmet Keskin, “Ankara’dan yalnızca kestane almak için geliyoruz. Bu kestane, İç Anadolu’da en çok tercih edilen çeşit. Bursa, Kütahya, İzmir tarafında da var lakin Alaplı kestanesi daha tatlı ve şekerli. Doyurucu özelliğinin yanı sıra içerdiği vitamin ve minerallerle kışın ilaç üzere geliyor” tabirlerini kullandı.

“Zahmetli bir eser, toplaması zor”

Sezonun birinci kestanelerini almak için pazara gelen vatandaşlardan Kemal Kızılarslan, Düzce kestanesinin en bariz özelliğinin çiğ olarak tüketilebilmesi olduğunu söyledi. Kızılarslan, eserin yöreye has ve çok lezzetli olduğunu belirterek, “Ormanlardan doğal, organik bir biçimde köylülerimiz topluyor. Aslında zahmetli bir eser, toplaması sıkıntı. İnşallah bu yıl eser bol olur ve fiyatlar da dengelenir” dedi.

“Kilogram fiyatı 200 liradan başlıyor, 400 liraya kadar çıkabiliyor”

Kestane satıcısı Yasin İzmirli ise hava koşulları nedeniyle bu dönem randımanın bir ölçü düşük olduğunu, bu durumun da fiyatlara yansıdığını tabir etti. İzmirli, “Düzce’nin kuzu kestanesi pazara indi. Tadı da lezzetli, büsbütün doğal ancak bu sene biraz randımanı zayıf üzere duruyor. Hava kaidelerinden ötürü biraz randımanında düşüş var, onun dışında lezzetinde ve görünüşünde deforme yok. Randıman az olduğu için fiyatlar yüksek. Kestanenin kalitesine ve boyutuna nazaran kilogram fiyatı 200 liradan başlıyor, 400 liraya kadar çıkabiliyor” tabirlerini kullandı.

Kestane balının Karadeniz Bölgesi için epeyce kıymetli bir arı eseri olduğunu tabir eden Prof. Dr. Talip Çeter, “Kestane balı, Karadeniz Bölgesi için epeyce değerli bir arı eseri. Hem katma bedeli yüksek hem de şifa kaynağı olarak kullanılan bir arı eseri. Kestane balı, kestane bitkisinin polen ve nektarından arı tarafından alınarak üretiliyor lakin son vakitlerde bilhassa yurtdışı kaynaklı olarak ülkemize giren ve Kastamonu bölgesini de ağır olarak etkileyen kestane gal arısı, değerli derecede randımanda düşüşe sebep oldu. Orman Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan hem fizikî hem de biyolojik çabayla bunun bu yıl gerilediğini görüyoruz. Gal arısının yayılışının ve salgınının kestane ormanlarında gerilediğini görüyoruz. Kestane bitkisinin bilhassa yıllık filizlerine yumurta bırakmak suretiyle burada oluşturduğu gal, hem fotosentetik üretimini engelliyor ve bitkinin gelişimini engellemek suretiyle de çiçeklenmesini hasebiyle polen ve nektar üretimini olumsuz istikamette etkilemek suretiyle bundan bir yan eseri olarak elde edilen bal üretimini de çok olumsuz etkiliyor” dedi.

“Gal arısıyla ilgili daha çok araştırmaların yapılması gerekiyor”

Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Fakültesi doktora öğrencisi Serhat Karabıcak ise, “Şu anda maalesef ki rekoltenin düşük olmasının sebeplerinden biri olarak gal hastalığını görebiliyoruz. Hem çiçeklenmeyi engellemesi hem de ağacı neredeyse kurutacak seviyeye kadar getirmesi sebebiyle gal arısı büyük bir tehlike oluşturmaktadır. Gal arısının ülkemize Bursa bölgesinden yaklaşık 7-8 yıl evvel giriş yaptığı bilinmektedir. Bundan ötürü kestane balı üretimi ve kestane eserleri bilhassa büyük rekolte kaybına neden olmaktadır. Gal hastalığıyla ilgili çalışmalar yapılmaktadır. Ormancılarla görüştüğümüz vakit predatörü olan bir böceği saldıkları ve bunun ne kadar kâfi olduğunu yıllar bunu bize gösterecek. Bu mevzuda daha çok araştırmaların yapılması gerekiyor. Türkiye burada kestane balı üretiminde öncü ülke” formunda konuştu.

“Gal arısında bu yıl düşüş görülmektedir”

Ballarla ilgili tez araştırması yapan Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Fakültesi Biyoloji Kısmı doktora öğrencisi Oktay Bıyıklıoğlu da, “Bunu önlemek için hem biz, Biyoloji Kısmı olarak hem de Tarım ve Orman Bakanlığının birçok çalışması mevcuttur. Bazen fermon tuzaklarıyla çalışmalar yürütülürken kimi vakitte çalışalar biyolojik gayret metodu ile yapılmaktadır. Biyolojik gayret idaresi epeyce tesirli ve dünyanın genelinde sonuç alınmış bir yoldur. Lakin bu çaba ortalama 7-8 yıl sürmektedir. Bakanlığımızın çalışmalarıyla birlikte gal arısında bu yıl düşüş görülmektedir. Birebir vakitte bizim tekrar değerli bir çıktığımız olan kestane balı üretiminde de güzelleşmeler görülmektedir. Bu yıl Karadeniz Bölgesinde çabada dördüncü yıldayız. Yaklaşık 5-6 yıl içinde beklenen kestane ormanlarında önemli düzelmeler olacaktır” tabirlerini kullandı.

“Kestanemiz bu sene az olduğu için gelmiyor”

Kestanenin 100 TL’den başlayıp 300 TL’ye kadar değişen fiyatlarla satıldığını aktaran Çelen, “Boyut farkına nazaran Kastamonu, Bursa ve Aydın’dan gelen kestaneler var. Düzce kestanemiz bu sene az olduğu için gelmiyor. Aydın ve Bursa var çoklukla. Etraf vilayetlerde kestanemiz az, bu yüzden elimize ulaşmıyor. Fazla olsaydı fiyatlarımız biraz daha düşük olurdu” diye konuştu.

“Hem kök çürümesine hem de gal arısına sağlam kestane çeşidi üretmiş olacağız”

Kestane ağaçlarının çürümesine neden olan hastalık ve zararlılara karşı güçlü çeşit oluşturmak için çalıştıklarını lisana getiren Prof. Dr. Ümit Serdar, “Bugün diktiğimiz fideler marsol anacı olarak geçiyor. Bu anaç, kök çürüklüğüne daha güçlü olması ve betizac ve maraval üzere çeşitlerle çok güzel aşı uyuşmasına sahip olması nedeniyle seçildi. Daldırmayla çoğalma sonucunda üretildi. Biz de bugün fideleri bahçemize dikiyoruz ki bundan sonra daldırma çoğaltma yolu ile bunlardan klonal anaçlar elde edeceğiz. Elde ettiğimiz anaçlarla bilhassa betizac çeşidine aşı yapacağız. Bu türlü gal arısına güçlü olan betizac çeşidini marsol anacı üzerinde yetiştirerek hakikat kestane üretimi yapmış olacağız. Aşı uyuşması çok âlâ olacak, kök çürümesi hastalığına güçlü olacak. Bu metot ile yeni kurulacak kestane bahçelerinde tam garantili bir yetiştirme prosedürü olacak” dedi.

