“1942 depremiyle bağlantısı yok”

Koçbulut, geçtiğimiz gece yaşanan depremin 1942 depremi ile bağlantısı olmadığını belirterek, “AFAD tarafından açıklanan 5.5 büyüklüğündeki deprem Niksar havzasının kuzey kenarını sınırlayan ve 1942 kırığının hemen kuzeyinde yer alan hat. Oluşan deprem Pınarbeyli köyü civarında meydana geldi. Bu depremin 1942 ile bir alakası olmadığını düşünüyorum ve bunun kuzeyindeki bu parçalı hatlar üzerinde geliştiğini düşünebiliriz. Çünkü baktığımızda buradaki fayların normal bileşeni var ve havzaya doğru ilerliyorlar” dedi.

“80 yıldan önce 7 üstü deprem imkansız”

Koçbulut açıklamasında, “1942 kırığını düşündüğümüzde günümüze kadar geçen süre yaklaşık 80 yıl ve 80 yılda bu fay üzerinde 7 büyüklükte bir deprem olması imkânsız. Çünkü bu kadar bir stres bu kadar kısa bir sürede biriktiremez. Buradaki yaklaşık 7 büyüklüğüne yakın deprem üretme aralığı 200 yıldır. Çünkü 2006-2009 yılları arasında yapılmış olan bir DPT projesinde, Erbaa’dan Erzincan’a kadar olan bölgenin depremselliği, yüzey kırıklarının ve fayların incelenmesi gerçekleştirildi. Bu devletimizin kayıtlarında zaten var” diye konuştu.

“7 büyüklüğün üstünde deprem beklemiyoruz”

Prof. Dr. Fikret Koçbulut, Tokat’ta 7’nin üstünde deprem beklemediklerini ifade ederek, “Tokat’ta 7.2 büyüklüğünde bir deprem olacak diyen kim bilmiyorum ama bunu söyleyebilmek için elinde kesin verilerinin olması lazım. Niksar bölgesine baktığımızda, 1939 yılında Erzincan’da büyük Erzincan depremi var. 360 kilometrelik bir yüzey kırığı oluşturdu. Erzincan’dan Tokat’ın da hemen kuzeyinden geçen Amasya Ezine Pazarı’na doğru giden 360 kilometrelik hat, 1939’da kırıldı. Sonra yirmi Aralık 1942’de Niksar Erbaa arasındaki bu 40 kilometrelik alan kırıldı. Yani Niksar havzasının kuzey kenarındaki fay kırıldı. Daha sonra 1943’te ise Ladik-Tosya depremi, Kastamonu depremi meydana geldi. Yaklaşık 280 kilometre civarında da yüzey kırığı meydana geldi. Yani bu hat aslında komple kırıldı. Kırılmanın üzerinden de yaklaşık 80 yıl geçti. Bu 80 senelik bir süreç içerisinde, burada bu büyüklüklerde deprem üretecek bir segment kalmadı. Sadece Niksar havzasının güneyinde Esenyçay fayı var. Bu fay üzerinde bir gerilim olabilir. Ama bu da 7 üzerinde bir büyük deprem üretemez kanaatindeyim” şeklinde konuştu.

“Depremi merkezinde yaşadı”

Prof. Dr. Fikret Koçbulut, depremi Niksar’da yaşadığını hatırlatarak, vatandaşlardan sadece resmi kurumların yapacağı bilgilendirmelere itibar etmelerini istedi. Koçbulut, “Bu gece ben de Niksar’daydım ve depremi yaşayan bir kişiyim. Başka bir çalışma için buradaydık. Bir arazi çalışması için. Niksar’da bir otelde konaklarken 3.35’te ben de uyandım. Ama baktığımız zaman aslında haberlere düşen kadar bir telaş görmedim. Ben kaldığım kattan aşağıya bile inmedim. Çünkü bu deprem 5.5 büyüklükte olduysa bundan sonrakilerin en büyük artçısı 4.5 olur. Onda da fazla bir şey olacağını düşünmedim. O yüzden önemli olan resmi kurumların yapacağı açıklamalara itibar etmektir. Vatandaşlarımızın AFAD tarafından açıklanmış ve yetkili kurumlar tarafından açıklanmış haberlere itibar etmelerini istiyorum. Çünkü çok büyük bilgi kirliliği meydana geliyor. Bu büyük bilgi kirliliğiyle insanlarımızı endişeye ve telaşa yönlendiriyor” dedi.

