“Çorum’un gerek Anadolu-Selçuklu gerekse Osmanlı periyodu açısından gereğince bilinmediğini söyleyebiliriz”

Çorum’un Orta Karadeniz Bölgesi’nde kıymetli bir merkez olmasına karşın Selçuklu ve Osmanlı devirleri açısından gereğince tanınmadığını tabir eden Aydın Adnan Menderes Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Sanat Tarihi kısmı öğretim üyesi Prof. Dr. Mustafa Kemal Şahin, ” Kalehisar bizim için çok değerli bir merkezdir. Anadolu-Selçuklu periyodu içerisinde burada kale, surlar, medrese, kervansaray ve hamam üzere günümüze kadar ulaşabilen yapılar bulunmaktadır. Bu nedenle Kalehisar, Anadolu-Selçuklu devri açısından en değerli kentlerimizden biridir. Biz de bu ehemmiyete dikkat çekerek çalışmalarımızı ağırlaştırdık ve hem ülkemiz genelinde hem de Çorum özelinde Kalehisar’ın kıymetini aktarmaya çaba ediyoruz. Kalehisar, kaynaklarda ‘Demirli Karahisar’ yahut ‘Kalehisar’ ismiyle geçmekte ve kıymetli bir merkez olarak anılmaktadır. Yüzeyde görülen yapılar; surlar, medrese ve kervansaray, buranın büyük ve değerli bir kent olduğunu açıkça göstermektedir. Bununla birlikte yaptığımız jeofizik çalışmalar sonucunda yeni yapılar da tespit ettik. Böylelikle Kalehisar’ın hem bilinen hem de bilinmeyen yapılarıyla büyük bir yerleşim merkezi olduğunu ortaya koyduk. Çalışmalarımız hala devam etmektedir. Çorum, Orta Karadeniz Bölgesi içerisinde de kıymetli bir merkezdir. Lakin Çorum’un gerek Anadolu-Selçuklu gerekse Osmanlı devri açısından gereğince bilinmediğini söyleyebiliriz. Bu noktadan hareketle 2017 yılında başkanlığımda bir yüzey araştırması gerçekleştirdik ve Çorum’un bu istikametiyle epeyce varlıklı bir merkez olduğunu tespit ettik. Kalehisar da bunun başında gelmektedir. 2019-2020 yıllarında yaptığımız yüzey araştırmalarında mevcut yapıları belgeledik, jeofizik çalışmalar yürüttük ve araştırmalarımızı daha da genişlettik. Akabinde 2021 yılında Müze Başkanlığı bünyesinde kazılara başladık. 2022 yılından itibaren ise Cumhurbaşkanlığı onaylı hafriyatlar kapsamında çalışmalarımız sürmektedir” dedi.

“Kalehisar, mimarisi ve seramik üretim merkezi olması açısından Çorum’da ve ülkemiz genelinde büyük bir ehemmiyete sahiptir”

Kalehisar bölgesinin bilhassa yapı mimari tarafından farklı bir özelliği olmasına dikkat çeken Şahin, ” Kalehisar, mimarisi ve seramik üretim merkezi olması açısından Çorum’da ve ülkemiz genelinde büyük bir ehemmiyete sahiptir. 1965-1966 yıllarında İstanbul Üniversitesi’nden merhum Oktay Hocamız da Kalehisar’ın değerine dikkat çekmiştir. Lakin 1966 yılından 2019 yılına kadar burası adeta atıl kalmış, yıllar boyunca üzerinde çalışma yapılmamıştır. Bu nedenle biz, Kalehisar’ı tekrar ele aldık ve dikkatleri buraya çekmeye çalıştık. Arkeolojik açıdan da Kalehisar’da hem Selçuklu hem de Osmanlı periyodu arkeolojisi yapılmaktadır. Bu istikametiyle arkeolojik çalışmaların kapsamını genişletiyor ve arkeolojinin kavramsal boyutuna da dikkat çekmek istiyoruz. Kalehisar, bu bakımdan Ahlat, Hasankeyf ve Kubadabad üzere değerli Selçuklu kentlerinde yürütülen kazılarla tıpkı kıymette bir merkezdir. Şu anda grubumuzda yaklaşık 15 kişi yer almakta ve çalışmalar multidisipliner bir anlayışla sürdürülmektedir. Arkeoloji, disiplinler ortası bir yaklaşımı zarurî kıldığı için biz de farklı alanların katkısıyla çalışmalarımıza devam ediyoruz. Kalehisar ören yerinde yaklaşık beş yılda değerli bir yol aldık ve bundan sonra da çalışmalarımızın birebir biçimde ilerleyeceğine inanıyoruz” diye konuştu.

“İnsanların Paleodemografik, Biyoarkeolojik ve öbür açılardan bilgilerini açığa çıkarmaya çalışıyorum”

Hacettepe Biyoarkeoloji uzmanı Prof. Dr. Serpil Eroğlu Çelebi, ” Yaklaşık 3 dönemdir bu hafriyata katılıyorum. Hafriyat yapmış olduğumuz yerde farklı alanlarda çıkan insan iskeletlerinin Biyoarkeolojik çalışmasını yapıyorum. Kemikleri bu alanda bulduktan sonra laboratuvarda değerlendirip bu insanların Paleodemografik, Biyoarkeolojik ve öbür açılardan bilgilerini açığa çıkarmaya çalışıyorum” sözünde bulundu

“Burada yapmış olduğumuz hafriyat alanındaki hayvan kemiklerinin Zooarkeolojik incelemesini yapıyoruz”

Adnan Menderes Üniversitesi Veteriner Fakültesi öğretim üyesi olan Prof. Dr. Erkut Kara, “Burada yapmış olduğumuz hafriyat alanındaki hayvan kemiklerinin Zooarkeolojik incelemesini yapıyoruz. Bu yapmış olduğumuz incelemelerdeki gayemiz daha çok burada yaşamış geçmiş devirdeki toplumun ne tıp heycanları beslediklerini, tükettiklerini yahut hangi gayeyle kullandıklarını. Süs eşyası üzere eserler yahut meskende kullanılan bir kadro aletler yapılabiliyor. Bunların dağılımını, hayvan tiplerinin dağılımını genel olarak araştırıyoruz” biçiminde konuştu.