“Kestane bahçeleri aşılı anaçlardan sağlam çeşitlerden oluşmalı”

Yeni kestane bahçelerinin aşılı, hastalıklara ve zararlılara güçlü çeşitlerden oluşturulması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Serdar, “Parselimizde dikkat çeken çok boş alanlar var. Bu boşlukların sebebi, oradaki fidanların kök çürüklüğü hastalığı nedeniyle kurumuş olmasıdır. Toprağımız, ağır killi bir toprak. Kök çürüklüğüne müsait bir toprak. Biz kestane yetiştiriciliğinde anaç faktörünü dikkate almamız gerekiyor. Kök çürüklüğüne sağlam anaçlar üzerine aşılı fidanlarla bahçe tesisi yapmamız gerekiyor. Bu açıdan daldırmayla üretilmiş marsol anacını daldırma bahçemize dikiyoruz. Bundan sonra da seri bir üretime başlayacağız. Zira bir taraftan da marsol anacını doku kültürleri çoğaltma usulü ile de çoğalttık. Onlarla da seri bir çoğaltıma devam edeceğiz” diye konuştu.

Marsol çeşidinin özellikleri ve menşeinde de bahseden Serdar, “Marsol anaçları, yurt dışından Fransa orijinli olan 1950’lerde tescil edilen bir anaç. Avrupa-Japon kestanesi melezi. Kök çürüklüğü hastalığına güçlü. Bilhassa betizac çeşidi ile aşı uyuşması kusursuz olan bir anaç olarak dikkat çekiyor” halinde konuştu.

Kestanede marsol anacının daldırma usulüyle çoğaltılması maksadıyla anaç bitkilerin yere dikimi ve çoğaltılma çalışmaları, Tarım Topluluğu Grubu’nun ve öğrencilerin de katkılarıyla Atakum’un Kayagüney Mahallesi’nde Ali Nihat Gökyiğit Araştırma İstasyonu’nda yapılmaya devam edecek.

Katil gal arsının katili torymus sinensisin böcekleri ormana salındı

Gal arısı ile biyolojik mücadelede taarruza geçen Salıpazarı Orman İşletme Şefliği, sınırlarındaki kestane ağaçlarının yoğun olarak bulunduğu Yayla Mahallesi’nde 200 adet gal arısının yırtıcısı olan torymus sinensisin böceğini kestane ormanlarına saldı. Gal arısı zararının ortadan kaldırılabilmesi için üretilen yararlı yırtıcı olan torymus sinensisin böceğinin üretilmesi ve doğaya salınması işlerinin ara vermeden artarak devam edeceği ifade edildi.

Torymus sinensisin böcekleri, doğası gereği sadece kestane ağacına oluşan gallere yumurtasını bırakıyor. Yumurtadan çıkan larvalar, kestane gal arısının larvasından beslenerek kestane gal arısını tüketip gallerden çıkmasını engelliyor. Biyolojik mücadele ile gal arılarının lavralarının yok edilerek, popülasyonunun kestane ormanlarından yok edilmesi amaçlanıyor.

“Bu kestaneyi almak için Türkiye’nin her yerinden geliyorlar”

Uzun yıllardır kestane satışı yapan Erhan Akdeniz, “Kestane sezonu açıldı. Meşhur Düzce kuzu kestanesi küçük ama lezzetli olur. Batı Karadeniz bölgesine has bir kestanedir. Kabuğu yapışmaz, damarı olmaz. Bu kestaneyi almak için Türkiye’nin her yerinden geliyorlar. Ankara’dan, İstanbul’dan yani her yerden insanlar geliyor. Düzce kuzu kestanesinin en büyük özelliği hazmı kolaylaştırır. Bu kestane ormanlarda yetişiyor. Bunu bizler ekip biçmiyoruz. Ormanlarda birebir kendisi doğal olarak yetişir, ilaç, hormon olmaz. Fındık gibi bakımını da yapmayız” dedi.

Gal arısına dayanıklı kestaneler ve melezleme çalışmaları

OMÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ümit Serdar, kestane hasadına başladıklarını belirterek, “Önce A grubu kestaneler dediğimiz karmaşık melezler olan ‘Akyüz, Macit 55 ve Ali Nihat’ çeşitlerini hasat ettik. Bu çeşitlerden Ali Nihat ve Akyüz olanları gal arısına dayanıklıdır. Macit 55 ise bir miktar hassastır. Daha sonrasında Betizak çeşidi hasat olgunluğuna geldi. Birkaç gündür Betizak çeşidini hasat ediyoruz. Betizak çeşidi bizim için çok önemlidir. Hem kestane kanserine hem de gal arısına tam dayanıklıdır. Bahçemizde daha sonra hasat edeceğimiz çeşit ‘Marigoule’ çeşididir. Marigoule çeşidi, verimi çok güzel ama gal arısına hassastır. Bahçemizde çok sayıda Marigoule ağacı vardır. Biz bu Marigoule çeşidinin hassas olması nedeniyle çeşit değiştirmeye gittik. Gal arısına dayanıklı 5-6 tane çeşit deniyoruz. Marigoule üzerine aşı uyuşması hangisi daha uyumlu diye deneme yapıyoruz. Bunun araştırması devam ediyor. Melezleme çalışmalarımız var. Betizak çeşidi ile biraz daha geç olgunlaşan çeşitlerle melezlemeler yapıyoruz. Böylece hem geç olgunlaşan hem de Betizak gibi gal arısına dayanıklı, kestane kanserine tolerant yeni çeşitler elde etmeyi amaçlıyoruz. Bizim burada yetiştirdiğimiz kestaneler iri olduğu halde lezzetli kestanelerdir. Lezzetini bulabilmek için bu kestanelerin soğuk hava deposunda ya da buzdolabında muhafaza edilmesi, daha sonra tüketilmesi gerekiyor” dedi.

Hasat daha sonra Marigoule ve Erfelek çeşidi ile devam edecek.

OMÜ Ziraat Fakültesi 2010 yılından bu yana 20 dönümlük alanda araştırma çalışmalarını yürütüyor. Yaklaşık 300 kestane ağacının bulunduğu alanda yeni türler geliştiriliyor. Yetiştirilen yeni kestane fidanları Ziraat Fakültesi’nden temin edilebiliyor.

“Arılar ve kovanlar giderek azalıyor”

Arıların giderek azaldığına dikkat çeken Aksoy, “Arılar giderek azalıyor. Mesela 3 yıl önce göreve geldiğimde Trabzon’da arıcıların 225 bin kovanı var idi. Önceki sene 181 bin, geçen sene ise 161 bin kovan tespit ettik. Dolayısıyla git gide arı ve kovan sayısında azalma söz konusu. Her önüne gelen arıcılık yapmaması lazım maalesef bunların olumsuz sonuçları oluyor. Bilgisizlikten dolayı hastalıkların yayılma ihtimali çok yüksek. Karadeniz’de bu sene pek kestane balı olmadı. Zaten kestane ağaçlarında oluşan bir gal arısı söz konusu şu an Orman Bölge Müdürlüğümüz bu konuda bir çalışma yapıyor ama yeterli değil. Zaman alacak bir mücadele ve mücadelede 10 yıldan bahsediyorlar. Dolayısıyla 10 yılda Karadeniz arıcısı olumsuz etkilenecek” diye konuştu.