“Deniz içerisindeki depremlerden çok Kuzey Anadolu Fay Hattı’nda (KAFZ) meydana gelebilecek depremler bölgemizi etkileyebilir”

Bingöl Yedisu’da beklenen 7’den büyük bir depremin Trabzon’u oldukça olumsuz etkileyeceğini vurgulayan Akın, “Deprem denizdeki bir fayda meydana geldi. Bu fayın çok büyük olmadığını biliyoruz. Ancak deprem açısından daha önemli olan Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAFZ). Çok büyük depremler üretebilen bir fay hattı. Bizim buna uzaklığımız yaklaşık 150 kilometre. Deniz içerisindeki depremlerden çok Kuzey Anadolu Fay Hattı’nda meydana gelebilecek depremler bölgemizi etkileyebilir. Türkiye’nin en büyük depremi olan 7.9 büyüklüğündeki 1939 Erzincan depreminde Trabzon’da can kayıpları yaşandı. Yedisu bölgesinde 7’den büyük deprem bekliyoruz. Burada meydana gelebilecek deprem Trabzon için büyük bir problem oluşturabilir. Deniz içerisindeki faylar alüvyal alanlarda daha çok hissedilir. Meydana gelen deprem aslında çok yıkıcı bir deprem değildi, küçük büyüklükte ve düşük şiddetli bir depremdi” diye konuştu.

“Trabzon ve çevresinde tsunami riskinin olduğunu düşünmüyorum”

Alüvyal alanlarda deprem enerjisinin yükseldiğini kaydeden Akın, “Özellikle sosyal medyada kullanıcıları ‘avizeler hiç sallanmadı’ dediler. Çok doğrudur, avizeler sallanmadı. Bunun nedeni bizim depreme çok yakın, yaklaşık 20 kilometre uzakta olmamızdı. Biz sadece ’P dalgası’nı hissedebildik. Daha çok sallama şeklinde değil de alttan vurma etkisi oluşturan bir dalgadır. Dolayısıyla avizeler sallanmadı. Sadece binaların altından bir vurma etkisi meydana geldi. Trabzon ve çevresinde hayatı olumsuz etkileyebilecek düzeyde bir tsunami riskinin olduğunu düşünmüyorum. Kuzey Anadolu Fay Hattı bizim için daha önemli. Dikkate alınması gereken en büyük tehlike budur” ifadelerini kullandı.

“Çok korkulacak bir durum olduğunu düşünmüyorum”

Artçı depremleri tahmin etmenin zor olduğunu belirten Akın, “Genellikle artçılar 1-2 derece düşük olur. Eğer bu öncü depremse daha büyük deprem olması beklenir. Fakat biz öyle bir deprem beklemiyoruz. Düşük bir ihtimal de olsa artçı olarak 1.5-2 büyüklüğünde depremler de meydana gelebilir. Bu tamamen fayın yüklendiği stres ve fayın geometrisine göre değişecektir. Bu deprem özelinde çok korkulacak bir durum olduğunu düşünmüyorum” dedi.

“Gelecek depremde Bolu’da içinde olacak”

Panelde, kentin jeolojik konumuna değinen Seyitoğlu, Türkiye’nin en önemli fay hattı olan Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın üzerinde bulunan Bolu’nun özel bir yere sahip olduğunu belirtti. Katılımcılara harita üzerinden bilgiler veren Seyitoğlu, “Bolu’dan itibaren Kuzey Anadolu Fayı, farklı kollara ayrılıyor. 1944 yüzey kırığını, 1957’de kırılan bölümü, 1967’de kırılan bölümü, 17 Ağustos depreminde kırılan bölümü ve son olarak 1999 Düzce Depremi’nde kırılan bölümü görüyoruz. Yapılan son çalışmalar, Bakacak ve Elmalık faylarının varlığını ortaya koyuyor. Almacık bloğunun etrafındaki kırılmanın tamamlanması gerekiyor ve bu durumda Bolu’nun içinden geçen bir alanda gelecekteki depremin merkezinin olabileceğini düşünüyoruz” diye konuştu.

