“Tescillenen kalıp desenlerini kullanabilir ve sürdürülebilir hale getirdik”

222 kalıp tescilini alarak desenleri kıyafetlerde ve ev tekstilinde kullanarak kullanılabilir ve sürdürülebilir hale getirdiklerini söyleyen Tokat Olgunlaşma Enstitüsü Müdürü Aslı Gül, “2021 yılında başlattığımız çalışmayla tahta baskı ustamız, kalıp ustamız, el sanatları öğretmeniniz ve görsel sanatlarda çalışan usta öğretici arkadaşlarımızla beraber bir ekip kurduk. Bu ekiple beraber biz bu çalışmalara önce geleneksel desenlerin bilinen yaygın Çengelköy ve Sinekli Hamamiye gibi desenlerin toparlanması, arşivlenmesi ve sanat tarihindeki arkadaşımızın vektörel çizimleriyle bunların dijital ortama aktarılması çalışmaları yapıldı. Bu çalışmalar modernize edilerek yeni yorumlar katıldı. Bununla ilgili de çalışmalar tamamlandıktan sonra 108 tane geleneksel, 114 tane de modernize çalışmayla toplam 222 adet desene tasarım tescili aldık. Tasarım tescili alındıktan sonra bu desenleri kıyafetlerde ve ev tekstilinde kullanarak kullanılabilir ve sürdürülebilir hale getirdik” dedi.

Gül, toplamda 222 tane desen tescillerinin olduğunu ifade ederek, “Bunun yanı sıra da kıyafetlerden de tescil aldık. Bu da masa örtüsü ve kıyafet olarak düşündüğümüzde 30 adet ve ürün bazında tescil alındı. Her tescil aldığımız eser için kalıp oyuldu. Geleneksele bağlı kalarak ıhlamur ağacından kalıplar oyuldu. Bunlarla ilgili de biz kendi bünyemizde arşiv hazırladık. Hem kalıbımız var, hem de desenin vektörel çizimleri arşivimizde yer almaktadır” diye konuştu.

“Buradaki desenler günümüzde saklı sandıklarda kalmışlar gün yüzüne çıkmamışlar”

Trabzon Olgunlaşma Enstitüsü Müdürü Sibel Karabina, sergideki ürünler gelecek kuşaklara eşlik edeceğini kaydederek “Olgunlaşma Enstitüleri bölge kültürünü araştırarak gelecek kuşaklara aktarmak için çalışmalar yapmakta. Saklı sandıklar sergimiz kapsamında 7 yıl önce başladığımız tema araştırmalarla beraber kanaviçe yöremize ait el sanatları desenlerini araştırmak üzere yola çıktık. Burada kanaviçe desenlerini, beyaz iş desenlerini, iğne oyalarını kayıt altına alarak sergimizi oluşturduk. Sergimizde bire bir aynı replika ürünler ve tasarımı ürünler bulunmakta. Buradaki ürünler gelecek kuşaklara eşlik edecek onlara rehber olacak ürünler. Buradaki desenler günümüzde saklı sandıklarda kalmışlar gün yüzüne çıkmamışlar. Yabancı eserlere ulaştığımız zaman kendi bölgemizde ülkemizde bu eserler kayıt altına alınmamıştı. Bu desenleri dijital ortamda kayıt altına aldık bununla ilgili bir kitap çalışması yaptık. Kitap çalışmasıyla beraber el sanatları hafızamızı gelecek kuşaklara aktaracağız” diye konuştu.

“194 desenin de tescil başvurusunu yaptık”

Tokat Olgunlaşma Enstitüsü Müdürü Aslı Gül, “Tokat tahta baskı desenlerini üzerinde çalışmalar yapıyoruz. Klâsik bilinen desenlerin yanında unutulmuş yahut hatırda olmayan sandıklardan eski çalışmalardan çıkarttığımız yeni desenleri günümüze uyarlıyoruz ve modernize ediyoruz. Bugüne kadar 187 tane desenin tescilini aldık. 194 desenin de tescil başvurusunu yaptık ve bekliyoruz. Biz bu desenleri bugüne uyarlarken kıyafetlerde ve mesken dokumacılığında kullanıyoruz. Şuan da görmüş olduğunuz atölyemizde var olan elbiselerin her birinde biz kendi sanal sayfamızda sanal defi ile olarak halka tanıtımını yaptık. Onun dışında nevresimlerimiz ve pike ekiplerimiz var. Bunları da tekrar Tokat Olgunlaşma Enstitüsü olarak Olgunlaşma enstitülerine ilişkin bohça mağazasında İstanbul’da satışa sunduk ve çok ilgi gördüğünü öğrendik. Böylece Tokat tahta baskı desenlerini bugün de ve hayat içinde var olan desenler olmasını maksatlıyoruz. Öncelikle biz desenlerimizi geçmişteki seccadelerden yazmalardan tahta baskıyla yapılmış eserlerden alıyoruz. Bunlar müzelerden vatandaşların sandıklarında toparlanıyor. ARGE takımımız bunları şahsen alanda yapıyorlar. Eserlerin desenleri çıkartılıyor, desenlerin vektörel çizimleri yapılıyor, bundan sonra kalıp oyma ustamız tarafından kalıpları oyuluyor ve gerisinden da deneme çalışmaları yapıyoruz. Renk çalışmaları yapıyoruz, evvel eseri replika çalışmasını yapılıyor, yepyeni çalışması yapılıyor. Yepyeni çalışması yapıldıktan sonra bunu günümüze modernize edilen çalışmalar yapılıyor. Arkadaşlarımızın yaptığı çalışmalar inceleniyor ve deneme eserleri yapılıyor. Gerisinden da temel çalışılacak esere geçiyor yani bir eseri çalışmadan evvel deneme eseri yapılıyor ondan sonra gerçek çalışmaya geçiliyor” dedi.

“Bazen doğunun esintisini görüyorsunuz, bazen Batı’nın esintisini görüyorsunuz”

Aslı Gül, Tokat baskısında doğu ve batı esintilerini bir ortada görüldüğünü belirterek, “Tescil alınan bütün desenler Tokat’a hastır. 600 yıllık geçmişi olan Tokat tahta baskının zati Deniz Derya diyebileceğimiz bir argümanı var. Bu istikametten elimizde çok değerli bir argüman ve baktığınız da incelediğiniz de çok etkileniyorsunuz. 300 yıl, 400 yıl evvel yapılan çalışmalarda bazen doğunun esintisini görüyorsunuz, bazen Batı’nın esintisini görüyorsunuz. Tokat İpek yolu üzerinde bir ticaret merkeziymiş ve tahta baskıda burada en büyük katkısını almış. Baktığınızda Tokat bazen Şam’ın desenlerini bazen batının desenlerini barındırıyor. Bunu mevzunun uzmanı şahıslarla konuştuğumuzda şunu öğrendik ki Tokat o vakit büyük bir ticaret merkezi olduğu için kervanların yolunun buradan geçtiği ve etkileşimin çok fazla olduğunu öğrendik. Tokat’ın bu türlü bir talihi olmuş yani doğudan da batıdan da birçok etkilenme yahut işte o periyoda o yörelere ilişkin desenlerden faydalanma üzere bir bahtı olmuş. Bu da Tokat tahta baskının zenginliğinin kaynağı diyebilirim” formunda konuştu.