Bal üretimi bakımından dünyada 10. sırada olduklarını kaydeden Aksoy, “Dünyada bal üretiminde 10. sıradayız ancak arı sayısı bakımından dünyada 3. sıradayız. İhracatımızın bir bölümünde sıkıntı var giden ballarımız piyasadaki bazı firmaların ballar geri dönüyor bu da sektörümüze büyük darbe vuruyor. Sahte ballar, merdiven altı yapımlar, laboratuvarlarda yapılan ballar, arı görmeden yapılan ballar” ifadelerini kullandı.

“Aracıdan değil arıcıdan alın”

Vatandaşlara balı mutlaka arıcıdan almaları tavsiyesinde bulunan Aksoy, “Mutlaka balı arıcıdan alsınlar, aracıdan almasınlar. Özellikle birlik dolumu olan balları alsınlar çok dikkatli olmaları gerekiyor. Yaylalarda yol kenarlarında satılan ballar normalde bizim arıcılarımızın balı ama güneş ışığı altında olduğu için onlara da rağbet etmesinler. Mutlaka ışık görmeyen raflardan, kapalı alanlardan ballarını alsınlar. Balın hakiki olduğunu görerek anlayamayız ancak tahlille anlaşılır. Tatmayla anlamak söz konusu değil. Özellikle eski sistem makinelerde sahte balı ayırt etmede yanılma olabiliyor yeni sistem makineler devreye girerse yanılma riski olmayacak. Bizim arıcımız genellikle bin 500 rakımın üzerinde bal üretiyor. Dolayısıyla bu ballar çok değerli ballardır. Bilim adamları bunu böyle öngörüyorlar. Çünkü gübre görmemiş, tarımsal ilaçlama yok değerli ballardır. Kesinlikle gıda değil ilaçtır” şeklinde konuştu.

“Şu ana kadar 10 bin 300 adet böceği ormanlarımıza saldık”

Yapılan çalışmalarla ilgili bilgi veren Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü Orman Zararlılarıyla Mücadele Şube Müdürü Orman Yüksek Mühendisi Uğur Şahin, “Ülkemizin ve Kastamonumuzun önemli ağaç türlerimizden bir tanesi olan kestane ormanlarındayız. Maalesef 2014 yılından beri ülkemizde, 2021 yılından itibaren de ilimizde kestane gal arısıyla mücadele etmekteyiz. Kestane gal arısıyla mücadele Nisan ayında biyolojik mücadele olarak gal arısının zararlısı olan Torymus Sinensislerin salınımıyla başlıyor. İlimizde üçüncü yılında 10 bin 300 adet Torymus Sinensislerin salarak başlamıştık. İkinci mücadele de Temmuz ve Ağustos aylarında kestane gal arısının uçma döneminde de biyoteknik mücadele dediğimiz sarı yapışkan olan cezbedici tuzaklar ile gal arısının uçma döneminde yumurta koymadan yakalamaktır. İlimizde yaklaşık şu ana kadar 5 bin adet sarı tuzaklar asmış bulunmaktayız 7 ilçemizde” dedi.

“3-4 yıl içerisinde Kastamonu’da kestane gal arısı zararlısını yeneceğiz”

Kestane ormanlarına asılan sarı tuzakların üzerinde gal arılarının görülebileceğini söyleyen Şahin, “Gal arısının uçma döneminde sarı tuzaklara 500 ila 700 arasında kestane gal arısı yakalamaktadır. Bu sayede gal arısının yumurta koymasını engellemekteyiz. Bir kestane gal arısı, 100 adet yumurta bırakarak hızlı bir şekilde popülasyonu artan bir zararlıdır. Bununla mücadele yönteminde biyoteknik kapsamında zararlının azaltılması, biyolojik mücadele kapsamında da faydalı organizmanın arttırılması yoluyla inşallah 3-4 yıl içerisinde Kastamonu’da kestane gal arısı zararlısını yeneceğiz” diye konuştu.

“Kestane gal arısı, 3 yıl içerisinde 17 bin hektarlık kestane ormanlarına yayılmış durumda”

Kastamonu’da 2021 yılında ilk defa Cide’de görülen kestane gal arısının 3 yıl içerisinde 17 bin hektarlık kestane ormanlarına yapıldığını belirten Şahin, “Normal şartlarda biyolojik mücadele ile 10 yıl gibi bir mücadele süresi bulunuyor. 10 yıl sonra kestane gal arısının popülasyonu düşmeye başlıyordu. Fakat bizler, mücadeleyi hızlandırarak ve mücadele alanını da genişleterek bu süreyi inşallah 5-6 yıl içerisinde bunun 3 yılı gitti kestane gal arısını zararlısını ortadan kaldıracağız” şeklinde konuştu.

“Gal arısıyla 3 yıldır mücadele etmekteyiz”

İnebolu Orman İşletme Müdürü Azmi Şenel ise “2021 yılından itibaren İnebolu ve Doğanyurt’ta görülmeye başlanan gal arısıyla 3 yıldır mücadele etmekteyiz. İlk başta Nisan ayı sonlarına doğru biyolojik mücadele çerçevesinde Torymus sinensislerin salınımını yaptık. Toplamda İnebolu ve Doğanyurt’ta 2 bin 400 Torymus sinensis saldık. Ardından Temmuz ve Ağustos aylarında da bin Doğanyurt ve bin İnebolu olmak üzere toplamda 2 bin adet sarı tuzaklar astık. Mücadelemiz başarılı bir şekilde sürüyor. Başarıyı gördükçe daha da fazla mücadelemizi arttırıyoruz. İnebolu ve Doğanyurt’ta görüldüğü zaman özellikle geçtiğimiz yıl kestane balı minimum seviyeye indi. Şu anda köylülerimizden aldığımız dönüşlere ve bizlerin yaptığı gözlemlere göre geçen yıldan sonra tekrar yükselişe geçti. Özellikle biyolojik mücadeleden sonra biyoteknik mücadelede de olumlu dönüşler oldu. Mücadelemiz bundan sonrada sonuna kadar devam edecektir. Bu kapsamda 10 yıl olan süreyi 5-6 yıla kadar düşürmeyi planlıyoruz” şeklinde konuştu.

“Gal arısı, kestane balı üretimimizi yüzde 80 civarında etkiledi”

İnebolu Dibek ve Hayrioğlu Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatif Başkanı Cemal Çelebi de, “Kestane ormanlarımızda hızlı bir şekilde yayılan gal arısı, kestane balı üretimimizi yüzde 80 civarında etkiledi. Mücadele tabii ki şart, mücadele etkili oluyor tabii ki bizlere söylenildiği gibi 4-5 yıl içerisinde zararlının zararlarının azaltılması hedefleniyor bu çalışmalarla. Yapılan çalışmaların vatanımıza, milletimize, çevremize ve köylerimize hayırlı olmasını diliyorum” ifadelerini kullandı.