“Fayların büyük bölümü Bolu kent merkezinden geçiyor”

Bolu’nun da risk altında olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Seyitoğlu, sözlerini şöyle noktaladı:

“Üzülerek söylüyorum ki, fayların büyük bölümü Bolu kent merkezinden geçiyor. Aykut Barka’nın 1999 Depremi’nden sonra kaleme aldığı ünlü makalesinde, yüzey kırığı oluştuğunda bunun iki ucunda gerilme biriktiği gösterilmişti. Herkes panik halinde muhtemel Marmara Depremi’ni konuşuyor. Bu sistemin doğusunda Bolu var. Dolayısıyla bu sistem burada kapanacak ve Kuzey Anadolu Fay Hattı’na yeniden bağlanacak. Durum onu gösteriyor. Marmara Denizi için ne kadar ’Eli kulağında’ deniyorsa, aynı şekilde Bolu’nun da risk altında olduğunu görmemiz gerekiyor”

“Trabzon bir ateş çemberi gibi 3 tane aktif deprem üreten fayın ortasındadır”

Dünyanın 7 şiddetindeki bir depremden korkmadığını vurgulayan Bektaş, “Trabzon bir ateş çemberi gibi 3 tane aktif deprem üreten fayın ortasındadır. Kuzeyimizde Karadeniz fayı var. Türkiye petrolleri Rize’den itibaren Rize, Trabzon, Ordu fayları diye faylar isimlendirildi ki bu faylar doğrudan ile uzanıyor. Yani orada olabilecek olan bir kırılmanın deprem önerisi doğrudan sahildeki illeri vuracak. Nitekim bu yaşandı. 2012’de 5.6’lık bir deprem yaşadık Batum açıklarında Trabzon fayı üzerinde. Trabzon bir haftaya yakın sallandı. Demek oluyor ki sadece deprem kaynağından uzakta olmak her şey bitti demek değildir. Bakın biz Trabzonlu olarak biz 3 büyük depremi de şaşadık. Elazığ, Maraş ve biz yine en son 5.7’lik Tokat’taki depremi yine hissettik. Neden? Demin dediğim gibi kırılma doğrultusu direkt size doğru geliyorsa deprem enerjisi o denli artı olur. Şimdi aynı zamanda depremin etkinliği sadece depremin yaydığı enerjiyle değil, zemin de önemli. Bugün şu anda bulunduğumuz zemin bir kumsal alan. Doğu Karadeniz sahili zaten yerleşkesi zaten kumsal alan üzerindedir. Dolayısıyla bu alan ne yapıyor? Depremin şiddetini büyütüyor. Buna da büyütme faktörü var. Bir diğer çekincemiz de bizim Trabzon, Rize, Ordu olarak topoğrafyamız. Yani bugün yerleşme alanları ya sahilde kumun üzerinde deprem büyütmesine maruz kalıyor. Ya da yamaçlarda denize bakan yamaçlardaki buralar heyelanlı bölgeler ve çok katlı binalar var. Burada da bir heyelan riski var. Netice olarak depre tehlikesi sadece aktif faydan kaynaklanmıyor. Bulunduğunuz zemin ve üzerinde oturulan şehrin coğrafi konumu, yani heyelanlı olması gibi bunlarda son derece etkili. Bu bakımdan yeni yapılan haritada deprem tehlikesi haritasında bütün bu riskler alınmıştır. Bizim yaşadığımız en büyük sorun deprem yönetmenliğini, deprem tehlikesi haritalarını tamamıyla uygulamamak veya uygulamamaktan kastım şu. Yönetmenliğimiz çok güzel. Kanunlarımız iyi ama sorun bunların uygulanmasında. Umarım kısa zaman içerisinde yapı stokları daha da iyi hale gelir. İnsanlar zaten deprem konusunda bilgilendirildi ama bu yönetmenlikleri daha titiz bir şekilde uygularsak depremden korkulacak bir durum söz konusu olmaz. En azından 5 ve 6’lık depremlerden korkmama durumuna gelinmemiz lazım. Bugün dünya 7’lık bir depremden hiçbir şekilde korkmuyor. Çünkü binalar ona göre yapılmış. Ancak maalesef bizim standartlarımızda 5.7 ve 6 civarındaki bir deprem özellikle Doğu Anadolu’da ve İç Anadolu’da tehlike oluşturabiliyor” diye konuştu.