“Özellikle Kalehisar’ın Kuzey’den Güney’e bir temas noktası olarak düşünüyoruz”

Yozgat Bozok Üniversitesi Sanat Tarihi Kısmı Dr. Öğrt. Üyesi Betül Özcan Balkır, ” 2024 yılı Kalehisar hafriyat döneminin başlamasıyla birlikte Mustafa Şahin hocama eşlik etmekteyim. Burada Anadolu-Selçuklu Arkeolojisi çalışıyoruz. Bilhassa Kalehisar’ın Kuzey’den Güney’e bir irtibat noktası olarak düşünüyoruz. Bu bağlamda çalışmalarımızı ağır bir biçimde sürdürmekteyiz” sözlerine yer verdi.

“İlk çalışmalar 1992 yılına gidiyor”

Kalehisar’da 1965-1966 yıllarında sanat tarihinin önde gelen hocalarından Prof. Dr. Oktay Aslanapa tarafından İstanbul Üniversitesi adına çalışmalar yapıldığını belirten Doç. Dr. Şahin, “Prof. Dr. Oktay Aslanapa medrese, kervansaray, hamam, seramik ve çini fırınlar üzerinde ilk çalışmaları gerçekleştiriyor. Bu çalışmalar dikkat çekiyor. Bu çalışmalar ayrıntılı olmasa dahi bize Kalehisar’ın ne kadar önemli bir merkez olduğunu ortaya koydu. 60 yıl sonra buranın tekrar gündeme gelmesi gerekiyordu. Aslında ilk çalışmalar 1992 yılına gidiyor. Benim tez çalışmam Anadolu Selçuklu camileriydi. 1992 yılında çalışma yaparken Kalehisar’a da gelim. O tarihten beri burayı gözlemliyorum. Anadolu’da Kalehisar, Karahisar adında isimlendirilen çok sayıda yerleşim yerleri var. Bunun başında Afyonkarahisar, Şebinkarahisar gibi yerleşim yerleri geliyor” dedi.

“Hititler için Hattuşa nasıl bir öneme sahipse Anadolu Selçuklular için de Kalehisar aynı öneme sahip”

Bu yerleşim yerleri içerisinde Kalehisar’ın özel bir yere sahip olduğunu vurgulayan Şahin, “Her şeyden önce burası bir Anadolu Selçuklu kenti özelliği taşıyor. Kale var, kalede surlar var, medrese var, kervansaray var, hamam var. Bu yapıların varlığı bize buranın kent olduğunu gösteriyor. Bunlar bizim bildiğimiz, ayakta olan yapılar. Bir de bilmediğimiz yapılar var. Burada biz çalışmalar yaptık. Burada yapılan çalışmalar sonucunda yapılar olduğunu belirledik. Bu yapılar bile buranın ne kadar zengin olduğu gösterdi. Hititler için Hattuşa nasıl bir öneme sahipse Anadolu Selçuklular için de Kalehisar aynı öneme sahip. Devamında Osmanlı kenti olduğunu düşündüğümüz bir yer burası. Bu nedenle burası bu anlamda bilineni ve bilinmeyenleriyle büyük bir kent” diye konuştu.

“Kalehisar’da kazı çalışmaları 100 yıl sürebilir”

Kalehisar’da kazı çalışmalarının 100 yıl sürebileceğini anlatan Şahin, “2019 yılından 2021 yılına kadar Kalehisar’da yüzey araştırması yaptık. Bu yüzey araştırmasında bütün yapıları belgeledik. Roleve planlarını çizdik. Her şeyiyle belgeledik. Burada saha çalışmaları yaptık. Bu alanda ne var ne yok hepsini tespit ettik. Kalehisar mimarisi ve seramikleriyle gerçekten çok zengin bir yer. Burası bir seramik üretim merkezi. Yüzeyde kırık parça halinde de olsa zengin seramik parçaları topladık. Bunlar özellikle Anadolu Selçuklu Devletinin yeşil sırlı tek renkli ve kazıma tekniğinde yapılan seramik örnekleri. Çini örnekleri var. Bunlar genelde günlük yaşamda kullanılan gereçler. Eğer imkanlarımız el verir ve devamlılık sağlanırsa burada en az 100 yıl kazı çalışmaları sürer. Burası Çorum’daki 5’inci kazı. Yüzyılın üzerinde Hattuşa’da kazılar devam ediyor. Alacahöyük’te 1935 yılından beri kazılar devam ediyor. Eskiyapar ve Şapinuva ören yerlerinde 30-40 yıldır sürüyor. Biz işin başındayız. Ama çok yol aldık. Burada kitabe özelliği taşıyan belgeler çıkabilir” şeklinde konuştu.