“Geçtiğimiz yıllarda yapılan mücadelelerin bu yıl meyvesini almaya başladık”

İnebolu ilçesi Dibek köyünde kestane balı üretimi yapan Orhan Anadolu, gal arısı sebebiyle önemli ölçüde verim kaybı yaşadıklarını belirterek, “2009 yılından beri kestane balı üretimi yapıyorum. Geçimimi bundan sağlıyorum. 2022 yılından bu tarafa kestane ormanlarımıza hastalık geldi. Geçen yıl aşırı derecede verim kaybına sebep oldu. Geçtiğimiz yıllarda yapılan mücadelelerin bu yıl meyvesini almaya başladık. Bu yıl, geçtiğimiz yıla göre biraz daha iyi durumdayız. İnşallah ilerleyen yıllarda, gal arısı hakkında bizlere verilen bilgiler doğrultusunda tamamen yok olacağını söylüyorlar” dedi.

“Doğanın bu böceklerle dengeye gelmesini sağlayacağız”

Orman Bölge Müdürü Ahmet Ulukan, kestane gal arısıyla ilgili biyolojik mücadele çalışmalarında kullandıkları torymus sinensis adlı böceğin doğaya salınımının yapılacağını söyledi. Ulukan, “Gal arısı dediğimiz böcek, kestanelerde çiçek oluşumunu ve çiçek oluşumu olmadığı için de meyve oluşumunu olumsuz etkilemekte. Bu da arıcılarımız ve kestane meyvesini tüketimi anlamında da problem oluşturmakta. Vatandaşlarımızdan da mücadeleyi yapmamız için yoğun bir talep gelmekteydi. Biz de bölge müdürlüğümüzdeki laboratuvarımızda, Ordu’da laboratuvarımızda şu ana kadar toplamda 5 bin 500 adet torymus sinensis adlı türümüzü ürettik ve doğaya saldık. Bugün de burada inşallah doğaya salacağız. Doğanın bu böceklerle dengeye gelmesini sağlayacağız” diye konuştu.

“Kimyasal mücadelenin yan etkileri var”

Ormanlık alandaki kimyasal mücadelenin yan etkilerinin olduğunu söyleyen Ulukan, “Bu böcek, larvaların olduğu gal arılarının üzerine konarak yumurtasını bırakmakta ve bir yıllık gelişiminden sonra da bir önümüzdeki yıl yaklaşık bir tanesi 70 adet böcek olarak çıkacaklar ve doğadaki dengeyi sağlayamaya başlayacaklar. İnşallah yöremizdeki arıcılarımıza ve kestane meyvesini toplayan vatandaşlarımıza da faydası olur. Biz, Orman Genel Müdürlüğü olarak hiç bir şekilde ormanlık alanlarda kimyasal ilaç kullanmıyoruz. Çünkü bunu çok büyük yan etkileri var. Biz doğaya tamamen uyumlu biyolojik ve biyoteknik anlamdaki mücadeleleri yapmaya gayret gösteriyoruz” ifadelerine yer verdi.

İl Tarım ve Orman Müdürü Kemal Yılmaz, kestanenin Ordu için önemli bir bitki olduğunu, gal arsının ciddi zararlar verdiğini belirterek, biyolojik mücadelenin önemine değindi.

Ordu Arı Yetiştiricileri Birliği Başkanı Akın Çiftçi ise 2 yıldan bu yana kestane balı üretiminde sıkıntıların olduğunu ifade ederek, bu mücadelenin önemli olduğunu vurguladı.

5 bin 500 böcek doğaya salındı

Konuşmaların ardından Ordu Orman İşletme Müdürlüğü sahasında 200 adet böceğin ormana salınımı yapıldı. Öte yandan zarar görmüş kestane ormanlarına 2021 yılından bugüne kadar 3 bin 500, bu yıl ise 2 bin adet olmak üzere toplamda 5 bin 500 adet yırtıcı böceğin salınımı yapıldığı belirtildi.

Programa, Ordu Valisi Muammer Erol, Ulubey Kaymakam Vekili Furkan Türkay Kayış, Ulubey Belediye Başkanı İsa Türkcan ve Ordu Orman İşletme Müdürü Uğur Aktaş da katıldı.

Trabzon’un Araklı ilçesindeki yüksek kesimlerde salınımı yapılan Torymus sinensisler ile ilgili bilgiler veren Trabzon Orman Bölge Müdürü Emin Yılmaz, 2024 yılında 3 bin tane böceğin salınımını yaptıklarını belirterek “Kestane Gal Arısı gerek Çin menşei olup gerek Asya’da gerekse Avrupa’da kestane ormanlarında zarar yapan bir türümüz. İlk olarak 2009 yılında Gürcistan tarafında görülüyor. 2014 yılında ise ülkemizde Yalova’daki kestane ormanlarında tespit ediliyor. Sonrasında hızlı bir şekilde ülkemize yayılmaya başlıyor. Trabzon’da ilk tespitlerini 2019 yılında yaptık. Daha önceki yıllarda da Giresun ve çevre illerde de görülmüş. 2021 yılında bölgemizde tespitini yaptıktan sonra takibini ve mücadelesine hızlı bir şekilde başladık. 2021 yılında Yalova’daki ormanlardan Sonbahar’da galler toplayarak kışın laboratuvarda çalışmalara başladık ve İlkbahar gibi laboratuvarda çiftleştirmelerini yaptıktan sonra 2022 yılında zarar tespit ettiğimiz sahalarda bin tane böceğin salınımını yaptık. 2023 yılında olduğu gibi 2024 yılında takiplerini sürdürüyoruz. Gallerden çıkardığımız faydalı türlerimizi zarar gören ormanlara salımımız devam ediyor. Geçen yıl bin programıma rağmen yaklaşık 4 bin böcek salımı yapmıştık. Bu yıl itibariyle yine bin tane programımız var ama biz şuan itibariyle 3 bin tane böceğin laboratuvardan salımlarını yaptık” dedi.

“Yapılan çalışmaların olumlu sonuçlarının olduğunu gözlemliyoruz”

Trabzon Orman Bölge Müdürlüğü’ndeki Orman Zararlıları ile Mücadele Laboratuvarda birçok türde çalıştıklarını kaydeden Yılmaz, “Geçen yıl Genel Müdürlüğümüz tarafından bölgemizdeki uygulanan tür yine tuzak yöntemi gibi feromon gibi bir yöntem ile çalışıyoruz. Onu da destek amaçlı kullanıyoruz. Galler kestane ormanlarının çoğunda görülebilecek boyutlara ulaştı. Hızlı bir artış gösteriyor. Bizim doğaya bıraktığımız faydalı böceklerin bu yıl eski verdiğimiz sahalarda aldığımız gallerden çıkışlarını görmek faydalıların artık doğaya yerleşmeye başladığını görmek mutlu ediyor. Yapılan çalışmaların olumlu sonuçlarının olduğunu gözlemliyoruz. Şuanda vatandaşın kendi başına yapacağını bir yöntem yok. Feromon dediğimiz bir tuzak yapıyoruz. İnşallah onu geliştirebilirsek onunla destek olacağız. Şuanda geniş bir alanda yayılış gösteriyor. İki mücadeleyi hem deneme amaçlı yapıyoruz hem de yoğun bir şekilde geliştirmeye çalışıyoruz. Bu yıl programımız bin tane idi ama şuanda 3 bini geçtik. 3 bin tane salım yaptık laboratuvardan çıkacak faydalı bir böcek miktarına göre 4 bini yakalayacağız diye düşünüyorum” ifadelerini kullandı.