“Kuzey Anadolu fayının hareketleneceğini de düşünmüyorum”

Korkulacak bir şey olduğunu düşünmediğini belirten Bektaş, “Tokat depremi ve 5.7’lik fay hareketi doğrudan Kuzey Anadolu Fayı’na yani Türkiye’nin en büyük fayına stres aktarımı yaptı ama bu demek değildir ki 5.7’lik bir deprem Kuzey Anadolu Fayı üzerinde bir deprem oluşturacak. Orada bir deprem oluşturabilmesi için Kuzey Anadolu Fayı’nın hareket edebilecek bir deprem enerjisini biriktirmiş olması gerekir. 1942 yılında o fay hareket etti ve enerjinin büyük kısmını boşalttığını düşünüyoruz. 7 büyüklükteki depremde enerjisini önemli bir şekilde boşalttığını düşünüyoruz. Dolayısıyla burada bir tetikleme söz konusu olamaz. Tetikleme olabilmesi için muhakkak suretle o fayın bir kırılma eşiğine gelmesi, kayma eşiğine gelmesi gerekir ki küçük bir depremin yaptığı stres transferi de onu tetikleyebilsin. Dolayısıyla şu anda korkulacak bir şey olduğunu düşünmüyorum. Yani Kuzey Anadolu fayının hareketleneceğini de düşünmüyorum” ifadelerini kullandı.

Osmancık Ömer Derindere Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi Kayhan Aladoğan tarafından hazırlanan “Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) Orta Segmentinin Blok Hareketlerinin GNSS Ölçmeleri ile Belirlenmesi” başlıklı proje çerçevesinde Kuzey Anadolu Fay Zonu’nda 60 farklı lokasyon belirlenerek fay mekanizmalarının çözülmesine yönelik çalışmalar yürütülecek. Kuzey Anadolu Fay hattının Türkiye’deki en aktif fay hatlarından birisi olduğuna dikkat çeken Kayhan Aladoğan, Türkiye’de son 100 yılda meydana gelen büyük yıkıcı depremlerin birçoğunun bu fay üzerinde meydana geldiğine işaret etti.

Kuzey Anadolu Fay hattı aktivitesi yüksek olduğu için gelecekte de büyük deprem üretme potansiyeline sahip olduğunun altını çizen Aladoğan, “Projemizde Kuzey Anadolu’nun önemli bir geçiş güzergahı olan, üzerinde bir çok yerleşim yeri bulunan ve bölge depremselliği açısından önemli bir fay zonu olan Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) orta kesimlerinin modellenmesi amaçlanmaktadır. Çalışma alanımız doğuda Tokat Erba’dan başlayıp batıda Kastamonu Ilgaz’a kadar uzanmaktadır. Çalışmalarda Kuzey Anadolu Fay Zonu ana kol haricinde güneye uzanan iç bükey kollarda var. Bunların en büyüklerinden birisi olan ve 1939 Erzincan depreminden sora yüzey kırığı oluşan Sungurlu fayı Tokat Niksar’dan başlayarak Çankırı Havzasına kadar uzanmaktadır. Diğer önemli bir kol ise Merzifon Esençay fay hattıdır. Bu fay üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda fayın deprem tekrarlama periyodu ortalama bin 300 yıl olup, bu fay üzerinde yaklaşık 3 bin 700 yıldır büyük bir deprem meydana gelmemiştir” ifadelerini kullandı.

“60 noktada çalışma yapılacak”

Proje çerçevesinde 60 noktada çalışma yapılacağını anlatan Aladoğan, “Bu çalışmalar Hitit Üniversitesi BAP biriminin destekleriyle başladı. Şu anda çalışmalar devam ediyor. Elde edilen çalışmalar ve modellelemeler tamamlandığı zaman Kuzey Anadolu Fay hattının orta kesiminin deformasyon yapısı belirlenecek. Ayrıca çalışma Avrasya ve özellikle Anadolu Levhasını denetleyen mekanizmanın anlaşılmasına ve ülke tektonik bilgisine de katkı sağlayacak” şeklinde konuştu.

Projenin Aladoğan, Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Nurullah Alkan (Hitit Üniversitesi), Dr. Öğr. Üyesi Halil İbrahim Solak (Afyon Kocatepe Üniversitesi), Dr. Öğr. Üyesi Ali Özkan (Osmaniye Üniversitesi), Dr. Öğr. Üyesi Cemil Gezgin (Aksaray Üniversitesi) ile Öğr. Gör. Zafer Köse’nin (Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi) araştırmacı olarak yer aldığı proje ekibi tarafından ve Prof. Dr. İbrahim Tiryakioğlu (Afyon Kocatepe Üniversitesi) ile Prof. Dr. Hasan Sözbilir’in (Dokuz Eylül Üniversitesi) danışmanlığında yürütüleceğini sözlerine ekledi.