Verim tekrar artacak

Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü, kestane ağaçlarının tomurcuklarına yumurta bırakarak çiçek açmasını engelleyen ve zamanla ağaçları tamamen kurutan gal arısıyla mücadele için ilk olarak Cide Orman İşletme Müdürlüğü bünyesinde laboratuvar kurdu. Cide ilçesinde kurulan Orman Zararlılarıyla Mücadele Teşhis ve Tanı Laboratuvarında gal arısıyla beslenen ‘Torymus sinensis’ adlı böceğin üretimine halen devam ediliyor. Laboratuvar ortamında erkek ve dişi olarak çoğaltılan Torymus sinensisler, Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğünün sorumluluk sahasında bulunan ormanlarda zarar gören kestane ağaçlarının dallarına bırakılmasına devam ediliyor. Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü tarafından laboratuvarlarda üretilen 8 bin adet ‘Torymus sinensis’ böceği, Doğanyurt, İnebolu, Abana, Küre, Bozkurt ve Çatalzeytin ilçelerinde de bulunan kestane ağaçlarının yapraklarına bırakıldı.

“Şu ana kadar 8 bin böceği ormanlarımıza saldık”

Yapılan çalışmalarla ilgili bilgi veren Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü Orman Zararlılarıyla Mücadele Şube Müdürü Orman Yüksek Mühendisi Uğur Şahin, “Halk arasında katil arı olarak bilinen kestane gal arısı, 2014 yılından itibaren ülkemizde de görülmeye başlandı. İlk olarak Yalova’da tespit edilen zararlıyla mücadelemiz 10 yıldır devam etmektedir. 2021 yılından itibaren de bölgemizde görülmüştür. Hemen 2023 yılında Cide Orman İşletme Müdürlüğünde biyolojik mücadeleyle ilgili bir laboratuvar oluşturduk. Bir yandan da Bursa Orman Bölge Müdürlüğü laboratuvarlarından getirdiğimiz ‘Torymus Sinensis’ böceğimizi salımlarımız devam etmektedir. Şu ana kadar 8 bin böceği ormanlarımıza saldık. Cide’de laboratuvarda ürettiğimiz ‘Torymus Sinensis’ böceğini salımlarımız bundan sonrada devam edecek” dedi.

“Hem biyolojik mücadele ile hem de biyoteknik mücadele ile dengeyi sağlamaya çalışacağız”

Bir yılda dengeyi sağlamaya çalıştıklarını belirten Şahin, “Kestane gal arısıyla mücadelede son yıllarda gelişen teknoloji ile birde biyoteknik ile mücadelemiz var. Bioteknik mücadelemizde kestane gal arısının uçma zamanı olan Temmuz ve Ağustos aylarında uçup yumurta koymadan gal arısını havada avlamak. Sarı renkte cezbedici polimerden yapılmış tuzaklarımızla kestane gal arısını da havada yumurta koymadan yakalamak amacıyla bütün Kastamonu bölgesini sarı renkteki tuzaklarla donatıyoruz. Geçen yıl uygulamaya başladık bunu ve çokta verimini gördü. Bu sarı tuzak tam uçma döneminde 400 ila 700 arası zararlıyı yakalayabiliyor. Bir yandan zararlının bioteknik mücadelesi ile popülasyonunu azaltarak diğer yandan da faydalı böceğimizi araziye doğal olarak yayılımını ve artırımını sağlayarak bu zararlının popülasyonunu en az seviyeye indirmeye çalışıyoruz. Zararlı ile mücadelede tüm dünyada şu zamana kadar 10 ila 15 yıl arasında bir yılda denge sağlanmış. Biz, bu süreci 2 yıldır uyguladığımız hem biyolojik mücadele ‘Torymus Sinensis’ böceği salımı ile hem de bioteknik mücadele ile birlikte en kısa sürede daha az bir yılda tamamlayarak dengeyi sağlamaya çalışacağız. Doğaya saldığımız ‘Torymus Sinensis’ yırtıcılarının insanlara ve doğaya herhangi bir zararı yoktur. Sadece ve sadece kestane gal arısının larvalarıyla beslenir, o popülasyonu azaltır. Kestane gal arısı belirle bir süre sonra azaldığında ‘Torymus Sinensis’ böceği de doğal olarak azalacaktır ve dengede kalacaktır” diye konuştu.

“Bu sıkıntılı sürecin içinden devletimizin desteğiyle çıkacağız”

Cide Kayaardı Köyü muhtarı Yaşar Dal ise, “Cide, kestane ağaçlarıyla kaplı, kestane balı yetiştiriyoruz. Önce kestane balı ormanının bakımı yapıldı. Şu anda gal arısıyla savaşabilmesi için ormana böcek saldılar. İnşallah bu sıkıntılı sürecinde içinden devletimiz ve köylülerimizin işbirliğiyle çıkacağız. Bu işin inşallah üstesinden geleceğiz. Kestane ağaçları, gal arısı sebebiyle tırtıl üretmiyor. Üretmediği için arıda kestaneden bal alamıyor. Bu şekilde de bal üretimine ciddi zarar veriyor. Bu yüzden Orman Bölge Müdürlüğü bir çalışma yürütüyor, inşallah bundan sonrada mücadele devam edeceklerini söylediler. İnşallah devletimiz ile birlikte bundan da yüzümüzün akıyla çıkacağız. Bizlerde bu işten mutlu olarak, kestane balını üretmeye devam edeceğiz” şeklinde konuştu.

“Tesis sayesinde kestane katma değerli ürünlere dönüştürülecek”

İnebolu’da kadın kooperatifi tarafından işletilecek tesiste kestanenin katma değerli ürünlere dönüştürüleceği söyleyen KUZKA Genel Sekreteri Dr. Serkan Genç, “İnebolu İşleyen Eller Projesini, Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı (SOGEP) çerçevesinde İnebolu Belediyemiz ile birlikte yürüttük. Kalkınma ajansı olarak bizler bu projelerin yerellerde uygulamasını yararlanıcı kuruluşlarımızla birlikte gerçekleştiriyoruz. Belediyemizin kadın istihdamını arttırmakla alakalı fikirleri vardı. Bizlerde birlikte oturup neler yapabiliriz diye değerlendirdik. Kalkınma ajansı olarak kestane pazarı araştırma raporumuzu hazırladık. Bu noktada kestanenin türev ürünlerini bizler pazarda yüksek payının olduğunu görmüş olduk. İnebolu’nun kestane potansiyeli oldukça yüksek ve önemli bir ürünümüz. Özellikle sahil kesimindeki ilçelerimizde kestane toplanıyor ve üretiliyor. Fakat bu potansiyelin az bir kısmını değerlendirebiliyoruz. Böyle bir proje fikri oluşunca da İnebolu Belediyemiz ile birlikte projelendirdik. Şimdi de güzel bir tesisi ilçemize kazandırdığımız için mutluyuz. SOGEP’in amacı dezavantajlı kesimlerin sosyo-ekonomik hayata katılımını sağlamak. Sosyal ve ekonomik yanı olan bu tür projeleri destekleyerek hayata geçiriyoruz. Sosyal yanı da İnebolu’da kadın girişimcilerden oluşan ilk kez bir kadın kooperatifi kurulmuş oldu. Kadın kooperatiflerimiz oluşturulan bu tesisi işleterek kestane ürününü katma değerli ürünler haline getirecekler. Kestane unu, kestane marmeladı, kestane şekeri gibi birçok ürün bu tesiste işlenecek. Kestane sezonunun dışında da aktif olarak tesisin çalışmasına yönelik diğer tarımsal ürünlerin işlenebilmesi için tasarlanarak ekonomiye kazandırılması mümkün olacak. KUZKA olarak projenin yüzde 75’ine destek sağladık. Diğer kalan kısımlarını da İnebolu Belediyemiz üstelenerek projeyi hayata geçirdi” dedi.

“4 bin ton kestaneyi işleyebilecek kapasitedeyiz”

İnebolu Belediye Başkanı Mustafa Hüner Özay ise, “İnebolu’da bir kadın kooperatifi yoktu. Kadın kooperatifi kurup ilçemizdeki kadınları ekonomiye katma değer sağlar hale getirmek istedik. Bununla ilgili araştırma yaptığımızda KUZKA’nın destek sağladığını öğrendik. KUZKA ile birlikte projemizi hazırladık. Bakanlık onayı sonrasında ihale süreçlerini gerçekleştirdik. Ardından fabrikamızdaki bütün malzemeleri temin ettik. Burası yüzde 75 KUZKA destekli yaptığımız bir proje. Bu süreç akabinde de bu tesis ortaya çıktı. Şu anda bu fabrikanın yaklaşık 12 milyon lira civarında bir maliyeti bulunuyor. İlk kez İnebolu’da kadınlar kooperatif haline geldi. İnşallah önümüzdeki süreçte fabrikada ürün yelpazesini de genişletmek istiyoruz. Gerekli izinleri aldık. Bunun sonucunda da diğer ürünlerle çeşitlendirerek fabrikamızı aktif hale getireceğiz” diye konuştu.

Mutlu aileler oluşturmak istediklerini söyleyen Özay, “İlk etapta kestane ile başladık fakat kestane sezonluk bir ürün olduğu için bunun dışında ilçemizde bol miktarda elma, armut, kivi ve hurma yetişiyor. Herhangi bir katkı maddesi olmadan doğal ortamlarda bu ürünleri de kurutarak paketleyip halkımıza sunacağız. İnşallah tahmin ettiğimiz piyasayı oluşturup hem ilçemize hem kadınlarımıza hem köyde bu ürünleri yetiştiren üreticisine kadar kaynak sağlamış olacağız. Mutlu aileler oluşturmak istiyoruz, mutlu ailenin temeli de mutlu kadınlardan geçiyor. Şu anda kooperatifimiz 15 kişi ile kuruldu. Fabrikadaki ürünlerin çeşitliliğiyle birlikte bu sayıyı daha da arttırabiliriz. Fakat şu anda ilk etapta minimum 15 kişi ile bu fabrikayı çalıştıracağız. İlimizde doğal ortamda kurutma yapan ikinci tesis olduk. Bu da bizim için ayrı bir değer sağlıyor. Bu noktada kurutulmuş ürün üreten diğer üreticilere de hizmet verebileceğiz. Kadınlarımız burada para kazanabilecekler. Ayrıca 10 metrekarelik soğuk hava depomuzda mevsimine göre sezonluk ürünlerimizi koruyarak sezon sonunda daha iyi fiyatlara satmayı planlıyoruz” şeklinde konuştu.

Kestanenin çölyak hastalarına iyi gelen bir un olduğunu belirten Özay, “Kestanenin ununu değerlendireceğiz. Alerjik hastalıkların başında gelen Çölyak hastaları için faydalı olan kestane unu bize artı sağlayacak. Ayrıca pasta üretiminde kestane püresi çok kullanılan bir ürün haline geldi. Kestane püresi yapacağız. Kestane püresini burada yapıp piyasaya da satmayı planlıyoruz. Bunun dışında kestane şekeri yapacağız. Bizim kestanemiz Bursa kestanesine göre daha küçük ancak daha lezzetli. İnebolu kestanemiz, İstanbul’da kuzu kestanesi olarak satılıyor. Bizlerde kestanemizi en iyi şekilde değerlendirmek istiyoruz. Öncelikle çölyak hastaları için un üretimi, sonrasında kestane şekeri, kestane püresi gibi çeşitli ürünleri piyasaya sunacağız” ifadelerini kullandı.

İnebolu’da yaklaşık 4 bin ton civarında kestanenin olduğunu söyleyen Özay, şöyle konuştu: “Fakat toplanıp tüketilebilen yüzde 20 civarında, bizlerde bu oranı maksimuma çıkartmak istiyoruz. 4 bin ton kestaneyi işleyebilecek kapasitedeyiz. Yalnız öncelikle bu kestanenin toplanması gerekiyor. Toplandığı zaman biz, kestanenin tamamını işleyebilecek durumdayız. İnebolu ilçemiz, Abana, Bozkurt, Çatalzeytin, Küre, Doğanyurt’un tam merkezi konumunda bulunuyor. Bu yüzden çevre ilçelerden de kestane başta olmak üzere diğer doğal ürünlerde alıp fabrikamızda işleyeceğiz ve halkımızın tüketimine sunacağız”

“Yöremizde yetişen doğal sebze ve meyveleri kurutarak paketleyeceğiz”

İnebolu İstiklal Yolu Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi Başkanı Kevser Dumanoğlu da, “Kooperatifimiz, İnebolu Belediyesi’nin yaklaşık 18 aylık bir çalışması sonrasında KUZKA’nın SOGEP desteği sayesinde bu günlere kadar geldi. Tesis için hazırladığımız projemizin KUZKA tarafından kabul edilmesinin ardından, yer belirleme ve okul tadilatı yapılarak makine ve ekipmanları alındı. Bu sırada 15 üyemizle kooperatifimizin kuruluşunu tamamladık. Tesisimizde yöremizde bolca yetişen kestaneden, kestane unu, kestane püresi, kestane şekeri gibi çeşitli ürünler haline getirip paketlemesini yapacağız. Bu şekilde kestaneden yararlanmayı düşünüyoruz. Haricinde sebze doğrama makinesi, yıkama makinesi, meyve ve sebze kurutma makinesi var, bu makineler sayesinde yöremizde yetişen sebze ve meyvelerin doğranıp kurutulmasını sağladıktan sonra paketleyeceğiz ve satışını yapacağız. Elma, armut, kivinin yanı sıra meşhur Taşköprü sarımsağını da kurutarak satmayı düşünüyoruz. Kaynatma kazanımız var, bunda da konserve üretimi yapmak istiyoruz” dedi.

“Hayallerim olan tesiste olmam gerektiğini düşündüm ve bende katıldım”

Ev hanımı Arzu Çakıroğlu da, “İnebolu’da bol ve doğal olarak bulunan bütün sebze, meyve ve kuruyemişleri tesiste işleyip tüketiciye sunmak istiyoruz. Bu ürünlerin kurutması, konservesi olabilir amacımız üreticinin elindeki ürünleri tesisimizde değerlendirmektir. Bizler de bu sayede istihdama katkıda bulunarak kar elde etmek istiyoruz. Uzun süre böyle bir yerde çalışmak hayalimdi, benimle birlikte çalışmak isteyen ama çalışacak uygun bir yer bulamayan birçok kadın olduğunu düşünüyorum. Çalışmak istiyoruz ama nerede çalışalım, kendim bir işe girmektense benim gibi çalışmak isteyen birçok kadın arkadaşımla dayanışma içinde bir iş kurduk. Benim gibi düşünen kadınların haberlerini ve videolarını izlerken bende de bir istek ve arzu oluştu. Ben de yapabilirim dedim. Çalışma hayalimi kooperatifte gerçekleştirebileceğimi düşünerek katıldım. Amacımız, kadınlar olarak dayanışma içinde birbirimize destek olarak mutlu şekilde çalışıp evimizi de ihmal etmeden aile bütçesine katkıda bulunmak” diye konuştu.

“Kestane balı ağaçtaki erkek çiçeklerden elde ediliyor”

Arıların kestane balını kestane ağacının üzerindeki erkek çiçeklerden elde ettiğini kaydeden Ali Korkmaz, “Bal, kutsal kitabımızda şifa kaynağı olarak geçen bir üründür. Zarar görmemek için elmayı soyarak, sütü kaynatarak, eti de pişirerek tüketiyoruz. Balı ise hiçbir işlem yapmadan tüketiyoruz. Böyle olduğu için balın üretiliş şekli de önem kazanıyor. Çiçek balı çiçeklerin dibindeki nektar tabakasından elde edilir. Sedir balı böcek salgısından elde edilir. Çam balı böcek salgısından elde edilir. Meşe balı da ağacın salgılarından elde edilir. Kestane balı ise kestane ağaçlarının üzerindeki erkek çiçeklerdeki nektardan elde edilir. Türkiye’de Karadeniz hattı ve Ege’nin bir bölümünde kestane balı üretiliyor. Kestane balı sofralıktan daha ziyade sağlık açısından tüketilir. Uzmanlar kestane balının birçok rahatsızlığa iyi geldiğini, özellikle solunum sıkıntısı çeken insanlara rahatlık verdiğini söylüyor” dedi.

“Kestane balında renk koyulaştıkça fiyatı da artıyor”

Kestane balı alırken dikkat edilmesi gereken konulara da değinen Korkmaz, “Türkiye’de fiyat açısından meşe, kestane ve çam balı en pahalı ballar arasındadır. Bal alırken dikkat edilmesi gereken özellikler vardır. Kestane balı alırken özellikle renginin koyu olmasına dikkat edilmesi gerekiyor. Kestane balında balın rengi koyulaştıkça fiyatı da artar. Çünkü koyu renkli balların insan sağlığına daha faydalı olduğu belirtiliyor. Anzer balı ile kestane balı kıyaslandığı zaman zaman da kestane balı 1, Anzer 2, Bayburt balı da 3 numarada yer alıyor. Manuka balının dünyada piyasası çok yüksek. Manuka balı gibi kestane balının da markalaşması için çeşitli çalışmalar yürütülüyor. O yüzden Samsun Büyükşehir Belediyesinin gayretleri ile Salıpazarı Kestane Balı için coğrafi işaret tescil belgesini aldık. Salıpazarı Kestane Balını diğer ballardan ayıran en büyük özelliği ise en az yüzde 72 oranında kestane oranına sahip olmasıdır. Yani bu bal en az yüzde 72 kestaneden üretilmiş demektir. Bu oranın altındakiler Salıpazarı Kestane Balı sayılmaz” diye konuştu.

Öte yandan Samsun’da kestane balının yanı sıra çiçek balı ve diğer bal türlerinden de üretilirken gezginci arıcılık da yoğunlukla yapılıyor.

Orman köylüsünün yüzünü defne ve kestane güldürdü

Samsun’daki ormanlarda defne, kestane, kocayemiş, taflan, sandal, tavşan memesi, menengiç, mavi yemiş, sumak, ahlat, kuşburnu, kızılcık, yemişen, üvez, yabani erik, böğürtlen, ada çayı, dağ nanesi, kekik, kantaron, sıklamen, salep, alıç ve yabani elma gibi tıbbi ve aromatik bitkiler yetişiyor. Bu çerçevede il genelinde 25 bin dekar defne ormanı mevcut. Yıllık yaklaşık 1500 ton üretim yapılıyor ve köylüye 16,5 milyon TL gelir sağlıyor. Samsun sınırlarında 40 bin dekar kestane ormanı mevcut. Yaklaşık 400 ton üretim yapılıyor ve köylüye 2,4 milyon TL gelir kapısı oluşturuyor.

Kestane ve defnenin yanı sıra Samsun’un Havza, Kavak ve Çarşamba ilçesindeki ormanlık alanlarda envanteri yapılan sahalardan maddi değeri oldukça yüksek olan trüf mantarından yıllık yaklaşık 225 kilo toplanabiliyor.

“Kestaneyle ilgili yapılması gerekenleri yapsak 50 milyar lira gelir elde ederiz”

Kestaneden 50 milyar lira gelir elde edilebileceğini söyleyen Kastamonu Orman Bölge Müdürü Fahri Sönmezoğlu, “Kestane konusunda Türkiye’de Kastamonu’dan daha güçlü olan başka bir yer yok. Maalesef var olan kaynağın belki yüzde 10’unu bile değerlendiremiyoruz. Bu kaynakların daha verimli bir noktaya gelmesi için planlar yaptık. Mesela 16 bin 500 hektar kestane ormanımız var. Hiç müdahale görmemiş, insanların çoktandır gitmediği bir orman var. Buralara yeni yollar yaptık. Kestane ağaçlarını aynı mahalde yetişen kayın, karaçam ve göknar ağaçlarının yok ettiğini gördük. Kestane kalın meyveli bir ağaç. Sadece taç alanına düşen tohumdan yeni fidan yetişiyor. Düşünün kestaneyi, orman ekosisteminde tüketmeyen canlı yok. İnsanlar olarak biz de topluyoruz. Çimlenme sağlayacağınız tohum kaynağınız çeşitli sebeplerle tüketiliyor. Bu işin bir tarafı iken diğer taraftan son 70 yıldır kestanenin başına gelmeyen kalmadı. Mürekkep hastalığı, dal kanseri, bunların yok ettiği kestane ağaçlarının yerine işte aynı ekosistemin diğer bileşenleri o alanı işgal etti. Şimdi biz yaptığımız planlarla üniversitemizin de büyük desteğiyle Türkiye’ye örnek olma noktasında bir adım attık. Geçmişten günümüze kestanenin alanını tekrar kestaneye kazandırmak için yaptığımız planlar çerçevesinde ormanlara müdahale etmeye başladık. Kestanenin tekrar ayağa kalkması için ciddi çalışmalar başlattık. Bu konuda da yine insan kaynağına çok ihtiyacımız var. Tabi bu bir süreç, bu bir kere ormana yapılacak müdahaleyle başarılacak bir şey değil. Belki de 15-20 yılda 5-6 kere müdahale yaparak tekrar kestanenin sahaya hakim olmasını başaracağız” şeklinde konuştu.

Kestanenin hem meyvesinin hem çiçeğinin çok kıymetli olduğunu belirten Sönmezoğlu, “Yeryüzünün en kıymetli balı, şifa kaynağıdır. Bu kıymetli kaynak bir başka toplumun elinde olsa gramını bin liraya satar. Ne yazık ki çok az üretiyor, ürettiğimizi satmak konusunda da iyi değiliz. Bir yerde üretimi arttırırken aynı anda bunun pazarlamasını yapmak, bunun endüstrisini oluşturmak, sanayisini oluşturmak da çok önemli. Biz ormancılar olarak ormana yaptığımız müdahalelerle daha fazla kestane ağacını rahata kavuşturmak istiyoruz. Etrafını açıp kestanenin daha geniş tepe yapısı oluşturmasını önemsiyoruz. Aynı şekilde kestane kök sistemini en derinlere kadar indirsin ki güçlü bir şekilde ayakta dursun. Hiçbir doğa olayı bizim kestaneye zarar veremesin. Rüzgar, kar bunlar bu ekosistemin vazgeçilmez gerçeklikleri. Onun için biz 16 bin 500 hektar kestane ormanlarını beklediğimiz düzeye getirdiğimiz zaman sadece kestane meyvesinden 500 milyon TL gelir elde etmemiz mümkün. Bu alanın tamamını bal üretimine uygun hale getirebilsek ve burada bilim adamlarımızla yapacağımız planlama çerçevesinde her noktaya, arı kovanları koymak suretiyle 16 bin 500 hektarlık alanın bize verebileceği kadar bal üretimi yapsak 50 milyar lira gelir elde ederiz. İnanın petrol tükenecek bir kaynaktır ama bu bitkiler, bu ağaçlar sürekli olarak bize meyve verir. Onun için sadece kestaneyle ilgili yapılması gerekenleri yapsak, emin olun şu 16 bin 500 hektar kestane ormanında Kastamonu’daki 880 bin hektar ormanda elde edeceğimiz hasılattan 10 kat daha fazla gelir elde etmemiz mümkün. Bunu da yapmak için mühendis, memur, kamu işçisinin yanı sıra o kıymeti ayağa kaldıracak insan kaynağıma ihtiyaç var. Yine biz devlet olarak elimizden gelen her şeyi yapalım. Uygun bal üretim alanları oluşturalım. Oralarda arıcılarımızın daha rahat arı kolonilerini yerleştirebileceği güvenli alanlar oluşturalım ama işte bir talep de olması gerekiyor. Bu talebin oluşması için bizler belli yerlerde örnek çalışmalar yapıyoruz. İnsanlar görsün, bu işe sahip çıksın diye” dedi.

“Şu an Türkiye’nin defne üretimi 50 bin ton, sadece Kastamonu’da 150 bin ton defne üretebiliriz”

Türkiye’nin yıllık defne üretiminin 50 bin ton olduğunu sadece Kastamonu’dan ise yıllık 150 bin ton defne üretilebileceğini belirten Sönmezoğlu, “Bölgemizde 10 bin hektar civarında defne alanı olduğunu değerlendiriyoruz. An itibarıyla 3 bin 600 hektarlık defne alanını rehabilite edilmesi doğrultusunda planlamalar yaptık ve 4 yıldır çalışıyoruz. Bu sene defne üretimimizin 4 bin ton veya biraz daha üstünde gerçekleşmesini bekliyoruz ki 250-300 tonlardan buralara geldik. Şu an planlama yaptığımız alanda biz uygulamalarımızı gerçekleştirebilsek 2 yıl dönüşümle defneyi hasat etme imkanımız olacak. Yapacağımız çalışmalarla alanı büyük ölçüde defneye bıraktığımız için defnenin yaşadığı çevrede birçok meyve ağacı da var. Koca yemiş, alıç, elma, armut, kiraz, üvez gibi birçok meyve veren ve çiçek açan ağaçlar. Yine kısmen kestane. Bu defne üretim alanları aynı zamanda bal üreteceğimiz alanlar da olabilir. Yani çok yönlü gelir elde edeceğiniz kıymetli alanlarınız oluyor. 10 bin hektar alanda gerekli rehabilitasyon çalışmalarını yapsak yılda 5 bin hektar alanda defne hasadı yapsak, normalde defne şu an mevcut şartlarda 3 yılda bir hasat ediliyor ama biz alanı defneye büyük ölçüde terk ettiğimizde aldığı bol ışık sayesinde 2 yılda olgunlaşacak. Bizim geçmiş tecrübelerimiz uygun bir şekilde rehabilite edilmiş bir hektar, defne alanından 30 ton defne üretmek mümkün. Şu an Türkiye’nin defne üretimi 50 bin ton. Sadece Kastamonu’da 150 bin ton defne üretebiliriz. Yılda 15-20 bin ton civarında defneyi çeşitli işlemlerden geçirip dünyaya pazarlayan komşumuz Bartın’da bir tesis var. Burada 250 insan çalışıyor. Tüketim ürünleri, çeşitli kozmetik ürünler de yapmışlar. Şimdi tüm bunları sahil bölgesi için hareketlendirsek şu an Kastamonu’nun nüfusu 380 bin, sadece sahile 350-400 bin yeni insanın gelme ihtiyacı olabilir” diye konuştu.

“Defnede orman köylüsü kilogram başına 5 TL kazanacak”

Defne üretiminde orman köylüsünün kilogram başına 5 TL kazanacağını söyleyen Kastamonu Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Ömer Küçük ise, “Bir tarafta kamu yani üretimi yapan, diğer tarafta orman emvalini katma değerli ürüne dönüştüren ve istihdam noktasında kamuyla birlikte birçok kişiye istihdam sağlayan ve hammadde olduğu takdirde kapasitesini arttırmak isteyen sektör temsilcileri var. Diğer tarafta maalesef bizim her zaman göz ardı ettiğimiz ama büyük bir potansiyele sahip olduğumuz odun dışı orman ürünleri noktasında alacak çok yolumuz var. Odun dışı orman ürünleri noktasında dünyadaki pazarın 110-120 milyar dolar civarında olduğu ifade ediliyor. Türkiye biyoçeşitlilik açısından Avrupa’nın 3’te birine sahip ama bu pastadan aldığımız pay 1 milyar dolar bile değil. Bunu düşünmemiz lazım. Sahil bölgesinde 800 hektar alanda defne rehabilitasyon çalışması başladı. Bu çok değerli bir çalışmadır. 800 hektar sonrasında 2 bin 700 hektara çıkarıldı ve nihayetinde 5 bin hektar oldu. Defnede orman köylüsü kilogram başına 5 TL kazanacak. Bir günde bir aile bir ton üretebiliyor. Tersine göçü sağlayabilecek bir proje. Buna sahip çıkmamız lazım. Biz bunu anlatamıyoruz. Lütfen bu projeye destek olalım. Vatandaş olmadan bu üretilmiyor, katma değere dönüşemiyor. Kestane balı üzerinde çalışıyoruz. Kestane balının değeri ortada. Bunun içinde insan gücü lazım. Fakat sahip olduğumuz potansiyeli hak ettiği üretime getiremedik. Nedeni iş gücü. Yapmamız gerekenler; hammadde tedarikini belli bir noktaya getirmek, sanayinin ihtiyacını karşılamak. İşgücü noktasında sektörde çalışacak işgücü yetersizliğini ortadan kaldırmak. Yeni sanayi alanlarının ilimize kazandırılması. Bu bütün Kastamonu’nun görevi. Hep birlikte olalım, Kastamonu’nun var olan potansiyelini ekonomiye kazandıralım” dedi.